Kết nối ASEAN Việt Nam: Một chương trình hành động mang tính bản lề
Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược kết nối ASEAN tại Việt Nam là khuôn khổ cấp quốc gia nhằm cụ thể hóa các mục tiêu liên kết vật chất, thể chế và giao lưu nhân dân trong khu vực, qua đó nâng cao vai trò chủ động của Việt Nam trong Cộng đồng ASEAN và gắn kết hội nhập kinh tế với phát triển bền vững đến 2035. Việc Chính phủ xây dựng một chương trình hành động ASEAN không phải động thái thuần túy kỹ thuật mà là lựa chọn chính trị rõ ràng: đặt kết nối ASEAN Việt Nam vào trung tâm chiến lược phát triển và hội nhập dài hạn. Quyết định nhấn mạnh sự cần thiết phải có căn cứ phối hợp giữa các bộ, ngành, đơn vị liên quan, dựa trên các văn kiện khu vực và quốc gia, để triển khai hợp tác kết nối một cách hiệu quả và có trách nhiệm. Nói cách khác, đây là bước chuyển từ cam kết trên giấy sang cơ chế hành động cụ thể cho hợp tác khu vực.
Vì sao chương trình hành động được xây dựng ngay lúc này?
Thời điểm phê duyệt chương trình hành động kết nối ASEAN không ngẫu nhiên: nó bám sát cả Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội đến năm 2030, tầm nhìn 2045 của Việt Nam. Quyết định nêu rõ, chương trình giai đoạn 2026–2030 và 2031–2035 là “cần thiết để tạo căn cứ phối hợp giữa các Bộ, ngành, đơn vị liên quan triển khai hiệu quả hợp tác kết nối ASEAN”. Nếu ASEAN bước vào giai đoạn tái cấu trúc chuỗi cung ứng và chuyển đổi số mà Việt Nam vẫn xử lý kết nối theo từng dự án rời rạc, nguy cơ tụt hậu và bị động là rất rõ. Bằng cách gắn chương trình hành động ASEAN với các kế hoạch chiến lược về chính trị – an ninh, kinh tế, văn hóa – xã hội và kết nối, Việt Nam đang gửi đi thông điệp: hợp tác khu vực không chỉ là ngoại giao, mà là cấu phần nội tại của chiến lược phát triển quốc gia.
Sáu lĩnh vực ưu tiên: Bản đồ chiến lược hợp tác khu vực
Điểm đáng chú ý là chương trình không dừng ở khẩu hiệu kết nối ASEAN Việt Nam, mà đi thẳng vào sáu lĩnh vực chiến lược cụ thể: cơ sở hạ tầng bền vững, phát triển đô thị thông minh và bền vững, đổi mới sáng tạo số, logistics và chuỗi cung ứng liền mạch, hợp tác và quy định xuất sắc, kết nối giữa con người với con người. Sáu lĩnh vực này được thiết kế như sáu trụ cột của chiến lược hợp tác khu vực, triển khai đồng bộ để tối ưu hóa phối hợp giữa các trụ cột Cộng đồng ASEAN và thu hẹp khoảng cách phát triển. Cấu trúc kế hoạch gồm 06 lĩnh vực và 49 biện pháp chiến lược, được cụ thể hóa thành các hoạt động có cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp và mốc thời gian thực hiện. Đây là điểm mạnh: chương trình hành động ASEAN không là bản định hướng chung chung mà là “bản đồ công việc” rõ người, rõ việc, rõ hạn.
Người dân và doanh nghiệp: trung tâm của cộng đồng ASEAN 2030
Tư duy lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm là sợi chỉ đỏ xuyên suốt chương trình hành động. Văn bản nhấn mạnh mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng, mở rộng cơ hội thị trường, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa hội nhập kinh tế với phát triển bền vững, bao trùm và nâng cao an sinh xã hội. Nói cách khác, cộng đồng ASEAN 2030 chỉ có ý nghĩa nếu kết nối khu vực được chuyển thành lợi ích cụ thể cho người lao động, doanh nghiệp vừa và nhỏ, và các địa phương. Cách tiếp cận toàn diện, liên ngành và liên trụ cột, cùng cơ chế theo dõi, đánh giá, điều chỉnh chính sách giữa trung ương và địa phương, cho thấy Việt Nam không muốn ASEAN chỉ hiện diện trong các diễn đàn quốc tế, mà cần phải “đi vào” kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội từng tỉnh, thành. Đây là điều kiện để các chương trình truyền thông, quảng bá về ASEAN sau này có nội dung thực chất thay vì chỉ là khẩu hiệu.
Lộ trình hai giai đoạn: từ thiết kế chính sách đến thực thi
Chương trình hành động kết nối ASEAN được thiết kế theo hai giai đoạn liên tiếp, cho thấy tầm nhìn dài hạn nhưng có điểm kiểm tra rõ ràng. Giai đoạn 1 (2026–2030) bắt đầu bằng việc hoàn thành xây dựng và ban hành chương trình hành động của các bộ, ngành trong năm 2026, đồng thời lồng ghép vào các kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội ở cấp trung ương và địa phương. Từ 2026–2030 sẽ triển khai các hoạt động trọng tâm, với đánh giá giữa kỳ vào năm 2028 và đánh giá cuối kỳ năm 2030, làm cơ sở xây dựng chương trình cho giai đoạn 2031–2035. Giai đoạn 2 tiếp tục logic này: ban hành chương trình trong sáu tháng đầu năm 2031, đánh giá giữa kỳ năm 2033 và tổng kết năm 2035. Nếu các mốc này được thực hiện nghiêm túc, kết nối ASEAN sẽ không còn là khái niệm trừu tượng mà là chuỗi cam kết có kiểm chứng định kỳ.
