Trị An mở rộng là gì và vì sao đây là dự án không thể chậm trễ?
Dự án thủy điện Trị An mở rộng là công trình xây dựng mới tuyến năng lượng gắn với hồ, đập và hạ tầng hiện hữu của Nhà máy Thủy điện Trị An, với công suất lắp đặt 200MW gồm 2 tổ máy 100MW, sử dụng chung hồ chứa, đập chính, các đập phụ, đập tràn và trạm phân phối để tăng khả năng phát công suất phủ đỉnh cho hệ thống điện quốc gia.
Đây không chỉ là một nhà máy 200MW Đồng Nai mới, mà là bước nâng công suất cho “trái tim năng lượng” của toàn miền Nam. Thủy điện Trị An vốn là công trình thủy điện lớn nhất miền Nam, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống điện và điều tiết nguồn nước trên lưu vực sông Đồng Nai. Sau hơn 30 năm vận hành, công trình vẫn là “trái tim năng lượng” của miền Nam. Trong bối cảnh Đông Nam Bộ tăng tốc công nghiệp hóa và nhu cầu điện liên tục lập đỉnh, việc chậm trễ phát điện 2027 sẽ không chỉ là chậm tiến độ một dự án, mà là chậm cả nhịp phát triển vùng.
Tiến độ nhà máy 200MW ở Đồng Nai: cuộc chạy đua tới quý IV/2027
Dự án nhà máy 200MW Đồng Nai do Tập đoàn Điện lực Việt Nam làm chủ đầu tư, tổng mức đầu tư gần 4.000 tỉ đồng, được phê duyệt chủ trương năm 2020. Công trình là cấp đặc biệt, bao gồm kênh dẫn, cửa nhận nước, đường ống áp lực, nhà máy, kênh xả và hệ thống đấu nối với trạm 220/110kV của nhà máy hiện hữu. Về mặt bằng, 92,09ha với 192 thửa đất đã được bàn giao, các hộ tái định cư đã được bố trí.
Theo kế hoạch, dự án được khởi công trong năm 2025 và dự kiến phát điện tổ máy số 1 vào quý III/2027, tổ máy số 2 vào quý IV/2027, hoàn thành toàn bộ công trình trong quý IV/2027. Lộ trình chi tiết cũng được khóa chặt: hoàn thành kênh dẫn vào tháng 8/2027, cửa nhận nước và khối đắp bù tháng 10/2027, đường ống áp lực và kênh xả tháng 6/2027, nhà máy tháng 9/2027. Nói cách khác, mỗi tháng chậm tiến độ là một rủi ro trực tiếp tới cam kết phát điện 2027.
“Siêu công trình” năng lượng và cái giá của gần 1 triệu lượt nhân công
Để hiểu tầm vóc của thủy điện Trị An mở rộng, cần nhớ lại lịch sử của công trình gốc. Thủy điện Trị An được khởi công ngày 30/4/1984 trên sông Đồng Nai, đoạn qua huyện Vĩnh Cửu cũ, cách TP.HCM khoảng 70km về phía Đông Bắc. Ngày 12/1/1987, công trình hoàn thành ngăn dòng sông Đồng Nai; tổ máy số 1 phát điện ngày 30/4/1988, tổ máy số 4 hòa lưới điện quốc gia ngày 13/9/1989 và công trình được khánh thành năm 1991.
Đây là một “siêu công trình” đúng nghĩa: gần 1 triệu lượt người tham gia với khoảng 6 triệu ngày công để xử lý khu vực lòng hồ và di dời khoảng 19.000 người dân phục vụ dự án. Lực lượng công nhân và thanh niên xung phong đã đào đắp khoảng 23 triệu m³ đất đá, sử dụng khoảng 73.000 tấn kết cấu sắt thép và thiết bị, cùng gần 600.000 tấn bê tông. Trị An không chỉ là nhà máy, mà là dấu ấn của một thời kỳ dám đánh đổi để xây dựng nền tảng năng lượng cho 16 tỉnh, thành phía Nam. Câu hỏi cho giai đoạn mở rộng hôm nay là: liệu chúng ta có rút kinh nghiệm về cách chia sẻ gánh nặng với người dân hơn trước?
Tác động tới Đông Nam Bộ: năng lượng ổn định đổi lấy thêm một lần chia sẻ
Hiện nay, Thủy điện Trị An với 4 tổ máy, tổng công suất thiết kế 400MW, cung cấp hơn 1,7 tỉ kWh mỗi năm, giữ vai trò quan trọng với 16 tỉnh, thành phía Nam và góp phần bảo đảm nguồn nước cho công nghiệp, nông nghiệp, sinh hoạt, với diện tích tưới tiêu trên 20.000ha. Trong bối cảnh Đồng Nai được định hướng phát triển thành đô thị quy mô lớn của Đông Nam Bộ, với diện tích hơn 12.700km², dân số khoảng 4,5 triệu người và vị trí kết nối chiến lược với TP.HCM cùng các vùng lân cận, Trị An tiếp tục là trụ cột năng lượng và tài nguyên nước của vùng.
Phần mở rộng được thiết kế để khai thác hiệu quả nguồn nước xả thừa hằng năm vào mùa lũ của nhà máy hiện hữu, tăng khả năng phát công suất phủ đỉnh, nâng cao khả năng điều tần, ổn định tần số hệ thống điện quốc gia và giảm lượng nước phải xả qua đập khi hệ thống cần bổ sung công suất. Nói thẳng: đây là cách Đông Nam Bộ có thêm “van an toàn” năng lượng mà không phải xây thêm hồ chứa mới. Nhưng đổi lại, thêm một lần nữa người dân quanh hồ, từ sinh kế đến không gian sống, sẽ phải thích nghi với một Trị An bận rộn và công nghiệp hơn.
Thi đua với thời gian: không chỉ là câu chuyện kỹ thuật
Ngày 19/3, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã phát động phong trào thi đua đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm năm 2026, trong đó có thủy điện Trị An mở rộng, thủy điện tích năng Bác Ái và nhà máy điện LNG Quảng Trạch II. Chiều 21/8, lãnh đạo tổ chức công đoàn tới công trường Trị An mở rộng để thăm hỏi, tặng quà và động viên đoàn viên, công nhân, viên chức, lao động đang trực tiếp thi công.
Những chuyến thăm này không phải nghi lễ hình thức. Khi mục tiêu là phát điện 2027, áp lực lên hàng nghìn người lao động tại công trình là rất rõ. “Dự án Nhà máy Thủy điện Trị An mở rộng là dự án có ý nghĩa quan trọng nhằm tăng khả năng phát công suất phủ đỉnh cho hệ thống điện quốc gia” – đây là tuyên bố thể hiện kỳ vọng lớn, nhưng đồng thời là cam kết về trách nhiệm với công nhân và cộng đồng. Kết luận công bằng phải là: dự án này nên hoàn thành đúng hoặc sớm hơn quý IV/2027, nhưng tiến độ không được đánh đổi bằng an toàn lao động và đối thoại với người dân.
