Mệnh lệnh ngày 30/8: Giải pháp căn cơ hay trấn an mùa khai giảng?
Yêu cầu bảo đảm đủ sách giáo khoa trước ngày 30/8 là chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhằm chấm dứt tình trạng sách giáo khoa thiếu hàng, học sinh bước vào năm học mới mà chưa có đủ tài liệu học tập, đồng thời giảm áp lực mua sách khai giảng lên phụ huynh ở nhiều địa phương. Điểm đáng chú ý là Bộ không chỉ “ra hạn chót” mà còn gắn trách nhiệm cụ thể cho từng tầng nấc quản lý. Văn bản số 5655/BGDĐT-GDPT được ban hành để yêu cầu các Sở Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo cơ sở giáo dục gấp rút rà soát, đối chiếu số sách đã đăng ký với số sách đã được cung ứng, làm rõ phần còn thiếu và tiến độ hoàn thành. Trên cơ sở đó, các Sở phải tổng hợp nhu cầu bổ sung của từng trường, gửi cho Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) trước ngày 25/8, để đơn vị này lập kế hoạch phân phối sách, đảm bảo đủ sách giáo khoa tới trường học trước ngày 30/8. Về lý thuyết, đây là một “vòng khóa” khá chặt để ngăn tình trạng đầu năm học thiếu sách nhưng không có phương án xử lý rõ ràng. Tuy nhiên, thực tế đang cho thấy khoảng cách giữa chỉ đạo và khâu tổ chức thực hiện, khi phụ huynh mua sách vẫn phải chạy vạy từng bộ sách giữa cảnh chen chúc, cháy hàng tại nhiều điểm bán.
Thực tế trái ngược: chính sách quyết liệt, phụ huynh vẫn khổ vì thiếu sách
Dù Bộ Giáo dục đã phát đi thông điệp cứng rắn về việc không để học sinh thiếu sách giáo khoa đầu năm học, hình ảnh phụ huynh đổ mồ hôi đi qua hàng loạt nhà sách ở TP.HCM nhưng vẫn không mua đủ bộ sách cho con cho thấy tình trạng sách giáo khoa thiếu hàng chưa được giải quyết triệt để ở nhiều nơi. Tại Hà Nội và nhiều tỉnh thành khác, cảnh chạy đua mua sách khai giảng lặp lại: nhà sách báo hết bộ, chỉ còn lẻ từng đầu sách; có phụ huynh phải ghé gần 10 điểm bán mới tạm gom đủ một bộ tương đối đầy đủ cho con. Nguyên nhân không chỉ nằm ở khâu in ấn hay phân phối của NXBGDVN mà còn ở việc nhiều trường chưa đăng ký đủ nhu cầu từ đầu năm, hoặc biến động quy mô lớp học, tuyển sinh muộn không được cập nhật kịp thời. Khi trường chưa nắm rõ nhu cầu thực, phụ huynh mua sách buộc phải tự xoay xở ngoài hệ thống, dẫn đến cảnh chen chúc tại các điểm bán, trong khi một số nơi khác lại đang dư sách phải chuyển đi hỗ trợ. Điều nghịch lý là càng sát ngày khai giảng, phụ huynh mua sách càng lo lắng, dù trên giấy tờ, Bộ Giáo dục sách đã có đủ quy trình, mốc thời gian và thông điệp trấn an. Câu hỏi không còn là “có chính sách hay không”, mà là “chính sách được triển khai tới từng học sinh, từng bộ sách như thế nào”.
