Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt–Úc là gì – và vì sao PTIT được giao vai trò đầu tàu?
Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt–Úc là một đầu mối hợp tác nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo được hai Chính phủ lựa chọn, kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý của hai nước để cùng phát triển các công nghệ mũi nhọn, từ mạng di động thế hệ mới đến trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng.
Việc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) được chọn chủ trì Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt–Úc không phải là sự “chia đều cơ hội” mang tính hình thức, mà là quyết định chiến lược: đặt một đơn vị có thế mạnh về viễn thông, công nghệ số vào vị trí trung tâm của hợp tác công nghệ Việt Úc. Tại Diễn đàn TechConnect Việt Nam – Australia tổ chức ngày 10/8 tại Đại học Công nghệ Sydney, nơi quy tụ hơn 300 đại biểu từ hệ sinh thái khoa học, công nghệ, giáo dục và đổi mới sáng tạo của hai nước, vai trò này được nêu rõ như mảnh ghép quan trọng trong bức tranh đối tác chiến lược toàn diện.
Quan điểm đáng chú ý là Bộ Khoa học và Công nghệ không chọn cách dàn trải mà tập trung nguồn lực để tạo ra một trung tâm công nghệ chiến lược có khả năng kết nối sâu với đối tác Úc, thay vì thêm một dự án hợp tác trên giấy. Điều này đặt PTIT ở vị trí vừa là nhà tổ chức, vừa là người chịu trách nhiệm về chất lượng hợp tác, thay vì chỉ là đơn vị tham dự các chương trình trao đổi.
Từ sáng kiến song phương đến hệ sinh thái công nghệ chiến lược đặt tại PTIT
Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt–Úc (AVSTC) được thành lập tại PTIT vào tháng 6/2025 với sự hỗ trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia và Đại học Công nghệ Sydney (UTS), cùng Nokia là đối tác sáng lập từ phía doanh nghiệp. Đây là một ví dụ hiếm hoi khi hợp tác chính phủ–trường đại học–doanh nghiệp được thiết kế ngay từ đầu, thay vì ghép nối tự phát sau này.
AVSTC tập trung vào các lĩnh vực mang tính sống còn của cuộc đua công nghệ: 5G/6G, AI, an ninh mạng, công nghệ lượng tử và các công nghệ số tương lai, kết nối các chủ thể nghiên cứu và ứng dụng ở cả hai nước. Hệ thống mạng Private 5G do Nokia hỗ trợ triển khai tại trung tâm tạo môi trường thử nghiệm thực tế – điều mà nhiều phòng thí nghiệm trong nước còn thiếu. Theo mô tả từ phía PTIT, giá trị của AVSTC là “mô hình hợp tác Chính phủ – trường đại học – doanh nghiệp giữa hai quốc gia, trong đó Chính phủ tạo định hướng và nguồn lực; các trường đại học đảm nhiệm nghiên cứu, đào tạo; doanh nghiệp cung cấp công nghệ, hạ tầng và bài toán thực tế”.
Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc đặt một trung tâm như AVSTC tại PTIT cho thấy lựa chọn chiến lược: muốn đi cùng đối tác mạnh như Australia, Việt Nam phải xây dựng “đầu kéo” đủ năng lực, thay vì trông chờ sự hỗ trợ rời rạc từng dự án.
PTIT trong vai trò nhà tổ chức hợp tác nghiên cứu phát triển chung
Trong hơn một năm hoạt động, AVSTC đã cho thấy PTIT không chỉ “giữ nhà” cho trung tâm, mà thực sự tổ chức và dẫn dắt hợp tác nghiên cứu phát triển chung. Trung tâm đã tài trợ 8 đề tài Seed Grant, được chọn từ gần 30 đề xuất trong hơn 200 hồ sơ quan tâm, tập trung vào các hướng 5G/6G, AI, IoT, truyền thông lượng tử, blockchain, an ninh mạng. Kèm theo đó là 100 suất học bổng nghiên cứu và chương trình Women in Technology với 19 giải thưởng dành cho nhà khoa học nữ.
Ở mảng đào tạo, AVSTC phối hợp cùng doanh nghiệp tổ chức đào tạo hơn 400 kỹ sư, giảng viên, sinh viên về 5G và AI, trường hè quốc tế với trên 200 đại biểu và chuỗi seminar chuyên sâu với hơn 350 lượt tham dự. Những con số này cho thấy hợp tác công nghệ Việt Úc qua AVSTC không dừng ở hội thảo và chụp hình lưu niệm, mà đang xây dựng các nhóm chuyên gia và thế hệ nhà nghiên cứu mới. Trọng tâm ở đây là tạo năng lực lâu dài cho hệ sinh thái, chứ không phải “chạy” một vài dự án cho đủ chỉ tiêu.
