Tuyến đường 39km: tham vọng trở thành trục động lực mới
Tuyến đường Hoa Lư Nam Định là một dự án hạ tầng Ninh Bình dài 39km, đầu tư hơn 7.140 tỷ đồng, được thiết kế vận tốc tới 100km/h, nhằm trở thành trục giao thông liên vùng mới kết nối Hoa Lư với Nam Định, giảm tải cho các tuyến quốc lộ hiện hữu và tạo động lực phát triển kinh tế địa phương, đồng thời đặt ra nhiều tranh luận về quyền tiếp cận đất đai và sinh kế của người dân. Ngày 24/8, Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình đã ký quyết định phê duyệt dự án xây dựng tuyến đường trục động lực phát triển kinh tế - xã hội tỉnh, đoạn Hoa Lư - Nam Định. Dự án dài khoảng 39km, sử dụng khoảng 368,2ha đất, đi qua nhiều xã, phường ở Ninh Bình và khu vực giáp Nam Định. Tuyến chính dài 21km, giai đoạn hoàn chỉnh thiết kế theo tiêu chuẩn đường cấp II đồng bằng, vận tốc 100km/h; giai đoạn phân kỳ tổ chức giao thông với vận tốc 80km/h trên nền đường rộng 49m, gồm 4 làn xe cơ giới. Đây không chỉ là một tuyến đường mới mà được định vị là "tuyến đường trục động lực phát triển kinh tế - xã hội" với kỳ vọng mở rộng không gian phát triển cho Ninh Bình sau hợp nhất và tăng cường kết nối trung tâm Nam Định với Hoa Lư trong vùng Nam đồng bằng sông Hồng. Nói cách khác, nó là tuyên bố tham vọng về một hệ thống giao thông liên vùng quy mô lớn, gắn với mục tiêu đưa Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Động lực phát triển kinh tế địa phương và những lợi ích hữu hình
Nếu nhìn từ góc độ phát triển, đường Hoa Lư Nam Định là bước tiếp theo trong chiến lược hình thành mạng lưới giao thông kết nối liên vùng của tỉnh, sau hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm đã và đang được đầu tư đồng bộ. Tuyến đường được kỳ vọng giảm tải cho Quốc lộ 10, tạo một trục lưu thông mới cho hàng hóa, dịch vụ, du lịch sinh thái và du lịch tâm linh giữa Ninh Bình và Nam Định. "Tuyến đường được kỳ vọng tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, du lịch sinh thái, thương mại - dịch vụ; đặc biệt tăng cường kết nối các điểm đến văn hóa, lịch sử và du lịch tâm linh trong khu vực". Hệ thống 7 cầu mới, trong đó có cầu vượt sông Đáy quy mô 6 làn xe cơ giới và 2 làn xe thô sơ, cùng 13 nút giao, đường gom và hầm chui dân sinh, được thiết kế để bảo đảm kết nối giao thông và thuận tiện đi lại cho người dân. Về nguồn vốn, dự án có tổng mức đầu tư 7.140 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 1.200 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, phần còn lại do ngân sách tỉnh bảo đảm. Thời gian thực hiện từ 2026 đến 2029, thể hiện quyết tâm dùng hạ tầng giao thông như một đòn bẩy tăng trưởng. Về lợi ích kinh tế, không khó hình dung sự dịch chuyển dòng vốn, du khách và cơ hội việc làm sẽ đi theo tuyến đường này nếu nó được triển khai đúng thiết kế, tiến độ và chất lượng đặt ra.
Mặt trái giải phóng mặt bằng: khi lối vào ruộng bị chặn lại
Đằng sau những con số hoành tráng là câu hỏi quen thuộc: giải phóng mặt bằng sẽ diễn ra thế nào, và ai phải trả giá cho tuyến đường động lực này? Dự án được phê duyệt với tổng vốn 7.140 tỷ đồng nhưng chưa bao gồm dự án thành phần độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng. Điều này cho thấy phần việc khó nhất – cân bằng giữa phát triển hạ tầng và quyền lợi người dân – vẫn đang để ngỏ. Thực tế, một dự án đường có tổng mức đầu tư hơn 360 tỷ đồng, dài hơn 6,7km, nối từ đê tả Đáy đến đường 57B huyện Ý Yên, Nam Định cũ, đi qua xã Ý Yên và xã Vạn Thắng, đã phơi bày mặt trái của cách làm hạ tầng thiếu đối thoại với nông dân. Hạng mục tôn hộ lan đường đê tả Đáy dài gần 5km, nhưng khi thi công khoảng 1,1km qua Vạn Thắng, hơn 40 hộ dân thôn Thượng Đồng kiến nghị bỏ tôn hộ lan, thay bằng cọc tiêu để tạo lối đi phục vụ sản xuất. Theo UBND xã Vạn Thắng, riêng đoạn từ Km3+919,04 đến Km5+44,05 có 66 hộ sử dụng đất có nguồn gốc giao đấu thầu lâu dài từ năm 1994; đây vẫn là diện tích người dân dùng để canh tác nông nghiệp. Khi hệ thống máng dẫn nước bị phá vỡ, nhiều hộ phải thay đổi cách sản xuất, từ nuôi cá sang trồng cây; nguy cơ bị "cắt" lối vào ruộng khiến việc đưa phương tiện, vật tư vào sản xuất và vận chuyển nông sản trở nên khó khăn.
