Mục tiêu lớn, phép thử nằm ở khâu thực thi
Chi phí logistics là tổng gánh nặng phát sinh khi tổ chức lưu trữ, vận chuyển và phân phối hàng hóa qua các mắt xích từ nơi sản xuất đến thị trường tiêu thụ. Muốn giảm khoản chi này, Việt Nam phải làm cho cả mạng lưới vận hành liền mạch, thay vì chỉ đầu tư thêm từng công trình riêng lẻ. Ngày 7/11, Bộ Công Thương phối hợp với UBND tỉnh Gia Lai tổ chức Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 tại FLC Quy Nhơn, với chủ đề kết nối logistics cao nguyên và vươn ra chuỗi cung ứng toàn cầu. Tại diễn đàn, Chính phủ đặt mục tiêu đưa chi phí logistics từ mức 16–17% GDP hiện nay xuống còn 12–15% vào năm 2030; mức hiện tại vẫn cao hơn bình quân thế giới khoảng 10–12%. Đây không phải mục tiêu có thể đạt bằng khẩu hiệu hay vài dự án hạ tầng đơn lẻ. Khoảng cách cần thu hẹp đòi hỏi xử lý đồng thời các điểm nghẽn về kết nối, điều phối, thủ tục và năng lực doanh nghiệp.
Nối luồng hàng thay vì chỉ nối các công trình
Điểm nghẽn rõ nhất nằm ở kết nối liên vùng: vùng nguyên liệu, khu sản xuất và trung tâm logistics chưa được nối đồng bộ với cảng biển, ga đường sắt và cửa khẩu. Khi một chặng đứt gãy, hàng hóa phải chịu thêm thời gian và khâu trung chuyển; xây thêm đường nhưng không gắn với luồng hàng thực tế sẽ khó kéo giảm chi phí. Giải pháp được nêu là tổ chức lại mạng lưới hạ tầng theo luồng hàng, rà soát các đoạn kết nối yếu và phát triển hài hòa đường sắt, đường thủy, đường biển để giảm phụ thuộc vào đường bộ. Phó Thủ tướng yêu cầu trong quý I/2027 lập danh mục điểm nghẽn, xác định nguồn lực và tiến độ xử lý cụ thể. Đây là bước cần thiết để biến định hướng thành trách nhiệm có thể theo dõi. Cửa khẩu và cảng cũng cần được nhìn như mắt xích của mạng lưới xuyên biên giới, không phải điểm đến tách rời.
Quản trị và dữ liệu phải theo kịp hạ tầng
Hạ tầng tốt vẫn chưa đủ nếu mỗi bộ, ngành và địa phương điều phối theo cách riêng, thủ tục hành chính kéo dài, còn dữ liệu không liên thông. Chính những hạn chế về điều phối phân tán, kết nối chưa khớp với tổ chức luồng hàng và dữ liệu rời rạc làm tăng ma sát trong vận hành. Vì vậy, mục tiêu giảm chi phí logistics cần một cơ chế phối hợp quốc gia đủ sức gắn trách nhiệm quản lý với kết quả thực tế, cùng hệ thống dữ liệu dùng chung để doanh nghiệp và cơ quan chức năng có thể phối hợp trên cùng thông tin. Việc thí điểm hệ thống dữ liệu logistics quốc gia trong năm 2027 là một mốc quan trọng. Nếu dữ liệu và thủ tục tiếp tục phân mảnh, lợi ích từ đường cao tốc, cảng hay trung tâm logistics sẽ bị bào mòn. Với người dân, logistics thông suốt có thể giúp hàng hóa lưu thông hiệu quả hơn, giảm áp lực chi phí trong sản xuất và phân phối; với doanh nghiệp, đó là điều kiện để nâng sức cạnh tranh.
Muốn vào sâu chuỗi cung ứng, doanh nghiệp phải giữ thêm giá trị
Ngành logistics Việt Nam tăng trưởng khoảng 14–16% mỗi năm và đóng góp khoảng 4,5–5% GDP, nhưng tốc độ ấy chưa đồng nghĩa với năng lực phục vụ đã theo kịp nhu cầu. Doanh nghiệp trong nước còn hạn chế về dịch vụ tích hợp và khả năng tiếp cận khách hàng quốc tế; đội tàu chưa đáp ứng yêu cầu, vận tải vẫn phụ thuộc đáng kể vào hãng tàu nước ngoài. Nếu chỉ đảm nhận những công đoạn giá trị thấp, Việt Nam khó giữ lại phần lợi ích tương xứng từ giao thương tăng lên. Nâng năng lực logistics vì thế không chỉ là giảm một tỷ lệ trên GDP. Đó là cách giúp doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trọn gói hơn, kết nối trực tiếp với thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Logistics hiệu quả cũng mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, người lao động và người dân. Kết luận: mục tiêu 12–15% chỉ khả thi khi kết nối liên vùng, phối hợp xuyên biên giới, quản trị dữ liệu và năng lực doanh nghiệp được cải thiện cùng lúc.
