Vonfram: điểm yếu chiến lược của phương Tây trước độc quyền Trung Quốc
Vonfram Kazakhstan nổi lên trong bối cảnh Trung Quốc chiếm gần 80% sản lượng khai thác vonfram toàn cầu, tạo ra một dạng “độc quyền Trung Quốc” khiến các nền kinh tế phương Tây dễ tổn thương về an ninh công nghiệp, quốc phòng và chuỗi cung ứng khoáng sản, buộc Mỹ phải tìm kiếm những nguồn cung mới bên ngoài hệ sinh thái khai thác và chế biến do Bắc Kinh kiểm soát. Giá vonfram đã tăng hơn 200% kể từ tháng 5/2025 sau khi Trung Quốc áp dụng kiểm soát xuất khẩu với một số sản phẩm vonfram vào tháng 2/2025, trong khi thị trường vốn đã khan hiếm và chịu áp lực từ nhu cầu quốc phòng tăng mạnh. Theo Cục Khảo sát Địa chất Mỹ, Trung Quốc hiện sản xuất vonfram nhiều gấp khoảng 3,7 lần phần còn lại của thế giới cộng lại.
Mỹ đặt cược vào Kazakhstan để phá thế độc quyền vonfram
Thay vì chấp nhận lệ thuộc vào độc quyền Trung Quốc, Washington đang chọn con đường khó hơn: xây dựng một mặt trận mới tại Kazakhstan. Cuộc đua nhằm phá vỡ ưu thế của Bắc Kinh trong kiểm soát nguồn cung vonfram đang chuyển hướng sang quốc gia Trung Á này, nơi các dự án khai thác mỏ được Mỹ hậu thuẫn đang nỗ lực cạnh tranh với dòng vốn và công nghệ Trung Quốc đã hiện diện từ sớm. Mỹ không còn khai thác vonfram thương mại trong nước kể từ năm 2015, điều này khiến các dự án ở nước ngoài trở nên thiết yếu cho an ninh khoáng sản của nước này. Chính sách kiểm soát xuất khẩu của Bắc Kinh từ tháng 2/2025, diễn ra song song với vòng thuế mới của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc, càng cho thấy cạnh tranh Mỹ Trung về vonfram là một phần của cuộc đối đầu thương mại và công nghệ rộng hơn.
Các mỏ vonfram Kazakhstan: tiềm năng lớn nhưng không phải “đũa thần”
Trên thực tế, vonfram Kazakhstan là lựa chọn hợp lý nhất hiện nay nếu Mỹ muốn đa dạng hóa nguồn cung mà vẫn tiếp cận được thị trường châu Âu và các khách hàng phương Tây. Vào tháng 4, công ty Mỹ Cove Capital đã mua 70% cổ phần tại hai mỏ Northern Katpar và Upper Kairakty ở vùng Karaganda, song cả hai vẫn đang trong giai đoạn thiết kế kỹ thuật và nghiên cứu khả thi, với mục tiêu bắt đầu sản xuất khoảng năm 2028. Trong khi đó, Jiaxin International Resources của Trung Quốc đã đưa mỏ Boguty ở vùng Almaty từ sản xuất thử tháng 11/2024 lên vận hành thương mại từ tháng 4/2025, đặt mục tiêu đạt công suất tối đa vào quý I/2027. Với trữ lượng hơn hai triệu tấn, Kazakhstan có thể cung cấp khoảng 15% sản lượng vonfram toàn cầu mỗi năm trong tương lai, trở thành nhà sản xuất trọng yếu nhưng vẫn chưa đủ để “thay chân” Trung Quốc trong ngắn hạn.
Chuỗi cung ứng khoáng sản: điểm yếu nằm ở khâu chế biến, không chỉ ở quặng
Sai lầm lớn nhất của phương Tây sẽ là nghĩ rằng chỉ cần có thêm mỏ vonfram Kazakhstan là đủ để vô hiệu hóa độc quyền Trung Quốc. Nguồn vốn Mỹ có thể khai mở các mỏ mới, nhưng không thể tự động sao chép hệ thống công nghiệp vonfram mà Trung Quốc đã xây trong nhiều thập kỷ, từ khai thác, tinh luyện đến sản xuất sản phẩm trung gian và thành phẩm. Theo nhận định của các chuyên gia, Kazakhstan phải phát triển năng lực tinh luyện tại chỗ nếu muốn tạo một chuỗi cung ứng khoáng sản ít phụ thuộc vào Bắc Kinh; nếu không, quặng mới khai thác vẫn có khả năng phải gửi về các cơ sở chế biến của Trung Quốc khi những lựa chọn thay thế bị chậm tiến độ hoặc đội chi phí. Vonfram của Kazakhstan chỉ thực sự phá thế độc quyền nếu toàn bộ các khâu khai thác, chế biến, vận chuyển và kết nối khách hàng phương Tây đều được thiết kế để đi vòng qua Trung Quốc.
Ý nghĩa chiến lược: từ mũi khoan dầu khí đến phần cứng AI
Cuộc cạnh tranh Mỹ Trung quanh vonfram Kazakhstan không phải chuyện thuần túy tài nguyên; nó đánh vào các ngành lõi của sức mạnh quốc gia. Với độ cứng và khả năng chịu nhiệt cao, vonfram là vật liệu chủ chốt cho công cụ công nghiệp, đạn xuyên giáp, tên lửa, đồng thời xuất hiện trong bán dẫn và linh kiện điện tử phục vụ phần cứng trí tuệ nhân tạo cùng trung tâm dữ liệu. Tình trạng khan hiếm nguồn cung đã khiến các nhà sản xuất thiết bị khai thác dầu tại Mỹ phải thiết kế lại mũi khoan, khi chi phí sản xuất tăng tới 50% trong một năm vì thiếu vật tư. Nếu Mỹ không nhanh chóng tạo được mạng lưới cung ứng vonfram ngoài quỹ đạo Trung Quốc, từ mũi khoan dầu khí đến chip AI đều sẽ chịu rủi ro địa chính trị. Vì thế, Kazakhstan đang trở thành tuyến đầu mới trong cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung về khoáng sản – và phương Tây không được phép thất bại trên mặt trận này.