Sự cố ở Vạn Thắng: lời cảnh báo cho các tuyến đường động lực
Câu chuyện ở Vạn Thắng không chỉ là tranh chấp kỹ thuật hộ lan – cọc tiêu mà là tín hiệu cảnh báo cho mọi dự án hạ tầng Ninh Bình, đặc biệt là đường Hoa Lư Nam Định. Người dân phản ánh nhiều diện tích đất canh tác nằm sát vỉa hè nhưng không có đường nội đồng để tiếp cận; nếu hộ lan dựng liên tục, họ buộc phải đi vòng hoặc đi nhờ qua đất người khác. Đó là xung đột trực tiếp giữa chuẩn an toàn giao thông và quyền tiếp cận đất sản xuất. UBND xã Vạn Thắng đã đề nghị Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 2 tỉnh Ninh Bình tạm dừng thi công, điều chỉnh thiết kế và có phương án bảo đảm lối đi cho các hộ dân. Tuy vậy, chính việc cán bộ Ban 2 không đến buổi làm việc ngày 10/8 như đã hẹn, để người dân và chính quyền xã chờ rồi phải ra về, cho thấy khoảng trống trong trách nhiệm giải thích và đối thoại. Sau sự việc, đại diện Ban 2 về xã xin lỗi, tổ chức hội nghị ngày 21/8 để nghe dân đề xuất 3 phương án: bỏ hộ lan, thay bằng cọc tiêu hoặc vẫn làm hộ lan nhưng bố trí lối đi riêng cho từng hộ. Ban 2 đề xuất cứ 100m mở một lối vào có chốt nhưng người dân cho rằng với hơn 60 hộ, toàn đoạn chỉ khoảng 10 lối mở là không đảm bảo quyền tiếp cận đất sản xuất. Cách xử lý này phản ánh rõ: nếu thiết kế không bắt đầu từ thực tế canh tác của nông dân, mọi "giải pháp kỹ thuật" sẽ khó nhận được đồng thuận.
Kết luận: phát triển hạ tầng phải đi cùng bảo vệ sinh kế nông dân
Đường Hoa Lư Nam Định là biểu tượng cho lựa chọn phát triển bằng hạ tầng: kết nối liên vùng, mở không gian mới, dẫn dòng vốn và khách du lịch về địa phương. Nhưng vụ việc ở Vạn Thắng cho thấy, nếu coi giải phóng mặt bằng chỉ là bài toán chi phí và tiến độ, bỏ qua sinh kế cụ thể của những hộ trồng đậu tương, mít, nuôi cá ngay sát tuyến đường, thì "tuyến động lực" có thể biến thành đường phân tách cộng đồng. Chủ đầu tư đã được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với các địa phương trong giải phóng mặt bằng, kiểm soát phạm vi chiếm dụng và chi phí, không để vượt tổng mức đầu tư. Trên thực tế, điều cần bổ sung là cơ chế lắng nghe và cùng thiết kế với người dân: lối đi nội đồng, hầm chui dân sinh, tổ chức đường gom phải được xem là hạng mục bắt buộc, không phải phần "phụ". Khi đường Hoa Lư Nam Định bước vào giai đoạn triển khai từ 2026 đến 2029, bài học từ tuyến đê tả Đáy hơn 360 tỷ đồng phải được coi là tham chiếu sống động: phát triển kinh tế địa phương không thể tách rời việc bảo vệ quyền tiếp cận đất sản xuất của nông dân. Một tuyến đường chỉ thực sự là động lực khi nó vừa tăng tốc cho hàng hóa, du lịch, vừa giữ được con đường ra ruộng cho người dân.
