Hai triển lãm, 290 bức ảnh và một thông điệp chung về độc lập
Triển lãm ảnh lịch sử Việt Nam là hình thức trưng bày các tư liệu ảnh độc lập, chiến tranh, đổi mới và bảo vệ Tổ quốc, nhằm giúp công chúng nhìn lại những bước ngoặt lớn của dân tộc qua ngôn ngữ nhiếp ảnh và ký ức tập thể, thay vì những dòng sử khô cứng trên giấy. Trong dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và kỷ niệm Quốc khánh 2/9, hai triển lãm ảnh lịch sử Việt Nam với tổng cộng 290 tư liệu, hình ảnh đã được mở cửa tại Hà Nội và Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo nên một trục ký ức từ Ba Đình đến đầu sóng ngọn gió. Một bên là câu chuyện toàn cảnh non sông qua các giai đoạn đấu tranh, thống nhất, đổi mới; bên kia là chiều sâu của những ảnh tư liệu Hải quân, nơi chủ quyền biển đảo hiện lên bằng mồ hôi, nước mắt và máu. Cả hai đều gửi cùng một thông điệp: độc lập không phải là vạch đích, mà là hành trình gìn giữ mỗi ngày.
“Người chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam”: Lịch sử nhìn từ đầu sóng
Triển lãm chuyên đề “Người chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam” tại Bảo tàng Bà Rịa - Vũng Tàu trưng bày hơn 160 tư liệu, hình ảnh tiêu biểu xoay quanh 3 chủ đề về hành trình xây dựng, chiến đấu, trưởng thành và làm chủ biển đảo của Hải quân nhân dân Việt Nam. Đây không chỉ là triển lãm ảnh lịch sử Việt Nam theo nghĩa truyền thống, mà là một lời nhắc thẳng thắn rằng độc lập trên bản đồ không thể tách rời độc lập trên biển. Các ảnh tư liệu Hải quân cho thấy rõ sự chuyển biến từ những con tàu nhỏ, phương tiện thô sơ đến lực lượng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, gắn với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo trong tình hình mới. Những bức ảnh chân dung, khoảnh khắc đời thường của người lính biển khiến khái niệm “biển đảo thiêng liêng” bớt trừu tượng, trở thành gương mặt, tên tuổi, câu chuyện gia đình cụ thể.
Điểm nhấn cảm xúc nhất là các tư liệu ảnh độc lập gắn với hy sinh của những người lính nhà giàn, tàu không số. Hình ảnh và câu chuyện về Anh hùng LLVTND, liệt sĩ Vũ Quang Chương, nguyên Chỉ huy trưởng Nhà giàn DK1/6, bám trụ trong cơn bão số 8 lịch sử, gói lá cờ Tổ quốc và tài liệu mật trước khi hoà mình vào biển, đã biến khẩu hiệu “giữ vững chủ quyền” thành lời thề bằng mạng sống. Hành động phá hủy tàu để giữ bí mật tuyến đường chiến lược của Anh hùng LLVTND, liệt sĩ Nguyễn Phan Vinh trên con tàu không số C235 cũng được tái hiện như một mốc son của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Khi người thân liệt sĩ nghẹn ngào bên kỷ vật, triển lãm không còn là không gian trưng bày mà thành nơi xã hội trả món nợ tinh thần với những người đã ngã xuống.
“Rạng rỡ non sông Việt Nam”: Ba chương lớn của bản trường ca dân tộc
Nếu triển lãm Hải quân đi sâu vào một lực lượng, thì “Rạng rỡ non sông Việt Nam” tại Hà Nội lại mở rộng ống kính ra toàn bộ tiến trình lịch sử. Với 130 bức ảnh tư liệu được tuyển chọn, triển lãm tái hiện những dấu mốc quan trọng trong lịch sử dân tộc, đồng thời giới thiệu những thành tựu nổi bật trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế. Cấu trúc ba phần cho thấy một quan điểm rõ ràng về lịch sử: không chỉ là chuỗi sự kiện mà là hành trình liên tục từ giành độc lập, bảo vệ độc lập đến phát triển đất nước. Phần “Hào khí mùa thu lịch sử” đưa người xem trở lại không khí sục sôi của cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945, với đỉnh cao là ngày 2/9 tại Quảng trường Ba Đình, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đó là nền tảng để hiểu Cách mạng Tháng Tám như một bước ngoặt chứ không phải một trang sách đã khép lại.
Phần thứ hai, “Bảo vệ nền độc lập và thống nhất non sông”, là lời nhắc không khoan nhượng rằng độc lập giành được không đồng nghĩa với yên bình. Những bức ảnh kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ nhấn mạnh cái giá của tự do: những năm tháng chiến đấu, hy sinh để bảo vệ độc lập, tự do và toàn vẹn lãnh thổ. Nhưng triển lãm dừng ở ký ức sẽ là chưa đủ. Phần thứ ba, “Việt Nam đổi mới, hội nhập và phát triển”, đặt câu chuyện quá khứ cạnh diện mạo hiện đại: thành tựu chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, đối ngoại của đất nước và Thủ đô Hà Nội trong tiến trình hội nhập quốc tế. Cách sắp xếp này khẳng định một thông điệp đáng trích dẫn: “Việc sắp xếp nội dung theo ba phần tạo nên sự kết nối giữa lịch sử và hiện tại: từ khát vọng độc lập đến thành quả đổi mới, hội nhập và phát triển”.
Từ Quốc khánh 2/9 đến tương lai: lịch sử phải sống trong đời sống
Điểm đáng mừng là cả hai triển lãm đều không coi lịch sử là chuyện của bảo tàng, mà là câu hỏi dành cho mỗi công dân hôm nay. Các tư liệu ảnh độc lập về mùa Thu 1945, về Cách mạng Tháng Tám và ngày Tuyên ngôn Độc lập, được thiết kế để giúp công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu sâu hơn giá trị của độc lập, tự do và ý nghĩa ngày kỷ niệm Quốc khánh 2/9. Đồng thời, các ảnh tư liệu Hải quân đưa khái niệm chủ quyền biển đảo vào đời sống học sinh, tân binh, gia đình liệt sĩ bằng những gương mặt và câu chuyện cụ thể. Theo nhận định trong triển lãm tại Hà Nội, từ câu chuyện lịch sử được kể bằng những bức ảnh tư liệu, mục tiêu cuối cùng là truyền cảm hứng để mỗi người tiếp tục học tập, lao động, sáng tạo và cống hiến cho sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Nói cách khác, hai triển lãm không khép lại ở tường ảnh, mà mở ra bằng câu hỏi: chúng ta sẽ làm gì để xứng đáng với 290 khoảnh khắc đang nhìn mình từ trong khung hình.
