Di sản không còn “đứng yên”: Từ di tích đến không gian học tập
Cuộc thi di sản học sinh tại Văn Miếu Quốc Tử Giám là một sân chơi học tập sáng tạo, nơi lịch sử, kiến trúc và các bia tiến sĩ được chuyển thành trải nghiệm trực quan, tương tác để giúp học sinh trung học cơ sở hiểu sâu hơn về giáo dục văn hóa và truyền thống hiếu học của cha ông. Tối 27/9, tại Hồ Văn thuộc quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức khai mạc cuộc thi “Tìm hiểu về Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám” dành cho học sinh trung học cơ sở trên địa bàn thành phố. Điểm đáng nói là di sản không xuất hiện như một bộ sưu tập hiện vật tĩnh, mà như một không gian giáo dục sống động, có sân khấu, câu hỏi, thử thách và cảm xúc. Ở đó, học sinh không bị yêu cầu “học thuộc” lịch sử, mà được khuyến khích tham gia, tranh luận, sáng tạo và tự hình thành thái độ tôn trọng di sản.
Ba đội Chu Văn An: Khi lịch sử bước xuống khỏi trang sách
Việc cả ba trường THCS Chu Văn An ở phường Tây Hồ, phường Việt Hưng và xã Thanh Trì cùng tham gia cuộc thi không phải là trùng hợp. Bản thân tên trường gắn với một nhà giáo lớn, nên học sinh đến với Văn Miếu Quốc Tử Giám mang sẵn niềm tự hào và ý thức về truyền thống hiếu học. Mỗi đội gồm 10 học sinh, cùng trải qua ba phần thi: chào hỏi – giới thiệu, thi kiến thức và kỹ năng sáng tạo. Ở phần kiến thức, các em phải nắm được lịch sử hình thành và phát triển của Văn Miếu – Quốc Tử Giám từ năm 1070, hệ thống 82 bia tiến sĩ – di sản tư liệu thế giới, cùng truyền thống khoa bảng Thăng Long – Hà Nội. Điều quan trọng hơn điểm số là việc lịch sử bước xuống khỏi trang sách, trở thành câu hỏi, tình huống, đề tài để các em tự kể lại theo giọng nói của chính mình. Một em học sinh lớp 8 chia sẻ đã chủ động đọc tài liệu về hiền tài, Văn Miếu và truyền thống tôn sư trọng đạo để chuẩn bị cho cuộc thi. Đó là kiểu chủ động học tập mà lớp học thông thường hiếm khi tạo ra.
Sân chơi sáng tạo: Khi hùng biện, công nghệ và di sản gặp nhau
Phần thi kỹ năng sáng tạo cho thấy “lớp học di sản” có thể thú vị đến mức nào. Thay vì làm bài kiểm tra, học sinh ghép tranh, sân khấu hóa, hùng biện về ý nghĩa các hình ảnh, xây dựng tình huống gắn với Văn Miếu, Khuê Văn Các và bia tiến sĩ. Kiến thức trở thành chất liệu cho biểu diễn, thuyết trình, làm việc nhóm. Theo TS Lê Xuân Kiêu, học sinh không chỉ có hiểu biết sâu sắc về Văn Miếu – Quốc Tử Giám mà còn sáng tạo trong cách truyền tải các giá trị bằng hình thức sinh động, kết hợp cả yếu tố công nghệ. Đây là hình mẫu học tập sáng tạo: di sản là “nội dung”, sân chơi là “phương pháp”, còn kỹ năng thuyết trình, hợp tác, sử dụng công nghệ chính là “kết quả phụ” rất quý. Khi các câu chuyện về hiền tài, bia tiến sĩ, truyền thống khoa bảng trở nên gần gũi hơn với học sinh, giáo dục văn hóa không còn là một môn phụ, mà trở thành phần tự nhiên của hành trình trưởng thành.
Nuôi dưỡng tinh thần hiếu học: Bài học dài hơn một cuộc thi
Cuộc thi diễn ra đúng vào năm kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám, nhưng điều đáng giá là “mạch nguồn” đạo học không dừng ở lễ kỷ niệm. Lãnh đạo ngành văn hóa và giáo dục đều nhấn mạnh mục tiêu đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ, để các em không chỉ hiểu mà còn chuyển hóa hiểu biết thành hành động, tiếp nối mạch ngầm 950 năm hiếu học của cha ông. Một giáo viên Trường THCS Chu Văn An, xã Thanh Trì, kể rằng nhà trường chủ động xây dựng thư viện riêng về thầy Chu Văn An và Văn Miếu – Quốc Tử Giám, thường xuyên tổ chức thi tìm hiểu nội bộ để nuôi dưỡng tinh thần hiếu học, lòng tôn sư trọng đạo ngay từ khi thành lập trường. Cuộc thi di sản học sinh vì thế chỉ là một điểm nhấn trong cả quá trình giáo dục văn hóa lâu dài. Khi di sản được dùng như phương tiện học tập sáng tạo, thế hệ trẻ sẽ tự thấy mình là người tiếp nối, chứ không chỉ là khách tham quan. Đó mới là cách bền vững để gìn giữ và phát huy giá trị di sản Thăng Long – Hà Nội trong đời sống hôm nay.
