Trung tâm tài chính quốc tế là gì và vì sao Việt Nam phải bắt đầu từ pháp luật?
Trung tâm tài chính quốc tế là một không gian pháp lý, hạ tầng tài chính và dịch vụ chuyên sâu nơi các dòng vốn, sản phẩm tài chính và nhà đầu tư toàn cầu được kết nối, giao dịch và giải quyết tranh chấp trong một môi trường ổn định, có thể dự báo và được bảo vệ bởi hệ thống luật lệ minh bạch, hiệu quả, đủ sức cạnh tranh với các đô thị tài chính hàng đầu khu vực và thế giới. Việt Nam đã chính thức đặt mục tiêu xây dựng trung tâm tài chính quốc tế (IFC) tại Thành phố Hồ Chí Minh như một “cực tăng trưởng” mới của vùng Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, nếu coi IFC chỉ là câu chuyện hạ tầng tài chính hiện đại và ưu đãi thuế, Việt Nam sẽ thua ngay từ vạch xuất phát trong cuộc cạnh tranh tài chính khu vực. Trọng tâm phải là nền tảng pháp lý Việt Nam: ổn định, dễ dự đoán, và có cơ chế giải quyết tranh chấp đáng tin cậy.
Từ Nghị quyết 27 đến Luật Phát triển đô thị: khung thể chế phải đi trước hạ tầng
Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký Nghị quyết 27 về tổ chức không gian phát triển quốc gia ngày 28/8/2026, Trung ương đã gửi đi tín hiệu rõ ràng: IFC không còn là khẩu hiệu mà là định hướng chiến lược. Nghị quyết đặt tầm nhìn vùng Đông Nam Bộ trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất, với Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt và trung tâm tài chính quốc tế dẫn dắt vùng. Tiếp đó, Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, hiệu lực từ 01/10/2026, mở không gian thể chế để hình thành khu thương mại tự do, khu kinh tế đặc biệt và hành lang pháp lý riêng cho VIFC. Đây là những đột phá về thể chế – điều kiện tiên quyết để kết nối hiệu quả với dòng vốn quốc tế, vì “một IFC không thể cạnh tranh chỉ bằng chính sách ưu đãi, mà phải tạo được môi trường để nhà đầu tư quốc tế có thể dự đoán được quy tắc và mức độ rủi ro pháp lý”. Nếu không tiếp tục đào sâu những cải cách này, vị thế IFC của Việt Nam sẽ chỉ dừng ở các văn bản chiến lược đẹp trên giấy.
Tòa án chuyên biệt, chuẩn mực quốc tế và “hạ tầng niềm tin”
Đột phá lớn nhất của nền tảng pháp lý Việt Nam cho trung tâm tài chính quốc tế lại nằm ở tư pháp. Luật Tòa án chuyên biệt tại IFC số 150/2025/QH15 cho phép sử dụng tiếng Anh trong tố tụng, áp dụng pháp luật nước ngoài và bổ nhiệm thẩm phán nước ngoài đủ tiêu chuẩn. Đây là một cuộc cách mạng tư duy: nhà đầu tư toàn cầu không muốn bước vào một sân chơi mà họ không hiểu luật, không tin vào người cầm còi. Cùng với đó, việc cho phép áp dụng tự nguyện chuẩn mực IFRS trong báo cáo tài chính đang tạo thêm một “ngôn ngữ chung” cho thị trường. Các chuyên gia nhấn mạnh nhà đầu tư sẽ hỏi ba điều trước khi rót vốn: quy định có ổn định hay không, ai là người ra quyết định khi có vấn đề, và quyền hợp pháp được thực thi nhanh đến đâu. Bởi vậy, như một diễn giả nhận định, trung tâm tài chính cần xây dựng “hạ tầng niềm tin” trước khi xây dựng hạ tầng tài chính và thương mại. Nếu thiếu niềm tin, mọi tòa nhà, sàn giao dịch hay hệ thống công nghệ đều chỉ là vỏ rỗng.
Cạnh tranh với Singapore, Hong Kong: trận chiến về thể chế chứ không phải cao ốc
Trong Chỉ số Trung tâm Tài chính Toàn cầu GFCI 39, Thành phố Hồ Chí Minh được xếp hạng 84, tăng 11 bậc so với kỳ trước. Đó là tín hiệu tích cực nhưng vẫn rất khiêm tốn so với Singapore, Hồng Kông – những IFC liên tục giữ vị trí top 5. Cuộc chơi không còn là xây thêm bao nhiêu cao ốc hay tuyến metro, mà là chất lượng thể chế: môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, khả năng chống tham nhũng, hệ thống thuế cạnh tranh và nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo các chuyên gia, khung pháp lý ổn định phải đi cùng cơ chế quản trị độc lập, trách nhiệm giải trình và giải quyết tranh chấp. Nếu Việt Nam chỉ dừng ở mức “ưu đãi nhiều hơn” thay vì “đáng tin hơn”, sẽ khó vượt qua những đối thủ đã xây dựng hàng chục năm vốn uy tín trên bản đồ cạnh tranh tài chính khu vực. Trận chiến thật sự nằm ở việc biến các cải cách luật pháp hiện nay thành trải nghiệm cụ thể, nhất quán cho nhà đầu tư nước ngoài mỗi ngày họ làm ăn tại VIFC.
Từ kinh tế cảng đến hệ sinh thái cảng – tài chính: kết luận và khuyến nghị
Việt Nam đang đứng trước cơ hội “có một không hai” để chuyển đổi từ mô hình kinh tế cảng sang hệ sinh thái “cảng – tài chính”, nơi dữ liệu hàng hải, hợp đồng vận tải và dòng thanh toán được chuẩn hóa và chuyển hóa thành tài sản tài chính. Tầm nhìn tăng trưởng xanh đến 2030, 2050 càng làm IFC trở thành trục hạ tầng tài chính quan trọng cho các dự án hạ tầng và phát triển trọng điểm. Nhưng bài toán không phải là xây thêm một trung tâm giao dịch, mà là thiết kế một nền tảng pháp lý Việt Nam đủ đột phá để thu hút và giữ chân vốn toàn cầu. Điều này đòi hỏi: tiếp tục hoàn thiện Luật Phát triển đô thị và các nghị định hướng dẫn; bảo đảm tòa án IFC hoạt động độc lập, hiệu quả; phát triển các cơ chế hòa giải, trọng tài thương mại đáng tin cậy. Nếu Việt Nam ưu tiên xây dựng “hạ tầng niềm tin” – từ pháp lý, quản trị đến chuẩn mực báo cáo – trước khi mở rộng hạ tầng tài chính, trung tâm tài chính quốc tế sẽ có cơ hội trở thành cửa ngõ vốn quốc tế, chứ không bị mắc kẹt trong cuộc đua hình thức với Singapore và Hồng Kông.