Quan trọng hơn, PTIT đang chuyển vai từ bên nhận hỗ trợ sang đồng kiến tạo: xác định đề tài, tìm nhóm nghiên cứu chung với phía Australia, kết nối doanh nghiệp để đưa bài toán thực tế vào phòng thí nghiệm. Chính sự chủ động này sẽ quyết định AVSTC đi xa đến đâu, hơn là chỉ trông vào các thỏa thuận cấp cao.
Từ trao đổi kinh nghiệm đến đồng tài trợ, đồng sở hữu công nghệ
Tại Diễn đàn TechConnect Việt Nam – Australia, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu rõ yêu cầu chuyển hướng hợp tác: từ trao đổi kinh nghiệm sang cùng giải quyết các bài toán phát triển, từ chuyển giao sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ và tạo ra tài sản trí tuệ, sản phẩm mới. Đây là tuyên bố mang tính “chốt hướng” cho mọi chương trình hợp tác công nghệ chiến lược giữa hai nước, trong đó PTIT và Đại học Công nghệ Sydney là một trục quan trọng của mô hình PTIT Sydney University.
Chương trình hợp tác nghiên cứu về công nghệ chiến lược giai đoạn 2026–2028 đã được Bộ Khoa học và Công nghệ phê duyệt, cùng với kế hoạch ký các thỏa thuận về kinh tế số và nghiên cứu thủy sản bền vững. Theo mô tả, Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia – Việt Nam đang mở rộng nghiên cứu từ 5G, 6G sang AI, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử – đúng với định hướng AVSTC đặt trụ sở tại PTIT. Nếu không có các trung tâm mạnh như vậy, tham vọng đồng tài trợ và đồng sở hữu tài sản trí tuệ sẽ khó thoát khỏi khẩu hiệu.
Điểm then chốt là hợp tác công nghệ chiến lược phải gắn với thị trường. Khi hai bên bàn về kinh tế số, chuyển đổi số và thương mại hóa công nghệ, AVSTC cần chứng minh có thể đưa sản phẩm mẫu ra thử nghiệm, gắn AI, 5G, dữ liệu lớn với bài toán trong y tế, giáo dục, đô thị thông minh hay kinh tế số như chính định hướng mà PTIT đề ra. Nếu thiếu áp lực thị trường, ngay cả các dự án đồng tài trợ cũng có nguy cơ “nằm trên kệ”.
Ý nghĩa dài hạn: Việt–Úc cùng xây hệ sinh thái thay vì các dự án đơn lẻ
Hợp tác công nghệ chiến lược Việt Nam – Australia đã có nền tảng từ Chương trình Aus4Innovation triển khai trong giai đoạn 2018–2028, đóng vai trò cầu nối giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Tuy nhiên, AVSTC đặt tại PTIT cho thấy một bước phát triển khác: từ chương trình hỗ trợ rộng sang một trung tâm có trách nhiệm tạo ra kết quả cụ thể và nuôi dưỡng các nhóm nghiên cứu chung lâu dài.
Theo định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, thách thức tiếp theo là kết nối các chương trình nghiên cứu, cơ sở nghiên cứu, nguồn vốn và thị trường thành một hệ thống hợp tác có khả năng tạo tác động lớn hơn, chuyển từ các dự án riêng lẻ sang hệ sinh thái hợp tác dài hạn. Bộ trưởng Vũ Hải Quân kỳ vọng TechConnect trở thành diễn đàn thường niên kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa hai nước, mở rộng hợp tác giữa nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp.
Trong bức tranh đó, Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt–Úc tại PTIT là “bài kiểm tra” quan trọng: nếu mô hình này chứng minh được rằng Việt Nam có thể cùng Australia thiết kế nghiên cứu, đồng tài trợ và đồng sở hữu sản phẩm công nghệ, hợp tác công nghệ Việt Úc sẽ bước sang giai đoạn trưởng thành, nơi hai bên thực sự cùng nắm tay đi vào các lĩnh vực khó và mới, thay vì quay lại vòng lặp hội thảo–biên bản–bế mạc vốn đã kéo dài nhiều năm.