Kế hoạch theo từng học sinh: điểm then chốt để chấm dứt thiếu sách
Nếu chỉ dừng ở mức kiểm đếm số bộ sách theo lớp, tình trạng thiếu vẫn sẽ tái diễn. Thông điệp mới đáng chú ý là yêu cầu rà soát tới từng học sinh: cơ sở giáo dục phải xác định cụ thể em nào đã đủ sách, em nào còn thiếu, thiếu đầu sách nào và số lượng cần bổ sung. Đây chính là bước chuyển từ quản lý theo “lớp, trường” sang quản lý theo “từng người học” – điều phụ huynh lâu nay mong đợi. Các Sở Giáo dục được giao nhiệm vụ tổng hợp báo cáo từ các trường, nhận diện nhu cầu bổ sung của từng đơn vị rồi gửi NXBGDVN trước 25/8 để có phương án phân phối chính xác. Song song, Bộ yêu cầu địa phương chủ động điều chuyển sách giữa các trường, vùng thừa sang vùng thiếu, tận dụng sách thư viện và sách cũ còn dùng được để có phương án dự phòng khi sách mới chưa về kịp. Ở An Giang, yêu cầu còn chặt hơn khi Sở Giáo dục đặt mục tiêu hoàn thành cung ứng sách cho học sinh chậm nhất ngày 28/8, tức sớm hơn mốc toàn quốc 2 ngày. Việc kiểm tra từng học sinh, chú ý nhóm tuyển sinh muộn, chuyển trường, vùng khó khăn, biên giới, hải đảo cho thấy nếu các tỉnh coi đây là nhiệm vụ cấp bách, mệnh lệnh ngày 30/8 sách giáo khoa có thể trở thành thực tế, chứ không chỉ là một khẩu hiệu.
Phụ huynh cần làm gì để không "mắc kẹt" vào phút chót?
Trong bối cảnh chính sách đang chạy đua với thời gian, phụ huynh mua sách không nên chỉ trông chờ vào mốc 30/8 mà cần chủ động bảo vệ quyền có đủ sách của con mình. Việc đầu tiên là liên hệ trực tiếp với giáo viên chủ nhiệm hoặc nhà trường để nắm rõ kế hoạch cung ứng sách, đối chiếu danh mục sách theo lớp, tránh mua sai bộ hoặc mua thừa trong lúc tâm lý căng thẳng. Ở những nơi đã có hệ thống phân phối chính thức như An Giang với 7 cửa hàng thuộc NXBGDVN, phụ huynh nên ưu tiên mua tại điểm được khuyến nghị, có hóa đơn chứng từ và giá bán theo quy định, thay vì chạy theo tin đồn “sách sắp hết” rồi vội vàng gom sách lẻ từ nguồn khó kiểm chứng. Nếu vẫn chưa đủ sách do sách giáo khoa thiếu hàng, phụ huynh nên hỏi nhà trường về chính sách mượn sách thư viện, sách cũ còn tốt và địa chỉ truy cập sách giáo khoa điện tử miễn phí, vốn được NXBGDVN cung cấp để học sinh có thể học tạm thời trong lúc chờ sách in. Chính sự chủ động này sẽ tạo áp lực ngược để nhà trường, Sở và NXBGDVN phải hoàn thành trách nhiệm đúng hạn, thay vì để học sinh tự xoay xở.
Kết luận: Hạn chót chỉ có ý nghĩa khi đến được tay từng học sinh
Mệnh lệnh không để học sinh thiếu sách giáo khoa đầu năm học là mục tiêu đúng đắn và cần thiết, nhưng phụ huynh có quyền nghi ngờ nếu sau mỗi mùa khai giảng, câu chuyện sách giáo khoa thiếu hàng vẫn lặp lại, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM. Việc Bộ Giáo dục sách đưa ra các mốc thời gian cụ thể – 25/8 cho việc báo cáo nhu cầu, 30/8 cho việc hoàn thành cung ứng – chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể ở từng trường, từng học sinh. An Giang cho thấy một mô hình tích cực: rà soát từng học sinh, hoàn tất cung ứng trước 28/8, ưu tiên nhóm khó khăn, tận dụng sách thư viện, sách cũ và huy động hỗ trợ xã hội nhưng không gây áp lực đóng góp lên phụ huynh. Đây là cách tiếp cận đáng để các địa phương khác tham khảo nếu muốn chấm dứt cảnh nháo nhào mua sách khai giảng năm này qua năm khác. Cuối cùng, để ngày 30/8 sách giáo khoa không chỉ là con số, phụ huynh cần lên tiếng khi quyền được học với đủ sách của con bị đe dọa; trường học phải coi việc kiểm tra và đảm bảo sách cho từng học sinh là một phần trách nhiệm chuyên môn; và NXBGDVN phải thực hiện đúng cam kết ưu tiên cung ứng cho nơi thiếu, vùng khó khăn, chứ không để sách nằm yên ở kho nơi thừa. Khi cả ba mắt xích này cùng vận hành, yêu cầu của Bộ sẽ trở thành hiện thực – học sinh đến trường với đủ sách, thay vì đủ lo.
