Đầu tư trường học là bước tiến, nhưng tiến độ mới là phép thử
Trường phổ thông nội trú liên cấp là cơ sở giáo dục kết hợp dạy học tiểu học và trung học cơ sở với chỗ ở, sinh hoạt cho học sinh, nhằm cải thiện điều kiện tiếp cận giáo dục tại các xã biên giới. Đây là hạ tầng thiết yếu cho giáo dục vùng biên, nhưng hiệu quả chỉ được xác nhận khi công trình hoàn thiện và vận hành ổn định. Trong tháng 10/2026, lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn và UBND tỉnh Cao Bằng lần lượt họp đánh giá các dự án, từ tiến độ xây dựng đến chuẩn bị giai đoạn tiếp theo. Tại Lạng Sơn, hội nghị ngày 20/10 rà soát bảy dự án khởi công trong năm tại các xã Ba Sơn, Cao Lộc, Đồng Đăng, Thụy Hùng, Hoàng Văn Thụ, Quốc Việt và Kháng Chiến. Ngày 21/10, Cao Bằng đánh giá kết quả giai đoạn 1 và công tác chuẩn bị giai đoạn 2. Hai cuộc họp cho thấy quy mô triển khai đáng kể, song cũng nhấn mạnh rằng tháo gỡ mặt bằng, hoàn thiện hồ sơ và bảo đảm chất lượng mới quyết định trường học xã biên giới có đáp ứng được mục tiêu hay không.
Giai đoạn 1 có học sinh, nhưng công trình chưa trọn vẹn
Cao Bằng triển khai 11 trường tiểu học và THCS ở các xã biên giới trong giai đoạn 1, với tổng mức đầu tư sau điều chỉnh 2.790 tỷ đồng. Đến khai giảng năm học 2026–2027, hai trường Hạ Lang và Trà Lĩnh đã khánh thành, nhưng cả 11 công trình vẫn còn hạng mục chưa hoàn thành. Khoảng cách giữa việc tổ chức học và hoàn tất xây dựng vì vậy cần được theo dõi, nhất là với những trường chưa thể sử dụng toàn bộ cơ sở mới. Về tiếp cận giáo dục, các trường tuyển 11.291 trong tổng số 11.950 học sinh, đạt 94,49% chỉ tiêu, tổ chức 317 lớp. Trong đó, 7.603 em học nội trú và 3.589 em bán trú. Đây là kết quả đáng kể: dự án không chỉ tạo thêm công trình mà còn hướng đến điều kiện ăn ở cho học sinh ở xa. Tuy vậy, 11 trường hiện có 33 cán bộ quản lý, 728 giáo viên và còn thiếu 26 giáo viên. Thiếu nhân lực có thể làm giảm hiệu quả của cơ sở vật chất nếu không được xử lý song song.
Khi công trình mới chưa đủ điều kiện khai thác toàn bộ, ngành giáo dục hướng dẫn dạy học linh hoạt tại các điểm trường cũ để chương trình không bị gián đoạn. Đây là giải pháp cần thiết, nhưng không nên trở thành tình trạng kéo dài; tiến độ hoàn thiện từng hạng mục và năng lực vận hành phải được công khai, bám sát thực tế của học sinh.
Nút thắt nằm ở mặt bằng, địa hình và quản lý thi công
Tại Lạng Sơn, cả bảy dự án đang thực hiện các phần việc đầu tư, giải phóng mặt bằng và san nền. Trường Thụy Hùng đã hoàn thành khoảng 80% khối lượng san nền, Quốc Việt đạt khoảng 60%, còn Đồng Đăng đang ép cọc thí nghiệm. Những con số này cho thấy tiến độ giữa các công trường không đồng đều; các dự án còn lại vẫn đang triển khai theo các bước đầu tư và thi công. Các địa phương nêu vướng mắc về di dời đường điện, cột điện, vị trí đổ thải, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư. Ở Cao Bằng, địa hình, địa chất và hạ tầng kỹ thuật phức tạp buộc một số dự án điều chỉnh thiết kế, dự toán, phát sinh việc xử lý nền, taluy, kè và thoát nước. Vì vậy, đẩy nhanh tiến độ không thể chỉ dựa vào yêu cầu hoàn thành sớm. Khảo sát, thiết kế và quản lý chất lượng phải đủ chặt để tránh vừa thi công vừa sửa chữa, gây thêm áp lực lên thời gian và nguồn lực.
Cuộc họp tại Cao Bằng cũng xem xét bài học về chọn địa điểm, lựa chọn nhà thầu, cách tổ chức dự án khẩn cấp, quản lý tiến độ và vận hành trường. Với các dự án trường học, đây không phải thủ tục phụ: sai sót ở khâu chuẩn bị có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công trình, việc đi lại và sinh hoạt của người dân.
Giai đoạn tiếp theo cần gắn mục tiêu xây dựng với khả năng vận hành
Cao Bằng dự kiến triển khai giai đoạn 2 với bảy trường: xây mới năm trường tại Cần Yên, Trùng Khánh, Lý Quốc, Xuân Trường và Cô Ba; mở rộng hai trường tại Hạ Lang và Phục Hòa. Tổng kinh phí dự kiến là 2.305 tỷ đồng. Quy mô này cho thấy kế hoạch tiếp tục mở rộng, nhưng kinh nghiệm giai đoạn đầu cần được chuyển thành yêu cầu cụ thể về khảo sát, thiết kế, bàn giao mốc giới và chuẩn bị giải phóng mặt bằng. Các địa phương đề nghị xác định rõ quy mô, công năng, đồng thời hướng dẫn xử lý đất đai, quy hoạch, bồi thường, tái định cư và hạ tầng kỹ thuật để hạn chế ảnh hưởng đến đời sống người dân. Tỉnh yêu cầu lập tiến độ chi tiết cho từng trường và gửi UBND tỉnh trước ngày 25/10/2026; giai đoạn 2 cần chuẩn bị để đáp ứng kế hoạch hoàn thành trước ngày 31/7/2027.
Kết luận cần rút ra không phải chỉ là xây được bao nhiêu trường, mà là học sinh có được học tập, ăn ở an toàn và ổn định hay không. Muốn vậy, chính quyền cần theo dõi đồng thời phần xây dựng còn dang dở, tình trạng thiếu giáo viên, việc giải ngân và khả năng vận hành từng cơ sở. Trường nội trú liên cấp có thể tạo thay đổi rõ rệt cho giáo dục vùng biên, nhưng chỉ khi chất lượng và dịch vụ thiết yếu theo kịp tiến độ thi công.
