Tiến độ phụ thuộc vào mặt bằng và nơi ở thay thế
Giải phóng mặt bằng là quá trình thu hồi, bồi thường và bàn giao đất để thực hiện dự án, đồng thời cần bảo đảm người dân bị ảnh hưởng có nơi ở và điều kiện ổn định cuộc sống. Tại Quảng Ngãi, hai dự án đô thị và công viên gần 1.200 tỷ đồng đang được thúc tiến độ, trong khi kế hoạch chuẩn bị khu tái định cư Dung Quất mở rộng đặt ra bài toán dài hạn về quỹ đất và hạ tầng. Đây là hai nhóm việc có liên hệ ở áp lực triển khai, nhưng khác địa bàn, quy mô và mục tiêu; không nên xem chúng như một chương trình đầu tư thống nhất. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Công Hoàng yêu cầu các đơn vị tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh hai dự án tại đô thị Quảng Ngãi.
Điểm cần nhìn thẳng là công trình có vốn và kế hoạch vẫn có thể chậm nếu mặt bằng chưa sẵn sàng, còn khu tái định cư chỉ có ý nghĩa khi người dân nhận được đất cùng hạ tầng sử dụng được.
Hai dự án đô thị đối mặt vướng mắc cụ thể
Công viên cây xanh Thạch Bích có tổng mức đầu tư 900 tỷ đồng, quy mô 8,1 ha, triển khai từ năm 2025 và dự kiến hoàn thành năm 2028. Dự án gồm đường Phan Bội Châu nối dài cùng quảng trường nước, khu sự kiện ngoài trời, vườn hoa, sân chơi và không gian tập luyện. Tuy nhiên, mặt bằng bàn giao đợt đầu mới gần 1,2 ha; việc di dời mồ mả vẫn là trở ngại đáng kể. Vì vậy, tiến độ công viên Quảng Ngãi không thể chỉ được đo bằng hoạt động chuẩn bị thi công trên phần đất đã nhận.
Dự án Khu đô thị mới phục vụ tái định cư Khu II Đê bao có vai trò khác: tạo chỗ ở cho các hộ bị ảnh hưởng, trong đó có người dân thuộc dự án Thạch Bích. Hạ tầng cơ bản đã hoàn thành, còn một số hộ phía Bắc cần tiếp tục vận động, kiểm kê và xử lý thủ tục. Khu này đã bảo đảm trên 190 lô tái định cư. Tỉnh yêu cầu hoàn thiện hạ tầng còn lại, khắc phục tồn tại điện, nước và thoát nước; các hộ đã được duyệt bồi thường cần sớm được giao đất để xây nhà, ổn định cuộc sống.
Dung Quất cần quỹ tái định cư đi trước
Ở phạm vi rộng hơn, Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi dự kiến đầu tư 15 khu tái định cư phục vụ những dự án trong Khu kinh tế Dung Quất. Phương án đề xuất tổng diện tích khoảng 503,31 ha, 12.899 lô đất và nhu cầu vốn khoảng 7.693 tỷ đồng. Đây là kế hoạch chuẩn bị quỹ đất cho nhiều dự án tại khu kinh tế, không phải phần mở rộng của hai dự án đô thị và công viên ở khu vực Thạch Bích – Khu II Đê bao.
Nhu cầu dự kiến tại Dung Quất khoảng 9.485 lô đất và 18.172 lô mộ, trong khi quỹ hiện có hạn chế, phân bố chưa đều; một số khu cũ thiếu đồng bộ hoặc xuống cấp. Theo phương án, khoảng 8.826 lô được tính trong giai đoạn 2026–2030, còn 4.073 lô dự kiến sau năm 2030. Danh mục sẽ tiếp tục được rà soát theo nhu cầu, tiến độ giải phóng mặt bằng, quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực. Đầu tư đi trước một bước là hướng hợp lý, nhưng chỉ hiệu quả khi khu mới có đủ hạ tầng xã hội, kỹ thuật và gắn với việc làm, sinh kế lâu dài.
Không thể thay tiến độ bằng kế hoạch trên giấy
Hai nhóm dự án cùng phản ánh một sức ép: muốn triển khai công trình, tỉnh phải xử lý đồng thời quyền lợi của hộ dân, tình trạng mặt bằng và chất lượng nơi tái định cư. Nhưng cách theo dõi cần tách bạch. Với hai dự án đô thị gần 1.200 tỷ đồng, trọng tâm trước mắt là giải quyết phần mặt bằng còn vướng, hoàn thiện hạ tầng Khu II Đê bao và giao đất cho các hộ đủ điều kiện. Với 15 khu tại Dung Quất, thách thức là lựa chọn thứ tự đầu tư, bảo đảm nguồn lực và đáp ứng nhu cầu theo từng giai đoạn.
Kết luận, chuẩn bị khu tái định cư sớm là điều kiện cần, không phải bằng chứng rằng giải phóng mặt bằng đã được tháo gỡ. Quảng Ngãi chỉ có thể biến các kế hoạch thành tiến độ thực chất khi mỗi nhóm dự án được quản lý đúng phạm vi, người dân nhận được nơi ở có hạ tầng đầy đủ và các vướng mắc cụ thể được giải quyết đến cùng.
