Sách giáo khoa miễn phí: Bắc Ninh đang làm gì và vì sao đáng chú ý?
Chương trình sách giáo khoa miễn phí của Bắc Ninh là chính sách sử dụng ngân sách tỉnh để mua sách, đưa vào thư viện trường học và cho toàn bộ học sinh trên địa bàn mượn thay vì phải tự mua, hướng tới giảm gánh nặng chi phí học tập và thay đổi cách tiếp cận tài liệu học của cả hệ thống giáo dục phổ thông. Ngày 7/9, UBND tỉnh Bắc Ninh ban hành Kế hoạch số 338/KH-UBND hỗ trợ sách giáo khoa cho học sinh phổ thông trên địa bàn, dự kiến bố trí khoảng 201 tỷ đồng để mua sắm lần đầu cho thư viện các cơ sở giáo dục, bảo đảm từ năm học 2027 - 2028 tất cả học sinh được mượn sách giáo khoa sử dụng. Đây không chỉ là một khoản chi, mà là tuyên bố chính sách giáo dục Bắc Ninh ưu tiên tiếp cận học liệu cho mọi học sinh.
201 tỷ đồng và thiết kế tài chính của một chính sách giáo dục Bắc Ninh
Điểm mạnh nhất của kế hoạch này nằm ở cách Bắc Ninh thiết kế ngân sách một cách rõ ràng và có tính dài hạn. Tỉnh dự kiến tổng kinh phí mua sắm sách giáo khoa lần đầu khoảng 201 tỷ đồng, và mỗi năm sau đó chi thêm khoảng 20,9 tỷ đồng để mua bổ sung. Cách làm này cho thấy tỉnh không dừng ở khẩu hiệu sách giáo khoa miễn phí, mà gắn ngay với cơ chế duy tu, thay thế do hao mòn và tăng học sinh. Việc ưu tiên tận dụng tối đa số sách hiện có trước khi mua mới thể hiện nỗ lực tiết kiệm ngân sách và hạn chế lãng phí tài sản công. Nói cách khác, đây là chính sách mượn sách học sinh nhưng được “bọc” bằng tư duy quản lý tài chính chặt chẽ, không chỉ giải quyết một mùa khai giảng.
Lộ trình triển khai: từ kế hoạch năm 2027 tới vận hành thường xuyên
Chính sách này không triển khai kiểu “đánh nhanh thắng nhanh”, mà theo lộ trình nhiều năm để giảm rủi ro và bảo đảm tính khả thi. Theo kế hoạch, năm 2027 tỉnh Bắc Ninh bố trí kinh phí mua sách giáo khoa, trang bị cho thư viện các trường và hoàn thành trước tháng 8/2027 để từ năm học 2027 - 2028 tất cả học sinh trên địa bàn tỉnh được mượn sách giáo khoa. Từ năm 2028 trở đi, tỉnh thực hiện mua bổ sung sách giáo khoa hàng năm theo quy định, dựa trên rà soát thực tế và không vượt quá các ngưỡng dự phòng được đặt ra. Ở góc độ quản trị, đây là cách chia nhỏ áp lực ngân sách và cho phép hệ thống thư viện, nhà trường, phụ huynh kịp thích nghi với cơ chế mượn – trả mới, thay vì “đột ngột” thay đổi thói quen mua sách mỗi năm.
Thư viện trường học thành “trạm trung chuyển” sách giáo khoa
Thay vì mỗi gia đình một bộ, sách giáo khoa sẽ nằm ở thư viện các trường tiểu học, THCS, THPT và cơ sở giáo dục thường xuyên, bao gồm cả công lập và tư thục, để học sinh mượn và trả theo năm học hoặc học kỳ. Đây là thay đổi rất lớn về cách quản lý học liệu: thư viện trở thành trung tâm lưu chuyển tài nguyên, còn học sinh chuyển từ sở hữu cá nhân sang dùng chung có trách nhiệm. Sách giáo khoa được quản lý theo hình thức mượn – trả để tái sử dụng nhiều lần; các cơ sở giáo dục phải ban hành nội quy mượn, trả, bồi hoàn và phối hợp với gia đình hướng dẫn học sinh giữ gìn sách. Cơ chế bồi hoàn cũng rõ ràng: mất hoặc hư hỏng do lỗi chủ quan thì học sinh hoặc cha mẹ phải bồi hoàn, ưu tiên bằng sách cùng loại, còn trường hợp thiên tai, hỏa hoạn và bất khả kháng thì không phải bồi hoàn.
Ý nghĩa chính sách mượn sách học sinh và những bước tiếp theo
Chính sách sách giáo khoa miễn phí này không xuất hiện trong khoảng trống, mà nhằm thực hiện quy định tại Nghị định số 271/2026/NĐ-CP của Chính phủ về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và miễn học phí, giáo trình môn Giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Bắc Ninh vì thế đang cho thấy cách cụ thể hóa một quy định trung ương thành chương trình có lộ trình, ngân sách, trách nhiệm rõ ràng. Ở tầm vi mô, phụ huynh sẽ bớt áp lực chi tiền mua sách, học sinh có điều kiện tiếp cận đầy đủ học liệu thông qua hệ thống thư viện. Ở tầm quản lý, Sở Giáo dục và Đào tạo chịu trách nhiệm mua sắm tập trung, đấu thầu công khai, minh bạch, mua đúng bộ sách giáo khoa được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt và phù hợp với điều kiện địa phương. Nếu Bắc Ninh triển khai nghiêm túc, đây có thể trở thành một trong những ví dụ đáng tham khảo về cách tổ chức mượn sách học sinh quy mô toàn tỉnh.
