Biến quy định thành trải nghiệm có sức nặng
Phiên tòa giả định là một hoạt động giáo dục pháp luật mô phỏng quy trình xét xử để học sinh quan sát hành vi, hậu quả và trách nhiệm trong một tình huống gần với đời sống. Điểm mạnh của cách học này là đưa điều luật ra khỏi trang giấy, nơi các em có thể theo dõi lựa chọn sai dẫn đến hệ quả nào. Chiều 22/10, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, các tổ chức đoàn của ngành tư pháp, tòa án, viện kiểm sát tỉnh Quảng Trị phối hợp với Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT Quảng Trị tổ chức phiên tòa về tội cố ý gây thương tích và gây rối trật tự công cộng. Chương trình có 472 học sinh cùng 50 cán bộ, giáo viên tham dự. Quy mô ấy cho thấy giáo dục pháp luật có thể tiếp cận đông học sinh bằng hình thức dễ theo dõi, đặc biệt hữu ích với môi trường nội trú có nhiều học sinh dân tộc thiểu số.
Một phút nóng giận có thể kéo theo hậu quả dài lâu
Vụ việc được tái hiện bắt đầu từ mâu thuẫn nhỏ, rồi leo thang khi các bên dùng hung khí và lôi kéo thêm người. Hậu quả trong kịch bản là một người tử vong, một người bị thương; các bị cáo nhận những mức án khác nhau, mức cao nhất là 9 năm 6 tháng tù. Chi tiết ấy khiến ranh giới giữa xích mích và hành vi phạm tội hiện lên rõ hơn lời nhắc chung chung rằng “đừng đánh nhau”. Học sinh được thấy bạo lực gây tổn hại cho nạn nhân, người vi phạm, gia đình và xã hội. Sau phần xét xử, các em còn trả lời câu hỏi về Bộ luật Hình sự, qua đó nhận diện hành vi và trách nhiệm pháp lý. Giá trị đáng kể nhất không chỉ là nhớ tên tội danh, mà là tập dừng lại, kiềm chế cảm xúc và giải quyết bất đồng bằng đối thoại thay vì để đám đông hoặc cơn nóng giận quyết định thay mình.
Luật pháp bắt đầu từ những lựa chọn thường ngày
Không phải bài học pháp lý nào cũng cần dựng thành phiên xử. Sáng 19/10, Công an phường An Hải phối hợp Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng tuyên truyền tại Trường THCS Nguyễn Văn Cừ về an toàn giao thông, bạo lực học đường, sử dụng mạng xã hội và phòng ngừa tệ nạn. Một tình huống hỏi liệu người từ chối lời rủ đi trộm có phạm tội hay không giúp học sinh phân biệt việc biết ý định phạm pháp với hành vi tham gia hoặc giúp sức. Cách hỏi mở này buộc các em suy luận, thay vì chép lại kết luận có sẵn. Với an toàn giao thông, cán bộ công an nhắc chuyện có mũ bảo hiểm khi được bố đưa đi học nhưng thiếu mũ lúc mẹ đón về; học sinh được khuyên để sẵn mũ tại trường, không đùa giỡn hay đuổi nhau bằng xe đạp, quan sát khi ra đường lớn và nhường đường ở giao lộ. Đó là những hướng dẫn nhỏ, có thể áp dụng ngay sau buổi học.
Học luật cần đi cùng thực hành và cam kết
Bài giảng lý thuyết vẫn cần thiết, nhưng khó tạo sức nặng bằng việc chứng kiến một vụ án được xét hỏi, tranh luận và tuyên án. Phiên tòa mô phỏng khiến hậu quả trở nên cụ thể; các tình huống đời thường lại giúp học sinh nhận ra luật hiện diện trong chuyến đi học, lời nói với bạn bè hay hành vi trên mạng. Vì vậy, học qua trải nghiệm có sức thuyết phục hơn nếu mục tiêu là để học sinh nhận thức luật và biết vận dụng, chứ không chỉ ghi nhớ điều khoản. Buổi tuyên truyền ở An Hải kết thúc bằng cam kết của giáo viên chủ nhiệm và lớp trưởng các khối 6 đến 9 về an toàn giao thông, phòng chống bạo lực, sử dụng mạng xã hội an toàn và phòng ngừa tệ nạn. Cam kết chỉ có ý nghĩa khi được nhắc lại và thực hành trong trường lớp. Kết hợp phiên tòa giả định, thảo luận tình huống và theo dõi hành vi hằng ngày mới có thể biến hiểu luật thành thói quen ứng xử có trách nhiệm.
