Đường bay thẳng Việt Nam Mỹ: Hơn một tuyến vận tải hành khách
Đường bay thẳng Việt Nam Mỹ là tuyến bay xuyên Thái Bình Dương nối trực tiếp các sân bay Việt Nam với các điểm đến tại Hoa Kỳ, bắt đầu từ chuyến bay VN98 từ TP.HCM tới San Francisco được khai thác thường lệ, giúp hành trình di chuyển hai chiều ngắn hơn, thuận tiện hơn, đồng thời tạo nền tảng cho một chuỗi hợp tác sâu rộng giữa doanh nghiệp hàng không, tài chính và công nghệ của hai nước. Điểm quan trọng cần nhìn nhận thẳng: đây không chỉ là chiến thắng kỹ thuật của ngành hàng không Việt Nam, mà là bước chuyển về tư duy kết nối kinh tế Việt Mỹ. Trước VN98, người Việt bay sang Mỹ gần như buộc phải quá cảnh ít nhất một lần, kéo dài thời gian và tăng rủi ro chậm trễ. Việc một hãng nội địa dám mở đường bay thẳng thường lệ cho thấy Việt Nam đã chấp nhận đặt mình vào “đường cao tốc” của luồng di chuyển toàn cầu, thay vì đi vòng qua các sân bay trung chuyển châu Á. Tác động thực tế với hành khách là rõ ràng: hành trình đỡ mệt mỏi, ít thủ tục hơn, ít phải chờ đợi ở sân bay trung chuyển. Nhưng với nhà quan sát, tác động mang tính chiến lược còn quan trọng hơn: nó gửi đi thông điệp rằng Việt Nam sẵn sàng chơi ở sân lớn. Đường bay thẳng Việt Nam Mỹ, vì thế, là một quyết định chính trị – kinh tế được cụ thể hóa bằng lịch bay.
Từ VN98 đến mạng lưới hợp tác hàng không Mỹ
Chuyến bay VN98 San Francisco tối 28/11/2021 đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam có đường bay thẳng thương mại thường lệ tới Mỹ. Điều đáng nói là để đi tới khoảnh khắc đó, ngành hàng không Việt Nam đã mất khoảng 20 năm chuẩn bị về an toàn, pháp lý, thị trường – một con số cho thấy quyết tâm không hề ngắn hạn. Sau mốc VN98, hợp tác hàng không Mỹ không dừng ở việc bán vé cho hành khách. Gần 5 năm tiếp theo chứng kiến việc các hãng Việt ký thỏa thuận với những tên tuổi lớn như Boeing, Pratt & Whitney, các tổ chức tài chính Mỹ và cả doanh nghiệp công nghệ không gian như SpaceX. Khi máy bay, động cơ, giải pháp tài chính và công nghệ dịch vụ đều mang dấu ấn doanh nghiệp Mỹ, chúng ta thấy một cấu trúc mới: đường bay thẳng trở thành trục chính để dệt nên mạng lưới hợp tác nhiều tầng. Nhìn ở góc độ chủ quyền chuỗi cung ứng, việc gắn kết sâu với nhà sản xuất và nhà cung cấp dịch vụ Mỹ vừa mở ra cơ hội hiện đại hóa đội tàu bay, vừa đặt ra yêu cầu Việt Nam phải nâng chuẩn về quản trị rủi ro, cân bằng lợi ích giữa các bên. Đó là bước tiến không dễ, nhưng cần thiết nếu muốn chơi trong các chuỗi giá trị toàn cầu.
