Từ diễn đàn Auckland tới bước ngoặt trong hợp tác giáo dục Việt Nam – New Zealand
Hợp tác giáo dục Việt Nam New Zealand là quá trình hai nước tăng cường kết nối hệ thống giáo dục, diễn đàn chính sách và chương trình trao đổi nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức và các lĩnh vực công nghệ AI, khoa học dữ liệu, chuyển đổi số. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới New Zealand, chiều 13/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã dự Diễn đàn giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp Việt Nam – New Zealand tại Trường Đại học Công nghệ Auckland với chủ đề “Kiến tạo tương lai chung: Nhân tài, đổi mới sáng tạo và kỹ năng cho tương lai”. Sự kiện này không chỉ mang tính nghi lễ mà là dấu mốc chính trị cho thấy giáo dục được đặt ở vị trí trung tâm trong quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, thay vì chỉ là một “phần phụ” của hợp tác kinh tế hay ngoại giao.
Thỏa thuận hợp tác giáo dục: Từ mở rộng cơ hội tới kiến tạo năng lực cho kinh tế số
Điểm khác biệt của giai đoạn mới trong hợp tác giáo dục Việt Nam New Zealand nằm ở thỏa thuận hợp tác vừa được ký giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam và Bộ Giáo dục New Zealand, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Christopher Luxon. Thỏa thuận hướng tới thúc đẩy trao đổi thông tin về hệ thống giáo dục hai nước ở mọi cấp, từ mầm non đến đại học, khung trình độ quốc gia và đào tạo tiếng Anh, trên cơ sở cùng có lợi và có đi có lại. Quan trọng hơn, nó khuyến khích các chương trình trao đổi học sinh, sinh viên, giảng viên, cán bộ giáo dục, học giả và chuyên gia; đồng thời tập trung vào nâng cao năng lực, phát triển chuyên môn cho đội ngũ nhà giáo và nhà quản lý. Đây là sự chuyển dịch từ cách làm thiên về học bổng đơn lẻ sang mục tiêu rộng hơn: kiến tạo năng lực hệ thống để đào tạo nhân lực kinh tế số và tăng sức cạnh tranh dài hạn cho Việt Nam.
Kinh tế số, kinh tế xanh và AI: Lựa chọn có tính chiến lược cho cả hai bên
Phát biểu tại diễn đàn giáo dục đại học, Tổng Bí thư Tô Lâm đề nghị hai bên cùng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế tri thức, đồng thời ưu tiên các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, công nghệ số, an ninh mạng, nông nghiệp thông minh, năng lượng tái tạo và công nghệ môi trường. Đây là những ngành mà Việt Nam đang thiếu nhân lực được đào tạo bài bản, trong khi New Zealand có thế mạnh về nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ thực phẩm, quản lý tài nguyên, kinh tế xanh New Zealand và chuyển đổi số gắn với phát triển bền vững. Trong bối cảnh AI, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh làm thay đổi thị trường lao động, giáo dục không thể chỉ chuẩn bị cho một nghề khi tốt nghiệp mà phải hình thành năng lực tự học, thích ứng, hợp tác và sáng tạo suốt đời. Sự bổ trợ về thế mạnh làm cho hợp tác này mang tính chiến lược, không chỉ trao đổi kinh nghiệm mà hướng tới đồng thiết kế chương trình, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh và kết nối với doanh nghiệp.
Cơ hội cụ thể cho sinh viên, giảng viên và doanh nghiệp hai nước
Hợp tác giáo dục đã lâu là điểm sáng trong quan hệ hai nước, tạo cơ hội học tập, nghiên cứu và trao đổi chuyên môn cho học sinh, sinh viên, giảng viên, nhà khoa học và cán bộ. Các chương trình học bổng của phía New Zealand như Manaaki New Zealand Scholarships đã góp phần hình thành mạng lưới cựu học viên gắn kết với quan hệ song phương. Hiện có khoảng 2.200 du học sinh Việt Nam đang học tập tại New Zealand và Việt Nam đứng thứ 5 về số lượng sinh viên quốc tế tại nước này; tính đến 2026, New Zealand đã cấp cho Việt Nam 635 học bổng ELTO, 120 học bổng STTS và 432 học bổng Manaaki. Đồng thời, một số cơ sở giáo dục phổ thông và mầm non có vốn đầu tư New Zealand đang hoạt động tại Việt Nam, góp phần đa dạng hóa mô hình giáo dục quốc tế và giúp học sinh tiếp cận chương trình nước ngoài ngay trong nước. Đối với doanh nghiệp, định hướng kết nối giáo dục nghề nghiệp với thị trường lao động sẽ mở ra nguồn nhân lực được đào tạo theo chuẩn quốc tế trong các ngành công nghệ AI và đào tạo gắn với kinh tế số, kinh tế xanh.
Từ cam kết tới hành động: Cần những chương trình chung gắn với nhu cầu thực tế
Dù có lịch sử hợp tác từ Chương trình Colombo những năm 1960, dư địa hợp tác giáo dục giữa hai nước vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong nghiên cứu chung, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, phát triển chương trình đào tạo, giáo dục nghề nghiệp và kết nối với doanh nghiệp. Chính vì vậy, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh các thỏa thuận hợp tác cần sớm được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, rõ mục tiêu, đầu mối, nguồn lực, sản phẩm và cơ chế đánh giá; ông đề nghị các cơ quan quản lý, trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước lựa chọn lĩnh vực ưu tiên, xây dựng dự án chung có khả năng tạo tác động và duy trì đối thoại thường xuyên để biến cam kết thành kết quả thiết thực. Trong bối cảnh AI và chuyển đổi số tăng tốc, nếu Việt Nam chỉ dừng ở việc gửi thêm sinh viên đi học mà không tạo các chương trình có chiều sâu gắn với nhu cầu kinh tế số, kinh tế xanh New Zealand và thị trường lao động trong nước, lợi ích của hợp tác sẽ bị thu hẹp. Câu hỏi không còn là “có hợp tác hay không” mà là “hợp tác thế nào để cùng kiến tạo năng lực mới cho cả người học lẫn doanh nghiệp”.
