Biến kiến thức pháp luật thành trải nghiệm
Phiên tòa giả định là hoạt động giáo dục mô phỏng trình tự xét xử, giúp người tham dự quan sát cách pháp luật được áp dụng vào một tình huống cụ thể và hiểu rõ hơn trách nhiệm của các bên. Giá trị của hình thức này nằm ở chỗ học sinh không chỉ nghe quy định mà còn nhìn thấy hành vi, quá trình xử lý và hậu quả pháp lý được kết nối với nhau. Sáng 2/11, Thành đoàn Bắc Ninh tổ chức phiên tòa giả định tại Trường THPT Việt Yên số 1, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: giáo dục pháp luật sẽ gần gũi hơn khi học sinh được theo dõi một phiên xử được sân khấu hóa, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin qua những buổi phổ biến một chiều. Hoạt động còn tạo cơ hội để các em phân biệt đúng sai và hiểu trách nhiệm tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Cách làm này cũng được triển khai tại Ninh Bình. VKSND khu vực 2 phối hợp với công an địa phương và nhà trường tổ chức phiên tòa ở Trường THPT Yên Mô B; sau đó tiếp tục thực hiện tại Trường Cao đẳng Cơ điện Nông nghiệp và Môi trường. Gần 500 học sinh, sinh viên tham dự phiên tòa tại trường cao đẳng. Việc cơ quan pháp luật cùng nhà trường trực tiếp tổ chức giúp nội dung vừa có tính thực tiễn vừa phù hợp với môi trường học đường.
Tình huống gây rối cho thấy hậu quả không xa vời
Các phiên xử tại Ninh Bình lấy chất liệu từ một vụ án hình sự có thật về gây rối trật tự công cộng, đã được xét xử và có hiệu lực pháp luật. Tình huống được biên tập, mã hóa để phục vụ tuyên truyền; nội dung mô tả nhóm thanh thiếu niên dùng xe mô tô, hung khí gây sự, đuổi đánh nhau và làm mất an ninh trật tự. Nhờ tái hiện phiên tòa sơ thẩm, học sinh tìm hiểu luật qua vai trò của Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên và những người tham gia tố tụng, đồng thời thấy hành vi bốc đồng có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý cụ thể. Đây là điểm mạnh của mô phỏng: hậu quả không còn là một cảnh báo trừu tượng, mà được đặt trong diễn biến có nguyên nhân và kết quả. Bài học không nhằm gieo sợ hãi, mà giúp các em hiểu rằng tham gia hoặc bị lôi kéo vào hành vi gây rối đều có thể làm tổn hại tương lai của chính mình và sự an toàn của cộng đồng.
Quy mô vấn đề khiến thông điệp phòng ngừa càng cần được nhấn mạnh. Trong 9 tháng năm 2026, các cơ quan tiến hành tố tụng ghi nhận 19 vụ án với 121 bị can dưới 18 tuổi; trong đó có 5 vụ gây rối trật tự công cộng với 74 bị can. Những con số này cho thấy lựa chọn tình huống gây rối không phải ngẫu nhiên: đây là hành vi cần được giải thích rõ, nhất là với lứa tuổi đang hình thành nhận thức và dễ chịu tác động từ bạn bè.
Từ nhận thức đến phòng ngừa vi phạm
Một buổi mô phỏng không thể thay thế việc giáo dục thường xuyên, nhưng có thể tạo điểm khởi đầu hữu ích: học sinh biết kiềm chế cảm xúc, tránh lời rủ rê, nhận diện tình huống nguy hiểm và tìm người hỗ trợ khi cần. Nhà trường cũng lưu ý nguy cơ vi phạm ở tuổi vị thành niên không chỉ giới hạn ở gây rối, mà còn có thể liên quan đến hành vi trên không gian mạng, bạo lực học đường, thuốc lá hay pháo nổ. Vì vậy, phòng ngừa vi phạm cần đi cùng các kênh trao đổi và tư vấn để học sinh có nơi chia sẻ khó khăn, thay vì chỉ nhắc đến pháp luật sau khi sự việc đã xảy ra. Phiên tòa giả định phát huy tác dụng nhất khi kết nối được bài học trong hội trường với lựa chọn hằng ngày của từng em.
Thành đoàn Bắc Ninh cho biết sẽ tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền cho phù hợp tâm lý và lứa tuổi thanh thiếu niên, đồng thời khuyến khích đoàn viên lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật trong gia đình, nhà trường và cộng đồng. Hướng đi đó cần được duy trì cùng sự phối hợp giữa trường học, cơ quan pháp luật và gia đình. Khi học sinh được nhìn thấy quy trình xét xử, hiểu hậu quả và biết cách ứng xử trước áp lực từ bạn bè, giáo dục pháp luật mới có cơ hội chuyển thành ý thức tự giác. Phiên tòa mô phỏng vì thế không chỉ là một hoạt động ngoại khóa: đó là bài học thực tế về trách nhiệm, giới hạn hành vi và cách bảo vệ bản thân.