Hành khách phổ thông: người hưởng lợi đầu tiên nhưng không phải duy nhất
Lợi ích rõ nhất của đường bay thẳng Việt Nam Mỹ thuộc về người thường xuyên đi lại giữa hai nước. Như chia sẻ của một hành khách từng học tập và sinh sống tại New York, việc không phải xuống máy bay, chờ đợi rồi nối chuyến tại sân bay trung chuyển giúp hành trình đỡ vất vả, ít mệt mỏi hơn hẳn. Khi thời gian cửa–tới–cửa ngắn lại, doanh nhân, sinh viên, kiều bào có thể tính toán lịch trình linh hoạt hơn, giảm chi phí cơ hội bị “chết” ở sân bay. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn đường bay thẳng như một tiện ích cho khách lẻ thì chúng ta đã đánh giá quá thấp vai trò của nó. Việc duy trì khai thác suốt gần 5 năm cho thấy có đủ nhu cầu thực để justify một đường bay dài và phức tạp như vậy. Điều này ngầm phản ánh mức độ gắn kết kinh tế, du lịch, giáo dục giữa hai bên đã vượt ngưỡng “thử nghiệm” và bước sang giai đoạn ổn định. Tuyến bay còn trở thành kênh hỗ trợ cho các đoàn công tác nhà nước, giới học thuật, văn hóa, khi việc di chuyển được chuẩn hóa về thời gian và kết nối. Khi chi phí giao dịch giảm, khả năng hình thành các dự án hợp tác mới tăng lên – đó là logic kinh tế lạnh lùng nhưng đang được hiện thực hóa từng chuyến bay.
Từ khoang hành khách đến phòng họp: kết nối kinh tế Việt Mỹ mở rộng
Một hình ảnh giàu tính biểu tượng cho kết nối kinh tế Việt Mỹ là chuyến bay chuyên cơ của một hãng Việt đưa khoảng 150 doanh nhân và nghệ sĩ sang New York cùng thời điểm lãnh đạo cấp cao Việt Nam dự Phiên thảo luận cấp cao tại Liên Hợp Quốc. Theo nguồn tin chính thức, đoàn doanh nhân sang Mỹ để tìm cơ hội hợp tác, đầu tư, thúc đẩy thương mại, trong khi các nghệ sĩ tham gia giao lưu, biểu diễn. Khi đường bay thẳng được dùng song song cho mục tiêu ngoại giao, kinh tế và văn hóa, nó không còn là một dịch vụ vận tải đơn thuần. Nó là hạ tầng mềm của đối ngoại: giúp lãnh đạo, doanh nghiệp, cộng đồng sáng tạo cùng hiện diện tại một không gian, trong một thời điểm, để mở các cuộc đối thoại mới. Đáng chú ý hơn, việc đường bay thẳng Việt Nam Mỹ trở thành biểu tượng của quá trình mở rộng kết nối hàng không giữa hai quốc gia cho thấy hạ tầng hàng không đang được nhìn nhận như nền tảng cho hợp tác kinh tế tương lai. Đây là sự dịch chuyển tư duy: từ chỗ coi hàng không là “chi phí” phục vụ giao thương, nay nó được xem là “đầu tư” cho quan hệ đối tác toàn diện.
5 năm và câu hỏi tiếp theo: hạ tầng hàng không có đủ sức nâng quan hệ Việt - Mỹ?
Nhìn lại gần 5 năm, đường bay thẳng Việt Nam - Mỹ đi qua một hành trình đặc biệt: chuẩn bị khoảng 20 năm, mở chuyến thương mại đầu tiên vào cuối 2021, và duy trì khai thác đều đặn những năm sau đó. Quan trọng hơn, nó kéo theo hàng loạt hợp tác về máy bay, động cơ, tài chính, công nghệ và dịch vụ giữa doanh nghiệp hai nước. Đường bay thẳng từ Việt Nam sang Mỹ vì thế không còn chỉ là tuyến vận tải hành khách; nó là một trong những biểu tượng rõ nhất của sự mở rộng kết nối hàng không giữa hai quốc gia, đồng thời là nền tảng để các hợp tác mới hình thành trong giai đoạn tiếp theo. Câu hỏi đặt ra cho 5 năm tới không phải “có duy trì được đường bay thẳng hay không”, mà là “chúng ta dùng hạ tầng này để gia tốc quan hệ kinh tế, công nghệ và giáo dục ở mức nào”. Nếu coi VN98 là điểm khởi hành cho một chương mới trong hợp tác Việt - Mỹ, thì việc mở rộng mạng lưới đường bay, đa dạng hóa đối tác công nghệ và tài chính sẽ quyết định xem Việt Nam có tận dụng được “đường cao tốc hàng không” này cho chiến lược phát triển dài hạn hay không. Đó là bài toán không thể giải trong phòng họp một ngày, nhưng từng chuyến bay đang âm thầm cung cấp dữ liệu và niềm tin để hai bên cùng tính tiếp.
