Miễn phí sách giáo khoa là gì và vì sao phụ huynh phải quan tâm ngay từ bây giờ
Chính sách sách giáo khoa miễn phí là chủ trương Nhà nước bảo đảm cung cấp không thu tiền bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông cho học sinh, được triển khai theo lộ trình, trước mắt áp dụng tại những địa phương có đủ khả năng cân đối ngân sách hoặc huy động nguồn lực xã hội hóa, tiến tới thực hiện trên phạm vi toàn quốc theo quy định của Chính phủ. Điểm quan trọng của chính sách giáo dục 2026-2027 này là sách giáo khoa từ chỗ phụ huynh phải tự mua sẽ từng bước trở thành một loại tài sản học tập do Nhà nước cấp, gắn với mục tiêu bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. Điều đó không chỉ giảm chi phí sách học sinh mà còn thay đổi cách các gia đình chuẩn bị năm học mới: thay vì chạy đôn đáo mua sách, phụ huynh cần chủ động nắm rõ đối tượng được hưởng, lộ trình triển khai tại địa phương và những khoản chi vẫn phải tự lo.
Một bộ sách thống nhất trên toàn quốc: Giảm gánh nặng hay tạo rủi ro cứng nhắc?
Đề xuất sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất cho toàn quốc từ năm học 2026-2027 là bước ngoặt lớn, đảo chiều chính sách đa bộ sách đang áp dụng. Về mặt tích cực, một bộ sách duy nhất giúp giảm đáng kể chi phí sách học sinh khi khâu in ấn, phân phối được chuẩn hóa, đồng thời tạo điều kiện để triển khai sách giáo khoa miễn phí đồng bộ vào năm 2030. Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh, Nghị quyết mới sẽ là hành lang pháp lý đặc thù để Chính phủ và địa phương triển khai các cơ chế vượt trội ngay từ năm 2026. Nhưng một bộ sách thống nhất cũng đặt ra rủi ro cứng nhắc: nếu nội dung không phù hợp với đặc thù vùng miền, giáo viên và học sinh khó có đủ không gian thích ứng. Phụ huynh cần theo dõi kỹ các thảo luận về cơ chế bảo đảm chất lượng bộ sách, thay vì chỉ quan tâm đến yếu tố miễn phí.
Nghệ An: Miễn phí cho hơn 216.700 học sinh nhưng không phải gia đình nào cũng được hưởng
Nghệ An là một trong những địa phương đi đầu xây dựng phương án sách giáo khoa miễn phí cho năm học 2026-2027, nhưng cách chọn đối tượng cho thấy chính sách không phải là “tấm vé toàn dân”. Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cân nhắc ba phương án và khẳng định chỉ nên tập trung vào học sinh diện ưu tiên, chính sách và vùng khó khăn. Theo báo cáo của Sở GD&ĐT Nghệ An, "sẽ có 216.697 học sinh lớp 1-12 ở địa bàn biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, học sinh gia đình chính sách, mồ côi, khuyết tật, thuộc hộ nghèo, cận nghèo, gia đình có hoàn cảnh khó khăn" được miễn phí sách giáo khoa trong năm học tới. Nghĩa là hơn nửa triệu học sinh còn lại vẫn phải tự lo chi phí sách học sinh. Với các gia đình ở khu vực đô thị, thu nhập trung bình, áp lực sách vở vẫn hiện hữu, chỉ khác ở chỗ họ được hưởng lợi gián tiếp từ việc nguồn ngân sách được sử dụng tập trung, tránh thiếu thừa sách cục bộ.
Khánh Hòa: Chủ động đi trước lộ trình nhưng bài toán pháp lý chưa tự giải quyết chi phí khác cho phụ huynh
Khánh Hòa lựa chọn triển khai sách giáo khoa miễn phí từ năm học 2026-2027, sớm hơn ba năm so với mốc toàn quốc, cho thấy một thái độ chủ động đáng ghi nhận của chính quyền địa phương. Tỉnh này đang hoàn thiện cơ sở pháp lý, trong đó trọng tâm là Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh để hợp thức hóa việc phân bổ kinh phí, tổ chức mua sắm, quản lý và cấp phát sách. Điểm đáng chú ý là phạm vi áp dụng không chỉ dừng ở trường công lập mà còn mở rộng sang các cơ sở giáo dục tư thục dạy chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Tuy nhiên, chuẩn bị năm học mới tại Khánh Hòa dù giảm được chi phí sách học sinh vẫn không xóa bỏ các khoản chi khác: đồng phục, thiết bị học tập, tài liệu bổ trợ, học thêm… Chính sách miễn phí sách giáo khoa, xét cho cùng, là một phần trong bức tranh an sinh giáo dục chứ không phải lời giải toàn diện cho mọi áp lực tài chính của phụ huynh.
Phụ huynh cần chuẩn bị gì trong giai đoạn chuyển tiếp?
Nhìn vào lộ trình chính sách giáo dục 2026-2027, dễ thấy sách giáo khoa miễn phí là xu hướng không thể đảo ngược, nhưng giai đoạn chuyển tiếp sẽ kéo dài ít nhất đến mốc 2030. Phụ huynh vì vậy không nên vội xem đây là “cú hạ cánh mềm” cho mọi chi tiêu, mà phải chủ động lên kế hoạch tài chính theo từng năm học. Trước hết, cần nắm rõ địa phương mình thuộc nhóm được triển khai sớm hay phải chờ lộ trình chung, đối tượng nào trong gia đình đủ điều kiện hưởng miễn phí. Tiếp đó, dù không tốn tiền sách, phụ huynh vẫn phải tính đến các khoản chi cố định khác như vở, đồ dùng học tập, hoạt động ngoại khóa, ôn luyện. Quan trọng hơn, khi Nhà nước lo phần sách, phụ huynh nên chuyển sự tập trung sang chất lượng dạy và học: tham gia góp ý chương trình, phối hợp với nhà trường trong việc sử dụng và bảo quản sách, tránh tâm lý “của cho không” dẫn đến lãng phí. Chính sách chỉ phát huy ý nghĩa xã hội trọn vẹn khi gia đình, nhà trường và chính quyền cùng xem sách giáo khoa miễn phí là công cụ nâng chất lượng học tập, chứ không dừng ở mức một khoản trợ cấp.
