Thông điệp cốt lõi: phải có giao dịch thực chất ngay khi khởi động
Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam là mô hình tập hợp các tổ chức tài chính, nhà đầu tư và cơ quan quản lý tại TPHCM và Đà Nẵng, được thiết kế để thực hiện giao dịch tài chính quốc tế, thử nghiệm sản phẩm mới và thu hút dòng vốn trung, dài hạn, qua đó tăng sức cạnh tranh của hệ thống tài chính và hỗ trợ chiến lược phát triển kinh tế. Mục tiêu không chỉ là xây dựng một cái tên, mà là hình thành một không gian giao dịch có quy tắc rõ ràng, giám sát chặt chẽ và đủ hấp dẫn để các định chế tài chính lớn coi đây là một điểm đến nghiêm túc. Điểm đáng chú ý là yêu cầu “phấn đấu phát sinh giao dịch trong tháng 11” không phải khẩu hiệu mà là mốc vận hành cụ thể, gắn với trách nhiệm của cơ quan điều hành tại hai thành phố và các bộ, ngành liên quan. Điều này cho thấy Chính phủ muốn Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam bước vào giai đoạn hoạt động thực chất, thay vì kéo dài tình trạng chuẩn bị mang tính hình thức.
Chuẩn bị vận hành: hoàn thành trong tháng 10 để không lỡ cơ hội
Tại phiên họp thứ tư của Hội đồng điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các cơ quan điều hành tại TPHCM và Đà Nẵng hoàn thiện toàn bộ điều kiện vận hành trong tháng 10, để có thể khởi động giao dịch tài chính quốc tế từ tháng 11. Đây là thông điệp rõ ràng: nếu hạ tầng pháp lý, nhân sự, công nghệ và giám sát không sẵn sàng, trung tâm sẽ mất điểm ngay từ ngày đầu. Bộ Tài chính được giao vai trò “nhạc trưởng”, phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành để phân định rạch ròi phạm vi, thẩm quyền, trách nhiệm từng cơ quan, tránh chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra, giám sát. Việc sớm đưa cơ quan giám sát vào hoạt động trước khi phát sinh giao dịch thực chất là bước then chốt, bởi một trung tâm tài chính quốc tế chỉ có uy tín khi nhà đầu tư tin vào chất lượng giám sát và an toàn hệ thống. Theo báo cáo, các địa phương đã phê duyệt cơ cấu tổ chức, bố trí nhân sự, kinh phí, trụ sở và hạ tầng công nghệ cho trung tâm. Tuy nhiên, bài toán khó hơn nằm ở việc xử lý dứt điểm các nhiệm vụ chậm trễ, vướng mắc thể chế – nếu không, mốc khởi động tháng 11 sẽ chỉ là kỳ vọng trên giấy.
Chiến lược thu hút thành viên tài chính: không thể chỉ trông vào ưu đãi
Muốn Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam có giao dịch tài chính quốc tế sôi động, câu chuyện cốt lõi là thu hút thành viên tài chính – từ ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư đến các nhà đầu tư tổ chức. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu cơ quan điều hành tại hai thành phố chủ động, tích cực làm việc trực tiếp với các tổ chức tài chính và nhà đầu tư để đẩy mạnh thu hút thành viên tham gia, thay vì chờ đợi hồ sơ tự đến. Thực tế, các hoạt động xúc tiến đầu tư đã được triển khai tại nhiều quốc gia, với việc ngân hàng, công ty chứng khoán, tổ chức quản lý tài sản và nhà đầu tư ký kết biên bản ghi nhớ, cam kết hoặc nộp hồ sơ tham gia. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để bảo đảm dòng giao dịch ổn định. Trung tâm cần chứng minh rằng cơ chế, sản phẩm và hạ tầng của mình mang lại lợi thế so với các điểm đến khác trong khu vực, nếu không, các cam kết ban đầu có thể dừng lại ở mức thử nghiệm. Trong giai đoạn đầu, Bộ Tài chính cùng hai thành phố sẽ thiết kế một số sản phẩm, giao dịch điển hình trên cơ sở làm việc với các quỹ đầu tư, nhà đầu tư và doanh nghiệp có nhu cầu, theo cách “vừa triển khai vừa rút kinh nghiệm”. Cách tiếp cận linh hoạt này là hợp lý, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải phản hồi nhanh với góp ý của thị trường, tránh để thủ tục và rủi ro pháp lý làm nản lòng các thành viên tiềm năng.
