Dự án hệ thống thoát nước Nha Trang: định nghĩa và thông điệp chính
Hệ thống thoát nước Nha Trang ở khu vực phía tây là dự án chống ngập lụt quy mô lớn, tập trung khôi phục sông suối, kênh rạch bị thu hẹp bởi đô thị hoá và kết nối các lưu vực để phân tán lũ, nhằm giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn, triều cường và lũ quét, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển đô thị bền vững. Điểm đáng nói không chỉ là con số 8.000 tỷ đồng dự kiến đầu tư, mà là việc thành phố cuối cùng chọn đối mặt thẳng với bài toán quản lý nước thành phố thay vì xử lý ngập lụt bằng những giải pháp chắp vá. Sau nhiều năm người dân sống chung với cảnh đường phố biến thành "sông" sau mỗi trận mưa lớn, Nha Trang đang đặt cược vào một dự án hạ tầng mang tính tái cấu trúc toàn diện dòng chảy tự nhiên. Câu hỏi là: tầm nhìn này có đi kèm năng lực thực thi và quản trị dài hạn hay không.
Vì sao Nha Trang buộc phải chi mạnh cho cơ sở hạ tầng Khánh Hòa?
Người dân Nha Trang đã chịu cảnh ngập lụt trong nhiều năm, với thiệt hại kinh tế đáng kể mỗi mùa mưa bão. Tây Nha Trang, Nam Nha Trang và khu vực giáp ranh huyện Diên Khánh là vùng trũng hạ lưu sông Cái, thường xuyên hứng mưa lớn, lũ quét và triều cường. Đô thị phát triển nhanh nhưng thiếu kiểm soát đã làm thu hẹp, chia cắt hệ thống sông, suối, kênh rạch tự nhiên, khiến khả năng thoát lũ suy giảm rõ rệt. Có thể coi lũ lịch sử tháng 11/2025 là điểm bùng nổ xã hội: khi nhà cửa, tài sản bị cuốn trôi và sinh kế bị phá vỡ, không ai còn chấp nhận việc ngập lụt bị xem như "chuyện bình thường" nữa. Theo Ban Quản lý các dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa, nhu cầu đầu tư hệ thống thoát nước Nha Trang phía tây mang tính cấp bách để vừa khôi phục dòng chảy, vừa cứu vãn niềm tin vào năng lực quản lý nước thành phố hiện nay.
Giải pháp kỹ thuật: tham vọng lớn nhưng có đủ chiều sâu?
Dự án hệ thống thoát nước Nha Trang phía tây không dừng ở vài tuyến cống mới mà hướng đến một mạng lưới sông – kênh liên thông. Tỉnh giao Sở Tài chính phối hợp các đơn vị lấy ý kiến chính sách đầu tư cho hệ thống này. Về giải pháp kỹ thuật, dự án sẽ xây mới các đoạn sông, nạo vét và mở rộng những đoạn bị thu hẹp tại sông Quán Trường, sông Tắc, kênh Vĩnh Thái – Vĩnh Hiệp, kênh Diên An – sông Tắc, kênh Vĩnh Trung – sông Tắc, cùng Suối Dầu và sông Đồng Đen. Kế hoạch còn bao gồm kênh kết nối mới, kè chống xói lở, đường ven sông và cảnh quan nhằm vừa giảm ngập vừa tạo không gian đô thị. Theo Ban Quản lý các dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa, dự án được kỳ vọng "từng bước khôi phục các đoạn sông ở phía tây Nha Trang đã bị lấn chiếm, mất khả năng thoát lũ, kết nối các hệ thống sông chính và tạo cơ sở để phát triển mạng lưới thoát nước đô thị nhỏ hơn". Về mặt ý tưởng, đây là một bước nhảy từ tư duy cống rãnh sang tư duy lưu vực – điều Nha Trang lẽ ra phải làm từ lâu.
Tác động xã hội: ai hưởng lợi, ai phải nhường chỗ cho dòng nước?
Không thể có hệ thống thoát nước Nha Trang mới mà không đụng đến quyền sử dụng đất và nhà cửa hiện hữu. Dự án dự kiến dành hơn 1.600 tỷ đồng cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Khoảng 376 hộ dân sẽ bị ảnh hưởng, với hơn 254 ha đất phải thu hồi để trả lại không gian cho sông, kênh, đường và hành lang thoát lũ. Về dài hạn, người dân khu vực lũ lụt lặp lại sẽ là nhóm hưởng lợi rõ nhất: giảm thiểu thiệt hại thiên tai, tăng an toàn và chất lượng sống. Đồng thời, cơ sở hạ tầng Khánh Hòa sẽ được nâng cấp với các tuyến đường ven sông, tạo điều kiện khai thác quỹ đất hai bên bờ phục vụ phát triển đô thị và dịch vụ. Tuy nhiên, nếu công tác tái định cư thiếu minh bạch và đồng thuận, dư án chống ngập lụt có thể bị nhìn nhận như một dự án bất động sản trá hình – ưu tiên giá trị đất hơn là quyền được sống an toàn của cộng đồng.
Từ Nha Trang đến bài học quản lý không gian ven nước
Dự án chính hệ thống thoát nước Nha Trang phía tây chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh lớn hơn về quản lý nước thành phố. Song song, một doanh nghiệp đã đề xuất đầu tư tuyến đường D25 và kênh thoát nước Vĩnh Trung nhằm xử lý ngập cục bộ, tăng kết nối giao thông và phát triển không gian đô thị dọc tuyến với tổng chiều dài khoảng 3,6 km. Ở một tỉnh khác, hàng loạt nhà hàng và công trình xây dựng tự phát quanh khu vực Nhà thờ đổ Hải Lý, xã Hải Tiến, tỉnh Ninh Bình đang bị tháo dỡ, di dời để trả lại không gian cảnh quan ven biển. Chính quyền địa phương cho biết việc di dời, giải phóng được triển khai khẩn trương và dự kiến hoàn tất đầu tháng 10/2026. Ý nghĩa chung là rõ ràng: nếu không bảo vệ hành lang sông, suối, bờ biển khỏi bị lấn chiếm, mọi dự án chống ngập lụt sẽ chỉ là giải pháp tạm thời. Nha Trang có thể chi hàng nghìn tỷ cho cơ sở hạ tầng Khánh Hòa, nhưng nếu không siết quản lý sử dụng đất ven nước, tương lai đô thị vẫn sẽ treo trên dòng lũ.
Nhìn vào tiến độ từ 2026 đến 2031, dự án được thiết kế như một cuộc đại phẫu kéo dài. Đây là khoảng thời gian đủ để xây dựng, nạo vét, kè sông, mở đường và hình thành mạng lưới thoát nước mới. Nhưng nó cũng là phép thử đối với năng lực điều phối giữa các sở ngành, khả năng huy động sự đồng thuận của người dân bị ảnh hưởng và quyết tâm bảo vệ không gian ven sông khỏi bị tái lấn chiếm sau khi dự án hoàn thiện. Nếu Nha Trang coi quản lý nước thành phố là trục chính của quy hoạch, dự án hệ thống thoát nước phía tây sẽ là khởi đầu cho một đô thị biết sống cùng nước, thay vì mãi chạy trốn nước mỗi mùa mưa.
