Mở rộng Trị An: Cuộc chạy nước rút cho một biểu tượng năng lượng
Dự án Nhà máy Thủy điện Trị An mở rộng là công trình trọng điểm nâng cấp và bổ sung hai tổ máy thủy điện mới, cải tạo kênh dẫn vào, cửa nhận nước và đường ống áp lực, nhằm tăng khả năng phát điện của cụm nhà máy thủy điện Trị An, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện cho khu vực phía Nam và hệ thống điện quốc gia trong các giờ cao điểm. Ở góc độ an ninh năng lượng, đây không chỉ là một dự án xây dựng thêm công suất, mà là phép thử xem hệ thống quản lý dự án năng lượng Việt Nam có đủ khả năng tổ chức một cuộc tăng tốc xây dựng khổng lồ trong thời gian ngắn hay không. Trong quý IV, kế hoạch đào 400.227 m³ đất đá, đổ 48.354 m³ bê tông và lắp đặt 2.103 tấn thiết bị cho thấy chủ đầu tư đang chọn cách “chạy nước rút” thay vì đi từng bước an toàn.
Khối lượng khổng lồ trong 3 tháng: tham vọng hay tất yếu?
Con số 400.227 m³ đất đá, 48.354 m³ bê tông và 2.103 tấn thiết bị trong ba tháng không chỉ gây ấn tượng, mà là tín hiệu rõ ràng về áp lực thời gian của dự án năng lượng Việt Nam này. Lũy kế đến hết quý III, toàn công trường đã đào khoảng 2,79 triệu m³ đất đá, tương đương 85,2% khối lượng hợp đồng, nhưng bê tông mới đạt 28.712 m³, chỉ bằng 20,1%. Nói cách khác, phần nền móng đã chạy tương đối nhanh, trong khi phần kết cấu bê tông – nơi quyết định tiến độ lắp đặt thiết bị – còn tụt lại. Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam, "khối lượng đào đất, đá đã đạt khoảng 85,2% nhưng bê tông mới đạt hơn 20%" – một khoảng cách buộc các nhà thầu phải tổ chức thi công bê tông nhà máy hai ca đến 23 giờ mỗi ngày để bù đắp. Đây là quyết định mang tính tất yếu hơn là lựa chọn, nếu muốn kịp mốc phát điện tổ máy số 1 vào quý III và tổ máy số 2 vào quý IV năm hoàn thành.
Địa chất phức tạp và bài toán thiết kế – thi công song hành
Nhìn vào các hạng mục kênh dẫn vào, cửa nhận nước và đường ống áp lực, có thể thấy phần khó nhất của mở rộng nhà máy thủy điện Trị An nằm ở việc xử lý địa chất phức tạp và đồng bộ hóa thiết kế với thi công. Kênh dẫn vào mới đào được 186.013/347.555 m³ đất đá, tức khoảng một nửa khối lượng, trong khi bê tông cửa nhận nước mới đạt 4.883 m³, tương đương 19,3%. Đường ống áp lực đã hoàn thành toàn bộ 581.083 m³ đào đất đá, nhưng phần bê tông gia cố mái, kết cấu tường và trụ pin lại được đặt mục tiêu phải xong trước ngày 31/10. Điều này cho thấy nhà thầu đang đi trên lằn ranh mỏng giữa tốc độ và kiểm soát rủi ro kỹ thuật. Nếu bản vẽ thi công và thiết kế công nghệ không được cập nhật hằng tuần như yêu cầu, bất kỳ sai sót nào trong xử lý nền, mố néo hay ống thép áp lực đều có thể gây chậm tiến độ hoặc tạo rủi ro vận hành sau này.
Từ di sản Liên Xô đến vai trò mới của Trị An
Nhà máy thủy điện Trị An được xây dựng từ thập niên 1980 với sự hỗ trợ tài chính và công nghệ của Liên Xô, khánh thành năm 1991, gồm 4 tổ máy với tổng công suất thiết kế 400 MW và sản lượng trung bình hơn 1,7 tỷ kWh mỗi năm. Đến nay, đây vẫn là nhà máy thủy điện lớn nhất khu vực phía Nam, với sản lượng khoảng 1,76 tỷ kWh mỗi năm. Việc bổ sung thêm hai tổ máy mới, tổng công suất 200 MW, đấu nối vào trạm phân phối 220 kV hiện hữu, không chỉ là mở rộng công suất điện đơn thuần. Khi vận hành, phần mở rộng dự kiến cung cấp thêm khoảng 113 triệu kWh điện mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia, tăng khả năng huy động công suất trong giờ cao điểm, giảm chi phí sản xuất điện, tận dụng tốt hơn dòng chảy và giảm phát thải CO₂. Nói cách khác, di sản thủy điện Trị An đang được “lên đời” để giữ vai trò trung tâm trong chiến lược các dự án năng lượng Việt Nam dựa vào nguồn nước sông Đồng Nai.
Mốc 2027: Thời hạn cứng cho một dự án nhiều biến số
Kế hoạch tiến độ đã được chốt: tổ máy số 1 phát điện trong quý III, tổ máy số 2 vận hành trong quý IV và toàn bộ dự án hoàn thành vào cuối năm 2027. Đặt mốc thời gian cứng như vậy là cần thiết để bảo đảm mở rộng công suất điện đúng vào giai đoạn nhu cầu tăng nhanh ở miền Nam. Tuy nhiên, các biến số không nhỏ vẫn hiện hữu: chậm bàn giao mặt bằng, thời tiết bất lợi, nguồn vật liệu hạn chế và yêu cầu thiết kế phức tạp. Việc đến nay vẫn còn một số thửa đất chưa được xác nhận là đất sạch, một số trường hợp chưa nhận tiền bồi thường cho thấy rủi ro pháp lý và xã hội chưa hoàn toàn được giải tỏa. Dù vậy, từ góc nhìn dài hạn, nếu kế hoạch chi tiết theo tháng, tuần được thực hiện nghiêm ngặt và việc giám sát lắp đặt thiết bị được tăng cường như đã giao cho các đơn vị, Trị An mở rộng có thể trở thành minh chứng rằng hệ thống quản trị các dự án năng lượng Việt Nam đã trưởng thành hơn sau nhiều năm phụ thuộc vào di sản cũ.
