Quỹ tái định cư phải đi trước một bước
Tái định cư Dung Quất là việc chuẩn bị các khu dân cư và lô đất mới để bố trí cho người dân bị ảnh hưởng khi thu hồi đất, qua đó tạo điều kiện bàn giao mặt bằng cho các dự án trong khu kinh tế. Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi dự kiến xây dựng 15 khu với tổng diện tích khoảng 503,31 ha, quy mô 12.899 lô đất và nhu cầu vốn khoảng 7.693 tỷ đồng. Đây là bước chuẩn bị có ý nghĩa quyết định: nếu nơi ở mới chưa sẵn sàng, giải phóng mặt bằng dễ bị chậm và người dân phải chờ đợi. Tỉnh cho biết nhu cầu dự kiến lên tới 9.485 lô đất và 18.172 lô mộ, trong khi quỹ hiện có hạn chế, phân bố chưa đều; một số khu cũ thiếu hạ tầng đồng bộ hoặc đã xuống cấp. Vì vậy, quy mô đề xuất không chỉ là con số quy hoạch, mà phản ánh áp lực thực tế của làn sóng dự án tại Dung Quất.
503 ha cần chuyển thành nơi ở có thể sống
Diện tích hơn 503 ha tạo ra dư địa đáng kể để sắp xếp các khu dân cư, nhưng hiệu quả không thể đo bằng số lô đất đơn thuần. Kế hoạch chia thành hai chặng: khoảng 8.826 lô dự kiến đầu tư trong giai đoạn 2026–2030, sau đó thêm khoảng 4.073 lô. Cách phân kỳ này có thể giúp ưu tiên những nơi cần mặt bằng trước, song danh mục, quy mô, vốn và tiến độ vẫn phải được rà soát theo nhu cầu, quy hoạch được duyệt và khả năng cân đối nguồn lực. Quan trọng hơn, yêu cầu đặt ra là hạ tầng kỹ thuật và xã hội phải hoàn chỉnh, đồng thời gắn với việc làm, chuyển đổi nghề và sinh kế lâu dài. Nếu chỉ bàn giao lô đất mà thiếu dịch vụ thiết yếu và cơ hội mưu sinh, tái định cư sẽ chuyển gánh nặng từ nơi ở cũ sang nơi ở mới.
Tái định cư gắn với guồng dự án mới
Áp lực chuẩn bị mặt bằng đang tăng khi Quảng Ngãi vừa thúc tiến độ các dự án hiện hữu, vừa khảo sát vị trí cho những kế hoạch công nghiệp quy mô lớn. Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Tâm dẫn đoàn kiểm tra tiến độ công trình và khảo sát các địa điểm dự kiến đầu tư tại Khu kinh tế Dung Quất. Trong đó, tỉnh nghiên cứu hình thành cụm dự án lọc hóa dầu, hóa dầu trên khoảng 589 ha; đồng thời đã giới thiệu hai vị trí để Petrovietnam nghiên cứu kho dự trữ dầu thô quốc gia. Những kế hoạch này khiến quỹ đất Quảng Ngãi cần được tính toán đồng bộ với nơi ở cho người dân, thay vì chỉ tập trung vào mặt bằng sản xuất. Tại đô thị Vạn Tường, khu tái định cư giai đoạn 1 được đề xuất trên khoảng 44,56 ha, tổng mức đầu tư khoảng 650 tỷ đồng, nhằm phục vụ các hộ bị ảnh hưởng, nhất là quanh cảng Dung Quất.
Tiến độ phải đi cùng quyền lợi người dân
Bài toán trước mắt là biến đề xuất thành mặt bằng sẵn sàng, có hạ tầng và có kế hoạch bố trí dân cư minh bạch. Trong đợt kiểm tra dự án, lãnh đạo tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương và Trung tâm Phát triển quỹ đất phối hợp đẩy nhanh bồi thường, giải phóng mặt bằng, hướng tới bàn giao mặt bằng trong quý II/2027. Với các khu tái định cư, tỉnh yêu cầu ưu tiên triển khai những vị trí đã xác định, tiếp tục rà soát bổ sung quỹ đất và nhà ở xã hội, hướng tới không thiếu quỹ đất đến năm 2045. Đây là hướng đi đúng, nhưng tiến độ xây dựng cần gắn với tham vấn người dân và bảo đảm sinh kế sau di dời. Kết luận, 15 khu tái định cư có thể tháo nút thắt mặt bằng cho Dung Quất, nhưng chỉ thành công khi quỹ đất được đưa vào sử dụng đúng lúc và người dân có điều kiện ổn định cuộc sống lâu dài.
