Phân cấp để quyết định gần nơi phát sinh nhu cầu
Phân cấp đặt tên đường là việc giao HĐND xã, phường, đặc khu quyết định tên các tuyến đường thuộc phạm vi được thành phố giao quản lý, thay vì chuyển mọi hồ sơ qua các cấp trung gian. Đây là thay đổi về thẩm quyền nhằm đưa quyết định gần hơn với địa bàn và nhu cầu thực tế.
Ngày 29/10, UBND TP.HCM trình dự thảo nghị quyết về đặt, đổi tên đường và công trình công cộng tại Kỳ họp thứ sáu HĐND Thành phố khóa XI. Sang ngày 30/10, HĐND TP.HCM biểu quyết thông qua nghị quyết. Như vậy, đề xuất phân cấp đã trở thành quy định được thông qua, không còn dừng ở phương án đang bàn.
Theo nghị quyết, HĐND cấp xã thực hiện thẩm quyền đối với các tuyến đường thuộc phạm vi được phân cấp; quy định cũng phân định trách nhiệm giữa HĐND Thành phố, UBND Thành phố và HĐND cấp xã trong việc đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng. Điểm đáng chú ý không phải trao quyền vô điều kiện, mà là gắn thẩm quyền với phạm vi quản lý cụ thể.
Quy trình gọn hơn, nhưng cần phối hợp với tuyến liên địa bàn
Lý do thuyết phục nhất của việc phân cấp là giảm các khâu chuyển hồ sơ không cần thiết. UBND Thành phố cho rằng giao việc cho địa phương sẽ cắt quy trình trung gian, giúp xử lý nhanh và hỗ trợ hiệu quả quản lý hành chính, đô thị. Muốn lợi ích này thành hiện thực, ranh giới thẩm quyền và hướng dẫn thực hiện phải đủ rõ để cấp xã không phải mất thời gian hỏi lại cấp trên.
Với tuyến đường đi qua nhiều xã, phường, đại biểu Mai Hữu Quyết đề nghị UBND Thành phố hoặc cơ quan chuyên môn chủ trì lập hồ sơ, đề xuất tên. Kiến nghị này hợp lý: quyết định tại chỗ không nên tạo ra tên gọi chắp vá giữa các địa bàn. Các đại biểu cũng đề xuất đơn giản hóa việc dùng địa danh đã có trong Quỹ tên đường và hướng dẫn cụ thể hơn về tiêu chí tuyến đường.
Nghị quyết bao quát đường bộ, gồm cả một số tuyến, đoạn quốc lộ đã giao hoặc chuyển giao cho thành phố quản lý, cùng đường thủy, đường sắt và công trình công cộng thuộc phạm vi Thành phố. UBND TP.HCM có trách nhiệm tổ chức triển khai, chỉ đạo sở ngành và chính quyền cơ sở thực hiện theo thẩm quyền.
Tên đường phải thống nhất, người dân không nên gánh thủ tục
Nhu cầu cải cách xuất phát từ quy mô đô thị ngày càng lớn. Sau khi TP.HCM hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025, mạng lưới giao thông rộng và phức tạp hơn; đô thị hóa nhanh cũng làm xuất hiện nhiều khu dân cư, tuyến đường mới. Trong khi đó, vẫn có đường chưa được đặt tên hoặc mang tên tự phát, gây trở ngại cho cư dân và công tác quản lý.
Nguyên tắc đặt tên, đổi tên là bảo đảm tính khoa học, đồng bộ, phù hợp quy hoạch và đặc điểm lịch sử, văn hóa địa phương. Đặc biệt, các tuyến trùng tên trong cùng xã, phường, đặc khu phải được đổi tên để hạn chế nhầm lẫn địa chỉ. Đây là việc cần thiết, nhưng nếu tổ chức thiếu chuẩn bị, thay đổi tên có thể kéo theo phiền hà cho người dân.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được yêu cầu cơ quan nhà nước chủ động cập nhật địa chỉ trên hồ sơ, giấy tờ khi tên đường đổi, không để người dân phải đi lại nhiều lần. Thành phố cũng định hướng đặt tên từ giai đoạn chuẩn bị dự án, hoàn tất khi công trình nghiệm thu, nhằm tránh sửa thông tin địa chỉ lặp lại. Phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi tốc độ xử lý đi cùng trách nhiệm phục vụ.
Quyền mới cần đi cùng dữ liệu và trách nhiệm giải trình
Nghị quyết mở ra cách làm linh hoạt hơn, nhưng giao quyền không tự động giải quyết tình trạng trùng tên hay thiếu tên. Thành phố có 168 phường, xã, đặc khu; Quỹ tên đường hiện có khoảng 3.000 tên, được đánh giá là hạn chế so với nhu cầu và có nguy cơ trùng lặp. Những con số này cho thấy cần vừa tăng quyền chủ động cho cơ sở, vừa duy trì tiêu chí chung và cơ chế phối hợp.
Đặt tên đường còn định hình cách người dân nhận diện lịch sử và không gian sống, chứ không chỉ là thao tác hành chính. Vì vậy, quyết định địa phương cần minh bạch, nhất quán và có xét đến tác động trên toàn tuyến. Kết luận cần giữ rõ: phân cấp cấp xã có thể rút ngắn quy trình và nâng hiệu quả quản lý đô thị, nhưng thành công sẽ được đo bằng tên gọi dễ tìm, dữ liệu địa chỉ được cập nhật đồng bộ và người dân không phải tự chạy thủ tục.
