Triển lãm ảnh lịch sử: khi ký ức trở thành thái độ sống
Triển lãm ảnh lịch sử là những không gian trưng bày tư liệu, hình ảnh và hiện vật, giúp người xem đối thoại với quá khứ, nhận diện những bước ngoặt của dân tộc, đồng thời soi lại trách nhiệm của mình với hiện tại và tương lai trong một cách tiếp cận trực quan, cảm xúc nhưng giàu suy ngẫm. Kỷ niệm quốc khánh 2/9 năm nay, loạt hoạt động tại Hải Phòng và Hà Nội cho thấy một điều rõ ràng: lịch sử không nằm yên trong kho lưu trữ, mà đang được "kích hoạt" để trở thành nguồn lực tinh thần cho phát triển. Tại sân trước Nhà trưng bày Triển lãm số 1 Nguyễn Đức Cảnh, Sở VHTTDL Hải Phòng phối hợp Công an thành phố tổ chức triển lãm ảnh, tư liệu và trưng bày công cụ hỗ trợ bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ chiều 19.8. Đây không chỉ là một sự kiện văn hóa, mà là lời khẳng định: muốn bước tới tương lai một cách tự tin, chúng ta phải đi qua ký ức bằng con mắt tỉnh táo và biết ơn.
Công an Hải Phòng 81 năm: từ trang sử anh hùng đến công nghệ AI
Triển lãm về lực lượng Công an Hải Phòng được thiết kế như một bản đồ ký ức có chủ đích: buộc người xem nhìn lại hành trình 81 năm độc lập gắn với an ninh trật tự, thay vì chỉ mừng ngày lễ một cách hình thức. Sự kiện là một hoạt động chính trị – văn hóa trong chuỗi kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2/9, Ngày truyền thống Công an nhân dân và Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Không gian được chia thành hai chủ đề để tạo mạch nối giữa lịch sử và hiện tại. "Mùa Thu độc lập – Khát vọng hùng cường" giới thiệu hơn 150 hình ảnh, tư liệu, bản trích và số liệu, tái hiện hành trình đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Cùng những tư liệu lịch sử Việt Nam về Cách mạng Tháng Tám, sự ra đời Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, khu trưng bày còn nhấn mạnh thành tựu kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng – an ninh của cả nước và thành phố Hải Phòng trong thời kỳ đổi mới.
Phần "Tự hào truyền thống – Vững bước tiên phong" đưa người xem đi dọc 81 năm xây dựng, chiến đấu, trưởng thành của Công an Hải Phòng. Thông qua 45 tác phẩm ảnh nghệ thuật – tư liệu và bộ phim "Công an Hải Phòng – Sáng mãi trang sử Anh hùng", các chiến công, hy sinh và bước trưởng thành của lực lượng hiện lên không chỉ như câu chuyện quá khứ mà như lời nhắc về trách nhiệm hiện tại. Điểm đáng chú ý là không gian trải nghiệm công nghệ camera giao thông AI cùng trang thiết bị hiện đại phục vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Việc trưng bày công cụ hỗ trợ bên cạnh tư liệu bổ sung biến triển lãm thành một lớp học trực quan về an ninh đô thị, cho thấy lực lượng Công an Hải Phòng đang chuyển mình theo hướng tinh nhuệ, hiện đại chứ không chỉ sống bằng hào quang lịch sử.
“Ký ức những năm tháng không quên”: lao động, học hỏi và phẩm giá con người
Nếu triển lãm về Công an Hải Phòng nhấn mạnh trật tự, an ninh và công nghệ, thì “Ký ức những năm tháng không quên” lại chọn điểm nhìn từ lao động, học tập và đời sống thường ngày để kể một giai đoạn đặc biệt của lịch sử dân tộc. Những tác phẩm mỹ thuật được sáng tác trong các thập niên 1950–1980 đưa người xem trở về miền Bắc thời vừa sản xuất vừa chiến đấu, tất cả vì tiền tuyến miền Nam. Từ nhà máy, công trường, nông trường đến miền núi, hình ảnh người lao động hiện lên chân thực, gần gũi mà vẫn giàu chất sử thi. Các tác phẩm như “Cấy” của Nguyễn Văn Bình, “Tát nước chống hạn” của Nguyễn Tư Nghiêm, “Trên đồng cỏ nông trường Đồng Giao” của Tạ Thúc Bình hay “Gieo mạ – Gặt mùa” của Huỳnh Phương Đông không chỉ ghi lại một phương thức lao động mà phản ánh tinh thần chủ động khắc phục khó khăn, chung sức xây dựng quê hương. Tác phẩm “Việt Bắc (đắp đường)” của Đào Đức sáng tác năm 1954 với hình ảnh công trường khẩn trương cho thấy sức người được huy động cho những nhiệm vụ lớn của đất nước.
Đi xa hơn khỏi những công trình lớn, triển lãm mở rộng góc nhìn đến các khoảnh khắc bình dị: “Đưa cơm ra đồng”, “Bé cho gà ăn” hay “Không tham của rơi” cho thấy sự cần cù, lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm được nuôi dưỡng từ đời sống thường ngày. Bên cạnh đó, các tác phẩm “Học hỏi lẫn nhau”, “Nữ công nhân đứng đọc sách” khẳng định một xã hội coi trọng tri thức, đề cao tinh thần tự học. Triển lãm này, về bản chất, là một cuộc tranh luận mềm bằng hình ảnh: chúng ta muốn xây dựng tương lai bằng loại giá trị nào? Lao động, đoàn kết, trung thực và ham học hỏi được đặt ở trung tâm, như lời nhắc rằng khát vọng phát triển dân tộc không thể tách khỏi phẩm giá con người.
Kết nối quá khứ – hiện tại: triển lãm không chỉ để xem mà để suy nghĩ
Khi nhìn cùng lúc triển lãm ảnh lịch sử về Công an Hải Phòng và không gian “Ký ức những năm tháng không quên”, người xem buộc phải thừa nhận: chúng ta đang bước vào dịp kỷ niệm quốc khánh 2/9 trong một bối cảnh mới. Không còn là những hoạt động hình thức, các không gian trưng bày đang tìm cách kết nối lịch sử, truyền thống với hiện tại và khát vọng phát triển dân tộc bằng nhiều ngôn ngữ – từ tư liệu lịch sử Việt Nam, phim tài liệu, công cụ hỗ trợ nghiệp vụ đến tác phẩm mỹ thuật. Sự kết hợp giữa ảnh tư liệu, hiện vật, công nghệ AI và nghệ thuật thị giác khiến triển lãm không còn là "bảo tàng im lặng" mà trở thành diễn đàn công cộng. Ở đó, mỗi người đứng trước một bức ảnh, một chiếc camera giao thông hay một tượng người công nhân đều có thể tự đặt câu hỏi: mình đang tiếp nối truyền thống ấy như thế nào trong đời sống hôm nay? Kỷ niệm quốc khánh, rốt cuộc, không phải để hoài niệm mà để soi lại đường đi. Nếu loạt triển lãm này khiến người xem ra về với thêm một câu hỏi, một ý thức mới về cộng đồng, thì đó mới là thành công đáng kể nhất.
