Từ sáng kiến hợp tác đến trung tâm công nghệ chiến lược mang tầm quốc gia
Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt-Úc tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) là mô hình hợp tác ba bên giữa Chính phủ, trường đại học và doanh nghiệp nhằm kết nối năng lực nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo của Việt Nam và Australia trong các lĩnh vực công nghệ lõi như 5G/6G, AI, an ninh mạng, công nghệ lượng tử và các nền tảng số tương lai, với mục tiêu đi từ hợp tác học thuật sang cùng tạo ra công nghệ chiến lược mang tính cạnh tranh toàn cầu. Việc PTIT được hai Chính phủ lựa chọn làm đơn vị chủ trì Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt-Úc không chỉ là sự ghi nhận năng lực nghiên cứu mà còn là bước đi mang tính chính trị – công nghệ: Việt Nam muốn có một “đầu mối” để kết nối hệ sinh thái tri thức trong nước với nguồn lực chiến lược từ Australia. Trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW đặt yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hợp tác công nghệ chiến lược Việt-Úc là cách tiếp cận chủ động thay vì đứng ngoài cuộc chơi công nghệ nền tảng. Đáng chú ý, Trung tâm AVSTC được thành lập tại PTIT từ tháng 6/2025 dựa trên hợp tác giữa Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia, PTIT và Đại học Công nghệ Sydney (UTS), với Nokia là đối tác sáng lập từ phía doanh nghiệp. Cách thiết kế này cho thấy mục tiêu rõ ràng: không chỉ nghiên cứu trên giấy, mà nối thẳng phòng thí nghiệm với doanh nghiệp công nghệ toàn cầu.
Giai đoạn I: Những con số chứng minh Trung tâm không chỉ là “biển hiệu hợp tác”
Nếu giai đoạn đầu của nhiều chương trình hợp tác quốc tế thường dừng ở hội thảo và ký kết tượng trưng, thì AVSTC chọn cách đi khác: dùng kết quả cụ thể để chứng minh giá trị của mô hình Công nghệ chiến lược Việt Úc. Sau hơn một năm hoạt động, Trung tâm đã tài trợ 8 đề tài Seed Grant, được lựa chọn từ gần 30 đề xuất trong hơn 200 hồ sơ quan tâm, tập trung vào 5G/6G, AI, IoT, truyền thông lượng tử, blockchain và an ninh mạng. Đây là lựa chọn có chủ ý: đánh vào chính các lớp công nghệ nền tảng có khả năng tạo lợi thế lâu dài, thay vì những dự án ứng dụng ngắn hạn. "Trong 14 tháng đầu, Trung tâm đã triển khai 8 grant nghiên cứu, cấp 100 học bổng, 19 giải Women in Technology, tổ chức chuỗi workshop thu hút hơn 350 người tham dự". Song song, AVSTC phối hợp Nokia đào tạo hơn 400 kỹ sư, giảng viên và sinh viên về 5G và AI; tổ chức Trường hè quốc tế với hơn 200 đại biểu và chuỗi seminar chuyên sâu với hơn 350 lượt tham dự. Những con số này nói lên một điều: Trung tâm PTIT Sydney không chỉ là biểu tượng ngoại giao, mà đã bắt đầu hình thành mạng lưới hợp tác nghiên cứu và đào tạo thực chất giữa hai nước.
Giai đoạn II: 5G và công nghệ nền tảng trở thành trục chính của hợp tác
Bước ngoặt của Công nghệ chiến lược Việt Úc diễn ra trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi hai bên công bố "Tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo". Việc Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt-Úc được nêu trực tiếp trong văn kiện ở cấp lãnh đạo là dấu mốc chính trị quan trọng: AVSTC không còn là dự án thử nghiệm, mà trở thành công cụ chính thức trong chiến lược kết nối công nghệ của hai nước. Theo Tuyên bố chung, lãnh đạo hai nước hoan nghênh việc triển khai Giai đoạn II của Trung tâm như một mô hình hợp tác về công nghệ chủ chốt và công nghệ mới nổi, ban đầu tập trung vào các ứng dụng đột phá của công nghệ 5G và những công nghệ nền tảng liên quan. Điều này cho thấy sự lựa chọn rất rõ: thay vì dàn trải, giai đoạn II ưu tiên 5G và công nghệ nền tảng – các lớp hạ tầng số quyết định khả năng làm chủ những thế hệ công nghệ tiếp theo như 6G, AI quy mô lớn, dữ liệu lớn hay VR/XR gắn với y tế, giáo dục, đô thị thông minh, kinh tế số và an ninh quốc phòng. Chính phủ Việt Nam và Australia tiếp tục bổ sung nguồn lực để Trung tâm bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó có việc ký Biên bản ghi nhớ hợp tác nghiên cứu giữa PTIT và UTS trong khuôn khổ Diễn đàn Tech-Connect Việt Nam – Australia 2026, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo hai nước. Đây là cách gửi đi thông điệp: 5G và công nghệ nền tảng là trục chủ đạo cho Hợp tác nghiên cứu phát triển chứ không chỉ là chủ đề hội thảo.
