Đặt tên sớm để tránh cảnh đường đã hoạt động vẫn chưa có tên
Đặt tên đường từ giai đoạn chuẩn bị dự án là cách xác định tên gọi chính thức trước khi tuyến đường hoàn thành, giúp quy hoạch, dữ liệu và thông tin địa chỉ được thống nhất ngay từ đầu. Đề xuất này đáng chú ý vì có thể ngăn một bất cập quen thuộc: đường đã đưa vào sử dụng ổn định nhưng việc đặt tên vẫn chưa được xem xét. Chiều 29/10, đại biểu Lê Minh Đức, Phó trưởng Ban Pháp chế HĐND TP.HCM, cho biết cử tri bức xúc khi việc đặt tên, đổi tên ảnh hưởng đến giao dịch và giấy tờ của người dân, doanh nghiệp. Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM Nguyễn Minh Nhựt nhận định quy trình hiện hành chưa theo kịp tốc độ phát triển đô thị, nên đề xuất nghiên cứu tên đường ngay từ giai đoạn chuẩn bị, thậm chí khi dự án mới hình thành. Đây là hướng đi hợp lý: xử lý tên gọi trước khi nó trở thành một vấn đề hành chính cho hàng nghìn người.
Phân cấp có thể rút ngắn quy trình, nếu ranh giới thẩm quyền rõ ràng
Hiện HĐND quyết định việc đặt tên đường đô thị; với đô thị đặc biệt, trước khi trình HĐND còn cần ý kiến đồng ý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Một tầng xem xét bổ sung có thể giúp bảo đảm tiêu chuẩn, nhưng khi áp dụng cho mọi tuyến đường, quy trình dễ chậm hơn nhịp xây dựng của thành phố. TP.HCM đang đề xuất nghiên cứu cơ chế riêng trong Luật Phát triển đô thị để phân cấp thẩm quyền; phương án được nêu là giao HĐND cấp xã, phường quyết định tên các tuyến nội bộ, đường nhỏ trong khu dân cư, còn đường lớn thuộc HĐND thành phố. Cách chia này có lý nếu tiêu chí phân loại minh bạch, tránh chồng lấn và có hướng dẫn thống nhất. Phân cấp không nên đồng nghĩa với mỗi nơi đặt tên theo một kiểu: tên gọi vẫn cần gắn với lịch sử, đặc trưng địa phương, ưu tiên tôn vinh danh nhân, đồng thời được công khai và lấy ý kiến rộng rãi.
Đổi tên chỉ nên là ngoại lệ, không đẩy việc cập nhật sang người dân
Một quy định tên đường tốt phải phân biệt rõ trường hợp bắt buộc đổi tên với trường hợp chỉ được xem xét đổi. Dự thảo nghị định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang lấy ý kiến nêu ba trường hợp phải đổi tên đường phố hoặc công trình công cộng: tên không có ý nghĩa lịch sử, văn hóa hoặc không phù hợp thuần phong mỹ tục; người được đặt tên không phải nhân vật tiêu biểu và gây tác động xấu; hoặc tên trùng, tương tự đến mức gây nhầm lẫn nghiêm trọng trong quản lý, giao dịch hay xác định địa chỉ. Dự thảo còn nêu năm trường hợp có thể xem xét đổi tên, trong đó có tên đặt sai quy định, thay đổi chức năng công trình hoặc cần thống nhất tên tuyến. Đây là thay đổi so với Nghị định 91/2005/NĐ-CP đã tồn tại hơn 20 năm. Tuy vậy, đổi tên phải được cân nhắc kỹ: tác động đến địa chỉ người dân, giấy tờ, hồ sơ, doanh nghiệp và dữ liệu hành chính không thể xem nhẹ.
Trách nhiệm giảm phiền hà phải thuộc về cơ quan công quyền. Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được yêu cầu cơ quan chức năng chủ động cập nhật thông tin, dữ liệu khi đổi tên, không để người dân và doanh nghiệp phải đến cơ quan công quyền làm thủ tục đính chính giấy tờ. Đại biểu Lê Minh Đức cũng đề nghị số hóa dữ liệu, đơn giản hóa thủ tục và cập nhật đồng bộ để người dân không phải đi lại nhiều lần. HĐND TP.HCM đang xem xét dự thảo nghị quyết về nguyên tắc, trình tự và thủ tục đặt tên, đổi tên đường cùng công trình công cộng; trong khi đó, dự thảo nghị định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vẫn đang được lấy ý kiến. Đặt tên sớm và phân cấp chỉ thật sự có ích nếu đi kèm công khai, tham vấn và cơ chế cập nhật dữ liệu tự động. Mục tiêu cuối cùng không phải là quyết định nhanh hơn bằng mọi giá, mà là để tên đường ổn định và người dân không phải gánh thủ tục do bộ máy tạo ra.