Thiết kế sản phẩm và khung pháp lý: bài kiểm tra năng lực quản trị rủi ro
Một trung tâm tài chính quốc tế không thể cạnh tranh nếu chỉ cung cấp các sản phẩm quen thuộc trong nước. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nêu rõ quan điểm: những sản phẩm đang được giao dịch tại các trung tâm tài chính trên thế giới, nếu phù hợp với thực tiễn và khả năng quản lý, quản trị rủi ro của Việt Nam, đều có thể được xem xét triển khai tại Trung tâm Tài chính quốc tế. Đây là một tuyên bố mở cửa, nhưng đi kèm điều kiện khắt khe về năng lực giám sát. Bộ Tài chính được yêu cầu rà soát từng nhóm sản phẩm, xác định rõ chủ thể thực hiện, cơ chế chính sách cần ban hành, cơ quan soạn thảo, cấp có thẩm quyền, tiến độ và cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát phù hợp. Đồng thời, phải đánh giá tính khả thi, mức độ phù hợp của sản phẩm và kịp thời báo cáo nếu phát sinh vấn đề cần giải quyết. Trước mắt, trọng tâm là các giao dịch huy động và cung ứng nguồn vốn trung, dài hạn, dựa trên kết nối giữa bên cung và bên cầu vốn. Đây là lựa chọn khôn ngoan, vì vừa đáp ứng nhu cầu phát triển hạ tầng, sản xuất, vừa tránh lao vào các sản phẩm quá phức tạp khi hệ thống giám sát còn đang hoàn thiện. Tuy vậy, nếu quá thận trọng, trung tâm sẽ khó tạo khác biệt so với thị trường vốn trong nước.
Phối hợp liên ngành và kết luận: thành công hay không sẽ thể hiện ngay trong năm đầu
Điểm mạnh của dự án Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam là có sự vào cuộc đồng thời của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và nhiều bộ, ngành, địa phương. Các cơ quan này đã báo cáo lãnh đạo Chính phủ về việc củng cố hội đồng điều hành, ban hành kế hoạch phát triển đến năm 2035 và quy chế hoạt động, đồng thời được yêu cầu phối hợp chặt chẽ, triển khai quyết liệt các chỉ đạo, xử lý dứt điểm nhiệm vụ chậm trễ, tồn đọng, vướng mắc. Song, chính sự phức tạp trong phối hợp liên ngành cũng là rủi ro: nếu phân định thẩm quyền không rõ, thanh tra và giám sát chồng chéo, trung tâm sẽ trở thành nơi thử nghiệm thể chế nửa vời, khiến nhà đầu tư e ngại. Việc sớm thành lập trung tâm trọng tài và tòa án chuyên biệt, đưa các thiết chế này vào hoạt động ổn định, là điều kiện bắt buộc để bảo vệ quyền lợi các bên tham gia. Khi giao dịch tài chính quốc tế đầu tiên được khởi động tháng 11, thị trường sẽ nhìn vào chất lượng sản phẩm, tốc độ xử lý thủ tục và mức độ an toàn tài chính để đánh giá. Nếu Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam chứng minh được rằng đây là nơi giao dịch thực chất, giám sát hiệu quả và sẵn sàng lắng nghe thị trường, nó sẽ có cơ hội trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới trung tâm tài chính khu vực. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở vài giao dịch thử nghiệm mang tính trình diễn, uy tín sẽ bị bào mòn ngay từ bước khởi đầu.
