Thông điệp chiến lược phía sau các chuyến thăm hải quân liên tiếp
Hợp tác hải quân khu vực là quá trình các lực lượng hải quân và cảnh sát biển Đông Nam Á tăng cường thăm viếng, tuần tra, chia sẻ thông tin và phối hợp huấn luyện nhằm bảo vệ an ninh biển khu vực, xử lý thách thức phi truyền thống trên biển và củng cố lòng tin chiến lược giữa các quốc gia ven biển. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và các vấn đề an ninh phi truyền thống gia tăng, việc Hải quân Việt Nam đón liên tiếp Tư lệnh Hải quân Philippines tại Hải Phòng chiều 3/9 và Tư lệnh Hải quân Hoàng gia Malaysia trong tháng 9, song song với đợt tuần tra cao điểm của Cảnh sát biển Việt Nam tại vùng biển giáp ranh Việt Nam - Thái Lan - Malaysia - Indonesia, không phải là những hoạt động lễ tân đơn thuần. Đây là chuỗi động thái có tính toán, phát đi thông điệp rõ ràng: Việt Nam chọn con đường ngoại giao quốc phòng chủ động, coi hợp tác trên biển và tuần tra biển Đông Nam Á là công cụ thiết thực để giữ ổn định khu vực.
Việt Nam – Philippines: Từ đối tác chiến lược tăng cường đến phối hợp trên biển
Trong chuyến thăm chiều 3/9 tại Hải Phòng, Phó Đô đốc Jose Ma Ambrosio Q Ezpeleta, Tư lệnh Hải quân Philippines, dẫn đầu đoàn cán bộ cấp cao tới làm việc với Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam. Sau lễ đón, hai Tư lệnh tiến hành hội đàm, nhấn mạnh nền tảng 50 năm quan hệ ngoại giao và bước nâng cấp lên Đối tác chiến lược tăng cường từ tháng 6/2026. Đây không chỉ là lời nhắc mang tính kỷ niệm, mà là cách khẳng định rằng hợp tác hải quân đã trở thành "điểm sáng" đóng góp cho hòa bình, ổn định, an toàn vùng biển khu vực. Việc đề nghị tiếp tục trao đổi đoàn, tàu; duy trì kênh thông tin liên lạc; ủng hộ sáng kiến của nhau tại các diễn đàn đa phương cho thấy hai bên nhìn rõ lợi ích chiến lược của ngoại giao quốc phòng trên biển: vừa tạo ràng buộc lợi ích, vừa giảm nguy cơ hiểu nhầm và tính toán sai lầm trên thực địa.
Việt Nam – Malaysia: Hợp tác hải quân đi vào chiều sâu chuyên môn
Khác với Philippines, hợp tác hải quân giữa Việt Nam và Malaysia được xây trên một nền tảng ngoại giao đã trải dài 53 năm, từ 1973 đến 2026. Sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện tháng 11/2024, quân đội và hải quân càng có dư địa thúc đẩy hợp tác thực chất. Trên cơ sở Bản ghi nhớ về hợp tác quốc phòng song phương năm 2023, hai bên đã đẩy mạnh các hoạt động trao đổi đoàn, tàu thăm cảng, tham vấn, thủy đạc và đào tạo chuyên môn. Điểm đáng chú ý là đề xuất tiến tới ký Thỏa thuận tuần tra phối hợp và thiết lập kênh thông tin liên lạc giữa Hải quân hai nước. Với một lực lượng bạn đã hỗ trợ tích cực trong đào tạo thủy đạc và chương trình giao lưu học viên hải quân quốc tế, Việt Nam đang khéo dùng hợp tác chuyên môn sâu để tạo nền tảng kỹ thuật cho an ninh biển khu vực, thay vì chỉ dựa vào khẩu hiệu chính trị.
Tuần tra giáp ranh và cuộc chiến IUU: An ninh biển bắt đầu từ ngư dân
Song hành với những cuộc hội đàm cấp Tư lệnh, trên thực địa, Cảnh sát biển Việt Nam triển khai tuần tra, kiểm soát cao điểm tại vùng biển giáp ranh Việt Nam – Thái Lan – Malaysia – Indonesia. Đoàn công tác do Đại tá Lâm Sơn Tùng dẫn đầu đã kiểm tra 2 tàu Cảnh sát biển, 3 tàu Kiểm ngư, 2 tàu thuộc Hải đội Dân quân thường trực đang làm nhiệm vụ chống khai thác IUU, đồng thời kiểm tra ngẫu nhiên một số tàu cá trong khu vực giáp ranh. Theo lực lượng chức năng, họ đã tuyên truyền trực tiếp cho 772 lượt tàu với 5.639 thuyền viên và qua máy nghề cá cho 3.120 lượt tàu với 21.812 thuyền viên, phát hơn 3.100 tờ rơi và 700 lá cờ Tổ quốc. Đây là con số biết nói: an ninh biển khu vực không chỉ là chuyện tàu chiến, mà bắt đầu từ việc ngư dân chấp hành quy định chống khai thác IUU, giúp Việt Nam cải thiện cơ hội gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu.
Ý nghĩa dài hạn: Ngoại giao quốc phòng trên biển và chủ động luật chơi
Nếu ghép lại các mảnh ghép – hội đàm với Tư lệnh Hải quân Philippines và Malaysia, các kế hoạch trao đổi đoàn, tàu thăm cảng, luyện tập chung, thỏa thuận tuần tra phối hợp, cùng những chiến dịch tuần tra biển Đông Nam Á chống IUU của Cảnh sát biển Việt Nam – có thể thấy rõ một xu hướng: Việt Nam không đứng ngoài cuộc khi trật tự trên biển đang được tái định hình. Bằng ngoại giao quốc phòng, Việt Nam vừa gia tăng kết nối với các nước ASEAN có lợi ích trực tiếp trên biển, vừa đưa ra những chuẩn mực hợp tác cụ thể như kênh thông tin liên lạc, diễn tập ứng phó thách thức phi truyền thống, đồng thời siết chặt thực thi pháp luật trên biển. Điều này không chỉ củng cố an ninh biển khu vực, mà còn giúp Việt Nam tham gia xây dựng "luật chơi" thay vì bị động thích nghi. Trong dài hạn, chính sự kết hợp giữa hợp tác hải quân khu vực và thực thi nghiêm quy định IUU sẽ là thước đo mức độ trưởng thành của chiến lược biển Việt Nam.
