Diễn đàn giáo dục Việt Nam–New Zealand: Điểm khởi đầu của một thế hệ nhân lực mới
Diễn đàn Giáo dục đại học và Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam–New Zealand là sự kiện quy tụ các cơ quan quản lý, trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp hai nước nhằm thảo luận, ký kết và cụ thể hóa các thỏa thuận hợp tác đào tạo, nghiên cứu và phát triển kỹ năng, hướng tới mục tiêu chung là đào tạo nhân lực chất lượng cao đáp ứng các nền kinh tế số, xanh, tuần hoàn và tri thức của cả Việt Nam và New Zealand. Quan điểm xuyên suốt của diễn đàn rất rõ: hợp tác giáo dục Việt Nam New Zealand không phải là hoạt động mang tính biểu tượng, mà là đòn bẩy chiến lược để tái cơ cấu nguồn nhân lực trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh toàn cầu. Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam tổ chức diễn đàn tại Auckland University of Technology trong khuôn khổ chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và đoàn đại biểu cấp cao, cho thấy giáo dục được đặt ở vị trí trung tâm của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện. Diễn đàn có 150 đại biểu tham dự, trong đó gần 50 đại biểu đến từ hơn 30 cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp của Việt Nam – những con số cho thấy đây là cuộc trao đổi chính sách và chuyên môn thực chất, không chỉ là nghi thức ngoại giao.
Hợp tác đại học: Học bổng, nghiên cứu và kỹ năng số cho sinh viên
Ở tầng giáo dục đại học, diễn đàn thể hiện rõ một bước dịch chuyển: từ hợp tác trao đổi học thuật sang cùng thiết kế hệ sinh thái đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các ngành kinh tế mới. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế tri thức, với trọng tâm là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số, an ninh mạng, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo và công nghệ môi trường. Điểm nổi bật với sinh viên là thỏa thuận hợp tác hỗ trợ nghiên cứu sinh theo học bổng Đề án 89 giữa Cục Hợp tác quốc tế (Bộ GDĐT) và Hiệp hội các trường đại học New Zealand. Đây không chỉ là mở rộng cơ hội học bổng New Zealand, mà còn là kênh để Việt Nam đưa thế hệ nghiên cứu sinh trẻ tiếp cận trực tiếp các chuẩn mực quốc tế về nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và quản trị đại học. Theo phát biểu tại diễn đàn, hàng nghìn sinh viên Việt Nam đang học tập tại New Zealand, cùng nhiều chương trình hợp tác đào tạo và nghiên cứu đã và đang triển khai hiệu quả. Điều cần tương lai là dịch chuyển từ "số lượng sinh viên" sang "chất lượng kết nối", tức mỗi chương trình liên kết phải gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp, thị trường lao động và chiến lược phát triển của cả hai nước.
Giáo dục nghề nghiệp: Từ bằng cấp sang kỹ năng theo nhu cầu doanh nghiệp
Nếu giáo dục đại học tạo ra đội ngũ chuyên gia và nhà khoa học, thì giáo dục nghề nghiệp chính là mặt trận trực tiếp của năng suất và năng lực cạnh tranh. Diễn đàn khẳng định giáo dục nghề nghiệp là trụ cột trong hợp tác giáo dục Việt Nam New Zealand, với định hướng rất rõ: các chương trình đào tạo phải gắn với nhu cầu doanh nghiệp và thị trường lao động trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. New Zealand được đánh giá có kinh nghiệm xây dựng hệ thống giáo dục linh hoạt, lấy người học làm trung tâm, gắn kết chặt với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và nhu cầu thị trường lao động. Việc Việt Nam chủ động kết nối với mô hình này là lựa chọn hợp lý, nhất là khi nhiều ngành nghề mới – từ quản lý tài nguyên, kinh tế xanh đến nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ thực phẩm, kinh tế số – đều đòi hỏi các bộ kỹ năng đa ngành, liên thông giữa lý thuyết và thực hành. Về phía doanh nghiệp, thông điệp quan trọng là: hiệu quả hợp tác phải được đo bằng kết quả thiết thực mang lại cho người học, nhà trường, doanh nghiệp và toàn xã hội. Nói cách khác, chương trình đào tạo nghề chỉ có ý nghĩa khi giúp doanh nghiệp tuyển được lao động có tay nghề, sẵn sàng làm việc trong môi trường số hóa và quốc tế hóa.
Doanh nghiệp được lợi gì từ hợp tác giáo dục Việt Nam–New Zealand?
Một điểm mới của diễn đàn lần này là vai trò được nhấn mạnh của trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp như "trung tâm sáng tạo" kết nối với doanh nghiệp để giải quyết bài toán phát triển quốc gia. Điều này dịch sang lợi ích rất cụ thể cho khu vực sản xuất, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Thứ nhất, doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp cận trực tiếp các nguồn nhân lực được đào tạo theo chuẩn New Zealand trong các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ cao trong nông nghiệp, công nghệ thực phẩm, quản lý tài nguyên, kinh tế xanh và chuyển đổi số – những lĩnh vực New Zealand có thế mạnh và Việt Nam mong muốn tăng cường hợp tác. Thứ hai, việc tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức tạo cơ hội để các kết quả nghiên cứu được chuyển hoá thành sản phẩm, quy trình và dịch vụ mới trong doanh nghiệp. Bốn thỏa thuận hợp tác được ký giữa các cơ sở giáo dục Việt Nam và đối tác New Zealand tại diễn đàn là bước khởi động cho chu trình "nghiên cứu – đào tạo – ứng dụng" vận hành hai chiều, thay vì một chiều từ trường ra doanh nghiệp. Về dài hạn, doanh nghiệp sẽ được tham gia vào quá trình thiết kế chương trình học, xác định chuẩn đầu ra kỹ năng, giúp đào tạo nhân lực chất lượng cao không còn là khẩu hiệu, mà là kết quả của sự đồng thiết kế giữa nhà trường và thị trường.
Từ diễn đàn đến hành động: Điều Việt Nam cần làm ngay
Điểm đáng chú ý của diễn đàn là sự thẳng thắn khi nhấn mạnh: các thỏa thuận hợp tác phải được nhanh chóng cụ thể hóa bằng chương trình hành động với mục tiêu rõ ràng, lộ trình cụ thể, nguồn lực phù hợp và cơ chế phối hợp hiệu quả. Nói cách khác, hợp tác giáo dục Việt Nam New Zealand chỉ có ý nghĩa khi đi tới lớp học, phòng thí nghiệm và nhà máy. Về phía Việt Nam, cần ba bước rõ rệt. Một là, rà soát lại các chương trình liên kết và học bổng New Zealand hiện có, bảo đảm chúng gắn với ưu tiên quốc gia về kinh tế số, xanh, tuần hoàn và tri thức, thay vì dàn trải. Hai là, khuyến khích mạnh hơn việc trao đổi sinh viên, giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia và cán bộ quản lý giáo dục – những "sứ giả" của tình hữu nghị được kỳ vọng sẽ tạo mạng lưới hợp tác nghề nghiệp lâu dài. Ba là, đặt ra cơ chế đo lường hiệu quả hợp tác bằng chỉ số việc làm, năng suất lao động và mức độ hài lòng của doanh nghiệp. Nếu thực hiện được, diễn đàn này sẽ không chỉ là sự kiện trong khuôn khổ một chuyến thăm cấp cao, mà là mốc khởi đầu để Việt Nam bước vào giai đoạn mới trong đào tạo nhân lực chất lượng cao gắn với tiêu chuẩn toàn cầu.
