Vốn có sẵn, nhưng dòng chảy còn tắc
Vàng trong dân là lượng vàng do các hộ gia đình nắm giữ, có thể trở thành nguồn lực đầu tư nếu được đưa vào những kênh giao dịch và huy động minh bạch, an toàn. Vấn đề của nền kinh tế hiện nay không chỉ là có bao nhiêu vốn, mà là vốn có thể đến được doanh nghiệp và dự án sản xuất bằng con đường nào.
Trong phiên thảo luận chiều 30/10 về kinh tế - xã hội và ngân sách, đại biểu Quốc hội Lê Hoàng Anh, đoàn Gia Lai, nêu nghịch lý: tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng, còn người dân ước giữ khoảng 500 tấn vàng, tương đương xấp xỉ 12% GDP, nhưng vốn vẫn chưa chảy tương xứng vào sản xuất. Con số lớn không tự biến thành vốn lưu động hay khoản đầu tư dài hạn. Khi thiếu kênh trong nước đủ sức kết nối tiết kiệm với doanh nghiệp, nguồn lực có thể nằm yên hoặc tìm cơ hội ở nơi khác. Đây là bài toán về đường dẫn vốn, không phải lời kêu gọi người dân từ bỏ tài sản họ đang nắm giữ.
Nút thắt là kênh dẫn vốn, không phải lượng tiết kiệm
Tiền gửi ngân hàng và vàng tích trữ có đặc điểm khác nhau: tiền gửi đi qua hệ thống tín dụng, còn vàng thường được giữ như tài sản phòng thân. Vì vậy, tổng lượng tài sản lớn không cho biết doanh nghiệp sản xuất có thể tiếp cận bao nhiêu vốn, với kỳ hạn và điều kiện phù hợp. Đại biểu Hoàng Anh cũng lưu ý trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 11% GDP, trong khi mục tiêu 20% vào năm 2025 chưa đạt. Thị trường vốn còn mỏng khiến doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng, vốn không phải lúc nào cũng phù hợp với các dự án dài hạn.
Đề xuất của đại biểu tập trung vào việc mở thêm đường dẫn: cho vay dựa trên dữ liệu và dòng tiền, sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử, thuế, xuất nhập khẩu thay cho yêu cầu thế chấp đất trong mọi trường hợp; đồng thời kết nối tiết kiệm của người dân với doanh nghiệp qua quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng. Hướng đi này thuyết phục hơn việc chỉ đặt kỳ vọng vào một sản phẩm tài chính: vốn chỉ đến được sản xuất khi người gửi tiền có lựa chọn phù hợp và doanh nghiệp có khả năng chứng minh năng lực trả nợ.
Sàn giao dịch vàng chưa phải lời giải tức thì
Sàn giao dịch vàng được đặt ra với mục tiêu tạo kênh huy động vàng trong dân, giảm tích trữ và chuyển nguồn lực sang sản xuất, kinh doanh. Nhưng có sàn không đồng nghĩa vàng tự động biến thành vốn cho nhà máy. Thiết kế thị trường, cơ chế bảo vệ người tham gia, tính minh bạch và cách kết nối với nhu cầu vốn thực tế đều phải được giải quyết; nếu không, sàn chỉ tạo thêm một nơi giao dịch tài sản.
Theo báo cáo của Thống đốc Phạm Đức Ấn, Ngân hàng Nhà nước đã đánh giá cơ sở pháp lý, thực tiễn và tác động, rồi đề xuất với Thủ tướng chưa thành lập sàn/sở giao dịch vàng trong giai đoạn hiện nay, đồng thời tiếp tục hoàn thiện đề án theo lộ trình phù hợp. Việc này được đặt trong bối cảnh Nghị quyết 263/2025/QH15 giao cơ quan quản lý nghiên cứu giải pháp và lộ trình thành lập sàn. Tạm hoãn không nên bị hiểu là phủ nhận mục tiêu huy động vàng; đó là lời nhắc rằng hạ tầng tài chính cần được chuẩn bị kỹ trước khi mời người dân tham gia.
Muốn vốn vào sản xuất, phải tạo niềm tin và lựa chọn
Chuyển vàng thành vốn không thể dựa vào sức ép hành chính hay kỳ vọng rằng một sàn giao dịch sẽ giải quyết mọi điểm nghẽn. Người dân cần biết tài sản được quản lý ra sao, quyền sở hữu được bảo vệ thế nào và có thể rút vốn theo điều kiện nào. Doanh nghiệp, ở chiều ngược lại, phải có dự án tạo sản phẩm, năng suất và dòng tiền đủ rõ để nhà đầu tư đánh giá. Thiếu một trong hai phía, tiết kiệm khó rời khỏi trạng thái nắm giữ an toàn.
Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện đề án theo lộ trình phù hợp. Nhưng ưu tiên rộng hơn là mở nhiều kênh vốn dài hạn trong nước, cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp và nâng chất lượng thông tin để dòng tiền chọn được dự án hiệu quả. Kết luận không nằm ở việc có hay chưa có sàn giao dịch vàng: 500 tấn vàng và lượng tiền gửi lớn chỉ trở thành lợi thế khi người dân tự nguyện tham gia, còn doanh nghiệp có nơi huy động vốn minh bạch, đáng tin cậy và gắn với hoạt động sản xuất.
