Từ kiến thức khô khan đến tình huống có hậu quả
Phiên tòa giả định là hoạt động mô phỏng các bước xét xử một vụ án, giúp người tham dự quan sát cách hành vi vi phạm được xem xét theo pháp luật và hình dung hậu quả mà người phạm tội có thể phải chịu. Giá trị của hình thức này nằm ở chỗ học sinh không chỉ nghe cảnh báo chung chung: các em thấy câu chuyện được trình bày qua xét hỏi, tranh luận, nghị án và tuyên án. Tại Tây Thạnh, phiên xử mô phỏng vụ án hình sự liên quan đến hành vi tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy được tổ chức trong chương trình hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11. Khi quy định được đặt vào một vụ việc cụ thể, hậu quả pháp lý trở nên dễ hiểu và khó xem nhẹ hơn.
Đây là cách tiếp cận thuyết phục hơn việc chỉ nhắc học sinh “không được vi phạm”. Các em có thể theo dõi một lựa chọn sai dẫn đến quy trình xử lý ra sao, từ đó hiểu rằng sự tò mò, bị rủ rê hay tiếp tay cho hành vi trái phép đều cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Hai mô hình, cùng đưa pháp luật vào trường học
Sáng 24/10, Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Tây Thạnh phối hợp với Tòa án nhân dân Khu vực 9 và Chi hội Luật gia phường Tây Thạnh tổ chức phiên tòa giả định, tuyên truyền phòng, chống ma túy tại Trường Cao đẳng Công Thương Việt Nam. Hoạt động kết hợp diễn án với giao lưu, hỏi đáp; học sinh, sinh viên có thể hỏi về cách nhận biết nguy cơ, xử lý khi bị dụ dỗ, trách nhiệm cá nhân và nơi tìm hỗ trợ.
Ở xã Yên Mạc, Công an xã phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 2 và Trường THPT Yên Mô B tổ chức phiên tòa giả định về vụ án “Gây rối trật tự công cộng”, đồng thời tuyên truyền phòng, chống ma túy và tệ nạn xã hội trong năm học 2026–2027. Chương trình thu hút hơn 1.400 cán bộ, giáo viên và học sinh. Hai cách triển khai cho thấy tuyên truyền pháp luật học sinh hiệu quả hơn khi có sự phối hợp giữa nhà trường và cơ quan tư pháp, công an.
Nhận diện rủi ro trước khi hậu quả xảy ra
Một phiên xử mô phỏng không thay thế tư vấn pháp lý hay kỹ năng phòng ngừa, nhưng có thể tạo điểm tựa để học sinh đặt câu hỏi đúng: chất không rõ nguồn gốc có thể nguy hiểm thế nào, cần làm gì khi bị mời thử, và nên báo cho ai khi phát hiện dấu hiệu vi phạm? Phần trao đổi tại Tây Thạnh tập trung vào những tình huống như vậy, bên cạnh việc nhấn mạnh không sử dụng, tàng trữ, mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy và không tiếp tay cho vi phạm.
Đó là phần thiết thực trong phòng chống ma túy học đường: không dừng ở nỗi sợ hình phạt mà trang bị cách tự bảo vệ và tìm người có trách nhiệm hỗ trợ. Với chủ đề ma túy và học sinh, điều quan trọng là các em hiểu rằng từ chối lời rủ rê, cảnh giác với chất không rõ nguồn gốc và kịp thời báo tin đều là hành động cụ thể để giảm rủi ro. Chương trình tại Yên Mạc cũng lồng ghép kỹ năng phòng ngừa tệ nạn xã hội và hành vi gây mất an ninh, trật tự trong trường học.
Giá trị nằm ở bài học có thể mang theo
Tác động của phiên tòa giả định không nên được đánh giá chỉ bằng số người tham dự hay mức độ giống một phiên xử thật. Thước đo đáng kể hơn là liệu học sinh có nhận ra dấu hiệu nguy hiểm, biết từ chối và biết tìm hỗ trợ khi gặp tình huống rủi ro hay không. Vì thế, phần hỏi đáp và giải thích sau diễn án quan trọng không kém cảnh xét xử: nó nối hậu quả pháp lý với những lựa chọn gần gũi trong đời sống học đường.
Các hoạt động ở Tây Thạnh và Yên Mạc cho thấy mô phỏng xét xử có thể làm kiến thức pháp luật dễ hình dung, đồng thời mở đường cho đối thoại giữa học sinh với cơ quan chuyên môn. Nhưng một buổi tuyên truyền chỉ phát huy ý nghĩa khi bài học được ghi nhớ và áp dụng trong đời sống. Kết luận rõ ràng là: phiên tòa giả định không chỉ cảnh báo về hình phạt; nếu gắn với kỹ năng nhận diện nguy cơ và tìm kiếm trợ giúp, đây là cách giáo dục phòng ngừa gần gũi, có sức thuyết phục hơn lời nhắc nhở đơn thuần.
