VIFC là gì và vì sao pháp luật trở thành “bài kiểm tra” niềm tin?
Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam (VIFC) là không gian kinh tế – pháp lý đặc thù, nơi các hoạt động tài chính, đầu tư và dịch vụ chuyên sâu được tổ chức trong một khung thể chế riêng, cho phép áp dụng cơ chế huy động vốn, giải quyết tranh chấp và quản lý tài sản khác với thị trường trong nước, với mục tiêu thu hút dòng vốn quốc tế dài hạn và kết nối với các đô thị hiện đại, hạ tầng thông minh. Niềm tin nhà đầu tư đối với VIFC không nằm ở khẩu hiệu, mà ở câu hỏi rất cụ thể: khi có tranh chấp, luật nào điều chỉnh; phán quyết được thi hành ra sao; tài sản bảo đảm có được bảo vệ nhất quán giữa tòa án, trọng tài và cơ quan đăng ký. Nếu những câu hỏi đó thiếu câu trả lời rõ ràng, mọi ưu đãi khác sẽ khó chuyển thành quyết định rót vốn bền vững.
Luật Phát triển đô thị: VIFC được gắn vào hệ sinh thái vốn và đô thị mới
Điều 24 Luật Phát triển đô thị thiết lập cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Thay vì xem VIFC như một “ốc đảo” tài chính, luật đặt trung tâm vào chuỗi đô thị và không gian kinh tế mới, từ khu thương mại tự do, logistics tích hợp đến khu đô thị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và TOD. Hội đồng nhân dân thành phố được trao quyền quy định phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại VIFC để huy động vốn cho các dự án trọng điểm. Đây là bước đi táo bạo: nếu được thiết kế minh bạch, thị trường trái phiếu đô thị xoay quanh VIFC có thể tạo kênh vốn dài hạn cho hạ tầng đô thị, đồng thời cho nhà đầu tư công cụ đầu tư rõ ràng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng. Luật cũng cho phép HĐND thành phố quy định điều kiện, thủ tục cấp phép ngân hàng đầu tư và phát hành sản phẩm tài chính quốc tế trên cơ sở tham vấn Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước. Cơ chế phân quyền này mở đường cho sự linh hoạt địa phương, nhưng nếu thiếu năng lực kỹ thuật, nó có thể trở thành điểm yếu trong mắt nhà đầu tư quốc tế.
Không gian pháp lý khác biệt: lựa chọn luật và bài học từ mô hình Anh
Nghị quyết 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam đã đặt nền móng thể chế cho VIFC, tiếp đó là Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế có hiệu lực từ 1/1/2026. Khung pháp lý này tạo ra một không gian pháp luật khác biệt: trong những trường hợp luật định, các bên có thể lựa chọn pháp luật nước ngoài hoặc tập quán thương mại quốc tế; tiếng Anh được dùng trong hoạt động của Tòa án chuyên biệt; cơ chế ngoại hối, đất đai và hoạt động tài chính có quy định riêng. Đây là cách Việt Nam “mượn” tính quen thuộc của common law để giảm cảm giác rủi ro đối với nhà đầu tư ngoại. Nhưng theo phân tích tại Loseby Lecture 2026, vấn đề không dừng ở quyền lựa chọn pháp luật; điều nhà đầu tư cần là khả năng thực tế để chuyển quyền, phong tỏa hoặc xử lý tài sản khi bên có nghĩa vụ vi phạm. Giai đoạn tiếp theo vì thế ít nằm ở việc tạo thêm ngoại lệ pháp lý, mà ở việc làm rõ cách các cơ chế đã có kết nối với nhau và với hệ thống pháp luật chung. Nếu sự kết nối giữa thông luật và hệ thống dân luật hiện hành không nhất quán, VIFC sẽ khó thuyết phục được những định chế vốn thận trọng nhất.
Cải cách pháp luật trọng tài và Luật Xây dựng 2025: lớp bảo vệ tranh chấp cho VIFC
Trong bối cảnh Việt Nam triển khai nhiều dự án hạ tầng, xây dựng quy mô lớn với quan hệ hợp đồng ngày càng phức tạp và sự tham gia của nhiều chủ thể trong nước, quốc tế, yêu cầu về quản lý hợp đồng và phòng ngừa tranh chấp càng trở nên cấp thiết. Theo lãnh đạo Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), cùng với sự phát triển của hoạt động đầu tư, kinh doanh, nhu cầu giải quyết tranh chấp bằng trọng tài đang thay đổi rõ rệt. Một hệ thống trọng tài hoạt động hiệu quả, nhận được sự hỗ trợ phù hợp từ tòa án và tạo được niềm tin cho doanh nghiệp sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng môi trường đầu tư, kinh doanh. Song song, Luật Xây dựng 2025 được đánh giá có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, chủ đầu tư và nhà thầu, đặc biệt trong quản lý hợp đồng và xử lý tranh chấp. Hội thảo về cải cách trọng tài, VIFC và Luật Xây dựng 2025 nhấn mạnh rằng việc cập nhật pháp luật, thúc đẩy cơ chế phòng ngừa rủi ro từ sớm và nâng cao năng lực chuyên môn sẽ củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Nếu Tòa án chuyên biệt tại VIFC không được phối hợp nhịp nhàng với trọng tài quốc tế, nhà đầu tư sẽ đặt câu hỏi về độ nhất quán của “lớp bảo vệ” pháp lý cho các hợp đồng xây dựng, hạ tầng gắn với trung tâm.
Từ lý thuyết đến vận hành: niềm tin nhà đầu tư sẽ được định hình như thế nào?
Khung pháp lý cho Trung tâm tài chính quốc tế đã hình thành, từ Luật Phát triển đô thị đến Nghị quyết 222/2025/QH15 và Luật Tòa án chuyên biệt. Nhưng hiệu quả của trung tâm sẽ phụ thuộc vào cách các cơ chế đặc thù kết nối với hệ thống pháp luật và dòng vốn trong nền kinh tế. Khi hợp đồng được ký giữa nhiều chủ thể mang các quốc tịch khác nhau, tài sản nằm ngoài phạm vi trung tâm, dòng tiền đi qua nhiều hệ thống ngân hàng và tranh chấp liên quan đồng thời đến đầu tư, tín dụng, đất đai hoặc phá sản, câu hỏi không chỉ là “có luật hay chưa” mà là luật nào được áp dụng và phán quyết được thực thi ra sao. Nếu phán quyết của Tòa án chuyên biệt không được kết nối thông suốt với cơ quan đăng ký và quản lý tài sản, giá trị của tài sản bảo đảm có thể bị giảm ngay từ khâu đánh giá rủi ro. Chỉ khi những câu hỏi đó được giải đáp bằng thực tiễn vận hành, khung pháp lý mới trở thành lợi thế cạnh tranh và tạo đủ niềm tin để dòng vốn quốc tế đi vào, ở lại. VIFC vì thế đứng trước một thử thách rõ ràng: hoặc biến những cải cách pháp lý hiện nay thành năng lực xử lý vấn đề cụ thể, hoặc chấp nhận rằng nhà đầu tư sẽ tiếp tục coi nó như một thí điểm chưa đủ độ chín.