Từ kết nối học thuật đến nền tảng kết nối nghiên cứu – công nghiệp
Điểm khác biệt của AVSTC là mục tiêu trở thành nền tảng kết nối nghiên cứu và công nghiệp giữa Việt Nam và Australia, thay vì giữ mô hình hợp tác thuần túy học thuật. Trung tâm được thiết kế để kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý của hai nước quanh những chủ đề công nghệ chiến lược như 5G/6G, an ninh mạng, AI, bán dẫn và công nghệ lượng tử. Hệ thống mạng Private 5G do Nokia hỗ trợ triển khai tại Trung tâm đã tạo môi trường thử nghiệm thực tế, nơi các nhóm nghiên cứu phát triển giải pháp và sản phẩm mẫu trên hạ tầng tương đương môi trường doanh nghiệp. Đây là lựa chọn mang tính định hướng: nếu muốn Công nghệ chiến lược Việt Úc không bị "đứt đoạn" khi chuyển từ phòng thí nghiệm sang thị trường, thì việc có doanh nghiệp tham gia từ đầu là bắt buộc. Theo định hướng được hai bên thảo luận, Giai đoạn II sẽ mở rộng sang các hướng chiến lược như truyền thông lượng tử và 6G, đồng thời tiếp tục kết nối với các bài toán thực tế về y tế, giáo dục, đô thị thông minh, biến đổi khí hậu, quốc phòng, an ninh và kinh tế số. Nói cách khác, AVSTC đang dần trở thành “chợ công nghệ chiến lược” nơi ý tưởng, hạ tầng thử nghiệm và nhu cầu thị trường gặp nhau.
Triển vọng đến 2030: Nếu không dám đặt mục tiêu cao, chúng ta sẽ mãi làm người dùng công nghệ
Giai đoạn II của Trung tâm Công nghệ chiến lược Việt-Úc không kết thúc ở việc tập trung vào 5G và công nghệ nền tảng; nó mở ra đường dài đến 2030 với những mục tiêu cụ thể. PTIT đặt mục tiêu cùng các đối tác hình thành ít nhất 5 nhóm nghiên cứu chung, triển khai 10 nhiệm vụ nghiên cứu chung, tổ chức thường niên hội nghị và trường hè quốc tế, tăng cường trao đổi giảng viên, nghiên cứu sinh. Đó là tham vọng hợp lý: nếu không có các nhóm nghiên cứu xuyên biên giới và nhiệm vụ chung, hợp tác công nghệ chiến lược sẽ khó tạo ra công nghệ lõi. Quan trọng hơn, định hướng giai đoạn tiếp theo là đưa AVSTC từ xây dựng mạng lưới sang nghiên cứu chung, tạo sản phẩm, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Theo tinh thần này, "Trung tâm cần trở thành nền tảng kết nối nghiên cứu và công nghiệp giữa hai bên" – một nhận định được nhấn mạnh tại cuộc làm việc giữa đoàn PTIT và lãnh đạo UTS sau khi ký Thỏa thuận hợp tác nghiên cứu. Nếu những mục tiêu này được thực hiện đến nơi đến chốn, Công nghệ chiến lược Việt Úc với trục 5G và công nghệ nền tảng có thể giúp Việt Nam thoát khỏi vị thế chỉ là người tiêu dùng công nghệ nhập khẩu. Ngược lại, nếu coi AVSTC chỉ là dự án hợp tác đối ngoại, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội hiếm có để bước vào nhóm quốc gia cùng sáng tạo và định hình các thế hệ công nghệ mới.
