Mở rộng thủy điện Trị An: cú tăng tốc quyết định của hạ tầng năng lượng
Dự án thủy điện Trị An mở rộng là một dự án năng lượng Việt Nam nhằm nâng cấp và gia tăng công suất của nhà máy thủy điện hiện hữu, thông qua đào hàng trăm nghìn mét khối đất đá, thi công hàng chục nghìn mét khối bê tông và lắp đặt hơn 2.000 tấn thiết bị trong ba tháng cuối năm, hướng tới tối ưu hóa khai thác dòng chảy và củng cố an ninh năng lượng khu vực phía Nam. Đây không chỉ là một công trình thêm tổ máy, mà là bài kiểm tra năng lực tổ chức và điều hành đầu tư hạ tầng năng lượng trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, nguồn cung mới triển khai chậm. Đặt mục tiêu tăng tốc vào quý cuối, EVN cho thấy quan điểm rõ ràng: hoặc hoàn thành các mốc bê tông gia cố mái, cửa nhận nước, đường ống áp lực đúng hạn, hoặc chấp nhận rủi ro thiếu điện và chi phí phát điện cao hơn trong những năm tới.
Quý IV căng thẳng: 400.000 m³ đất đá, 48.000 m³ bê tông và 2.100 tấn thiết bị
Cốt lõi của giai đoạn tăng tốc nằm ở kế hoạch thi công cực dày trong quý IV: khoảng 400.227 m³ đất, đá sẽ được đào, 48.354 m³ bê tông sẽ được đổ, cùng với 2.103 tấn thiết bị được lắp đặt trong 3 tháng cuối năm. Đây là con số cho thấy sức ép tiến độ khổng lồ, bởi đến hết quý III mới chỉ hoàn thành 2,79 triệu m³ đào đất, đá (85,2% khối lượng hợp đồng) và 28.712 m³ bê tông (20,1%). Đòi hỏi thi công bê tông nhà máy hai ca đến 23h mỗi ngày cho thấy cách tiếp cận khá quyết liệt: dùng thời gian và tài nguyên để bù lại chậm trễ mặt bằng, thời tiết bất lợi trước đó. Về bản chất, đây là bước “nước rút” để đảm bảo các hạng mục kênh dẫn vào, cửa nhận nước và đường ống áp lực được gia cố trước khi đi vào giai đoạn lắp đặt thiết bị công nghệ phức tạp.
| Hạng mục | Khối lượng lũy kế đến hết quý III | Mục tiêu trong quý IV |
|---|---|---|
| Đào đất, đá toàn dự án | 2,79 triệu m³ (85,2% hợp đồng) | 400.227 m³ bổ sung |
| Bê tông toàn dự án | 28.712 m³ (20,1% hợp đồng) | 48.354 m³ bổ sung |
| Thiết bị lắp đặt | Đang chuẩn bị cung cấp | 2.103 tấn |
Từ công trình Liên Xô hỗ trợ đến bài toán hiện đại hóa 35 năm sau
Nhìn lại, nhà máy thủy điện Trị An được khởi công từ những năm 1980 với sự hỗ trợ tài chính và công nghệ của Liên Xô, khánh thành năm 1991, gồm 4 tổ máy với tổng công suất thiết kế 400 MW, sản lượng trung bình hơn 1,7 tỷ kWh mỗi năm. Sau 35 năm, công trình bước vào vòng hiện đại hóa mới, lần này không có một đối tác viện trợ toàn diện, mà dựa trên năng lực tự chủ của hệ thống quản lý dự án trong nước. Tổng mức đầu tư 3.965 tỷ đồng cho thấy đây là một trong những dự án đầu tư hạ tầng năng lượng đáng chú ý hiện nay. Điểm thú vị là quá trình mở rộng không tách rời chức năng truyền thống của Trị An: ngoài phát điện, hồ còn đảm nhiệm cấp nước sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, đẩy mặn và điều tiết lũ. Nếu mở rộng thiếu tính toán, rủi ro môi trường và điều tiết nước sẽ rất lớn; ngược lại, nếu làm tốt, đây là mô hình tham chiếu cho nhiều dự án năng lượng Việt Nam trên các dòng sông khác.
Tiến độ bê tông gia cố mái và đường ống áp lực: những mốc không được phép chậm
Theo kế hoạch, dự án phấn đấu hoàn thành bê tông gia cố mái tại các hạng mục kênh dẫn vào, cửa nhận nước, đường ống áp lực và nhà máy trước ngày 31/10, cùng bê tông kết cấu tường, trụ pin cửa nhận nước đến cao độ +50 m. Những hạng mục này là nền móng vật lý cho toàn bộ phần cơ khí – điện sau này, nên bất kỳ sai số hoặc chậm trễ nào đều có nguy cơ kéo lùi kế hoạch lắp đặt thiết bị. Hiện tại, kênh dẫn vào đã đào 186.013/347.555 m³ đất đá (53,5% hợp đồng), bê tông cửa nhận nước đạt 4.883 m³ (19,3%). Đường ống áp lực đã hoàn thành toàn bộ 581.083 m³ đào đất đá, trong khi bê tông nhà máy đạt 15.247 m³ (19,3%), kênh xả 870.272 m³, tương đương 73,3%. Những con số này cho thấy phần đào gần cán đích, nhưng phần bê tông còn khoảng cách đáng kể, buộc các nhà thầu phải huy động thêm nhân lực, vật tư, trạm trộn và tổ chức thi công liên tục.
Tác động thực tế: thêm 113 triệu kWh, giảm phát thải và áp lực giờ cao điểm
Điểm cuối cùng cần nhấn mạnh là ý nghĩa thực tế của việc tăng tốc tiến độ: khi vận hành, hạng mục mở rộng dự kiến cung cấp khoảng 113 triệu kWh điện mỗi năm, bổ sung khả năng huy động công suất cho khu vực miền Nam, nhất là trong giờ cao điểm. Trong bức tranh các nhà máy thủy điện và dự án năng lượng Việt Nam, đây không phải con số khổng lồ, nhưng lại có giá trị chiến lược vì tận dụng tối đa dòng chảy, giảm chi phí sản xuất điện và giảm phát thải CO₂, đồng thời kéo dài tuổi thọ thiết bị các tổ máy hiện hữu. Nói cách khác, đầu tư gần 4.000 tỷ đồng không chỉ để thêm điện, mà còn để bảo vệ tài sản năng lượng đã tồn tại hơn ba thập kỷ. Nếu kế hoạch chi tiết tháng, tuần được EVNPMB3 và các nhà thầu thực hiện nghiêm túc, Trị An có thể trở thành ví dụ cho cách một nhà máy thủy điện cũ bước vào kỷ nguyên mới mà không đánh đổi an toàn vận hành và lợi ích cộng đồng.
