Sắp xếp trường học Đà Nẵng là gì và vì sao gây tranh luận?
Sắp xếp trường học Đà Nẵng là kế hoạch tổ chức lại mạng lưới trường học công lập trên toàn thành phố, trong đó giảm số lượng cơ sở, sáp nhập nhiều trường và phân hiệu, nhằm tinh gọn bộ máy quản lý nhưng vẫn phải bảo đảm quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục cho mọi học sinh.
Ngày 10/8, UBND thành phố ban hành phương án sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập, với điểm nhấn là giảm 57,22% trường học cấp xã, phường. Nói cách khác, từ 976 cơ sở giáo dục công lập hiện có, sau sắp xếp toàn thành phố chỉ còn 452, tương đương giảm 524 cơ sở. Đây là một trong những đợt giảm cơ sở giáo dục quy mô lớn nhất tại một đô thị. Câu hỏi đặt ra là: sự “tinh gọn” này sẽ tạo hiệu quả giáo dục như kỳ vọng, hay chuyển gánh nặng sang học sinh và phụ huynh thông qua quãng đường đi học xa hơn, lớp đông hơn và trường ít hơn?
Những con số biết nói: 57,22% trường cấp xã, phường biến mất
Khi nhìn vào con số, mức độ giảm cơ sở giáo dục là rất rõ ràng và không thể xem nhẹ. Ở khối trường thuộc UBND xã, phường, số cơ sở sau sắp xếp còn 382, gồm 382 trường chính, 511 phân hiệu và 785 điểm trường, giảm 511 cơ sở – tương đương 57,22% so với thời điểm 1/7/2025. Toàn hệ thống từ 976 cơ sở hiện tại xuống còn 452, tức Đà Nẵng chính thức giảm 524 cơ sở giáo dục công lập.
Cơ cấu các cấp học thay đổi mạnh: mầm non từ 295 xuống 123 trường (giảm 172); tiểu học từ 323 xuống 113 (giảm 210); THCS từ 233 xuống 96 (giảm 137). Đồng thời, thành phố có 50 trường liên cấp tiểu học và THCS, tăng 8 trường so với trước. Ở bậc THPT, 18 trường được sắp xếp thành 9 trường, giảm một nửa số trường trực thuộc Sở GD&ĐT. Những con số này cho thấy sắp xếp trường học Đà Nẵng không phải chỉnh sửa nhỏ, mà là tái cấu trúc toàn bộ mạng lưới trường học công lập.
Khoảng cách và cơ hội: học sinh được gì, mất gì?
Dù mục tiêu chính thức là bảo đảm quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục cho trẻ em, học sinh, việc giảm cơ sở giáo dục quy mô lớn chắc chắn làm thay đổi cách học sinh và phụ huynh tiếp cận trường học. Khi nhiều trường bị sáp nhập, khoảng cách giữa các trường THPT sau sắp xếp được tính vào khoảng 3 km; riêng cặp trường THPT Võ Nguyên Giáp và Nguyễn Dục cách nhau 4,4 km. Với học sinh trung học, đây là quãng đường có thể chấp nhận, nhưng với trẻ mầm non, tiểu học, mỗi cây số thêm vào hành trình nghĩa là thêm một rào cản cho gia đình.
Một điểm tích cực là phương án yêu cầu các địa phương phải đầu tư, cải tạo cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, ưu tiên hoàn thiện các điểm trường chính trước khi tiếp nhận học sinh từ điểm trường lẻ. Nếu làm đúng và kịp thời, học sinh có thể được học ở những trường lớn hơn, đầy đủ hơn, thay vì điểm lẻ manh mún. Tuy vậy, nguy cơ lớp học đông, hạ tầng quá tải luôn hiện hữu nếu tiến độ nâng cấp không theo kịp tốc độ giảm trường, và khi đó “tinh gọn bộ máy” sẽ đồng nghĩa với “dày thêm áp lực” trên lưng học sinh.
Vùng giảm hơn 80% trường: phụ huynh nông thôn chịu sức ép lớn nhất
Không phải mọi khu vực đều chịu tác động như nhau. Một số xã chứng kiến mức giảm trường trên 80%: Núi Thành giảm 15 trường, tương ứng 83%; Thăng An giảm 13 trường (81%); Quế Sơn giảm 12 trường (80%). Trong khi đó, vẫn có ba xã miền núi và hải đảo – Phước Chánh, Tâm Hải, Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) – không giảm số trường. Điều này cho thấy sự chênh lệch địa lý được cân nhắc, nhưng cũng đồng nghĩa nhiều cộng đồng khác phải chịu sức ép lớn hơn.
Ở những nơi giảm trên 80% đầu mối trường học, phụ huynh khó tránh khỏi lo lắng: con có phải đi xa hơn? Trẻ mầm non có còn điểm trường gần nhà? Trường liên cấp mới liệu có đủ thân thiện với học sinh yếu thế? Khi số trường giảm mạnh, khả năng lựa chọn của gia đình cũng thu hẹp. Chính quyền nhấn mạnh việc sắp xếp phải bảo đảm đầy đủ chế độ, chính sách cho học sinh và ổn định tổ chức trước năm học mới, nhưng với các vùng nông thôn, chỉ một chậm trễ nhỏ trong bố trí xe đưa đón, sắp xếp lớp học cũng có thể trở thành gánh nặng hằng ngày cho cả gia đình.
Tổ chức lại đội ngũ và mốc thời gian gấp gáp: liệu có kịp cho năm học mới?
Khi giảm cơ sở, bài toán nhân sự trở nên nhạy cảm. Mỗi cơ sở giáo dục sau sắp xếp sẽ có một hiệu trưởng hoặc giám đốc; với mầm non, tiểu học, THCS, trung tâm giáo dục thường xuyên và trường chính, mỗi nơi bố trí một phó hiệu trưởng hoặc phó giám đốc, mỗi phân hiệu cũng có một vị trí tương tự. Kế hoạch còn quy định kế toán, văn thư, thủ quỹ là vị trí dùng chung, mỗi cơ sở chỉ có một người đảm nhiệm. Điều này giúp tinh gọn bộ máy, nhưng làm dấy lên lo ngại về khối lượng việc và sự gắn kết giữa nhà trường với phụ huynh.
UBND thành phố giao Sở Nội vụ phối hợp Sở GD&ĐT xây dựng khung năng lực hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, bố trí biên chế, giải quyết chế độ cho viên chức, người lao động dôi dư. Đồng thời, UBND các xã, phường phải hoàn thành tham mưu, ban hành quyết định sắp xếp chậm nhất ngày 17/8; trước 25/8 phải công bố quyết định, bàn giao tổ chức, tài sản, nhân sự và ổn định hoạt động. Các cơ sở giáo dục sau sắp xếp chính thức hoạt động từ ngày 1/9. Đặt trong bối cảnh năm học mới cận kề, mốc thời gian này rất gấp. Nếu làm tốt, phụ huynh sẽ thấy một hệ thống trường học công lập gọn hơn nhưng rõ ràng hơn; nếu không, họ sẽ là những người đầu tiên gánh hậu quả từ mọi sự chậm trễ.
