Trao quyền để quyết định gần nơi phát sinh nhu cầu
Phân cấp đặt tên đường là việc giao cơ quan dân cử ở địa phương quyết định tên các tuyến thuộc phạm vi mình quản lý, trong khuôn khổ tiêu chí chung và sự phối hợp của chính quyền thành phố. Đây là thay đổi có thể đưa một quyết định đô thị gần hơn với cộng đồng chịu tác động trực tiếp.
Ngày 29/10, UBND TP.HCM trình HĐND thành phố dự thảo nghị quyết về đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng; đề xuất đáng chú ý là giao HĐND xã, phường, đặc khu quyết định tên các tuyến thuộc phạm vi quản lý. Thành phố kỳ vọng phân cấp cấp xã sẽ giảm quy trình trung gian, xử lý hồ sơ nhanh hơn và tăng tính chủ động tại cơ sở.
Hướng đi này hợp lý khi nhiều đường mới hình thành gắn với từng khu dân cư cụ thể. Người sống tại địa bàn thường hiểu rõ cách gọi quen thuộc, dấu mốc và đặc trưng nơi chốn. Nhưng tốc độ ra quyết định chỉ là một nửa của cải cách: quyền đặt tên cần đi cùng trách nhiệm tham vấn và kiểm tra, nếu không sự nhanh chóng có thể tạo thêm các tên gọi rời rạc.
Mạng lưới mở rộng khiến bài toán tên đường cấp thiết hơn
Sau khi TP.HCM hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025, địa bàn có mạng lưới giao thông rộng và phức tạp hơn. Đô thị hóa nhanh, các khu dân cư mới xuất hiện, trong khi một số tuyến vẫn chưa có tên hoặc mang tên tự phát, gây khó cho người dân lẫn quản lý. Vì thế, xây dựng quy trình mới lúc này không chỉ nhằm giải quyết hồ sơ tồn đọng mà còn để ngăn vấn đề nhân lên cùng các tuyến đường mới.
Trùng tên đường không phải nguy cơ xa vời: giai đoạn 2019–2020, thành phố ghi nhận 311 tuyến trùng tên với 132 tên gọi. Khi địa giới mở rộng, các tên vốn quen thuộc ở từng khu vực có thể cùng tồn tại trong một hệ thống địa chỉ lớn hơn. Việc đó gây nhầm lẫn khi xác định địa chỉ, gửi thư, giao hàng và làm thủ tục; theo nhận định của chuyên gia được nêu trong hồ sơ, còn có thể ảnh hưởng đến cứu hộ, cứu nạn.
Do đó, xử lý trùng tên đường phải là mục tiêu thiết kế ngay từ đầu, không phải bước rà soát bổ sung sau khi phường, xã đã tự quyết. Một quyết định đúng quy trình nhưng khiến địa chỉ khó phân biệt vẫn là kết quả kém.
Phân quyền cần đi cùng một bộ quy tắc chung
Dự thảo cần làm rõ ranh giới trách nhiệm giữa HĐND thành phố, UBND thành phố và HĐND cấp xã; đồng thời xác định vai trò của hội đồng tư vấn để đề xuất tên được thẩm định nhất quán. Thành phố nên duy trì một ngân hàng tên đường dùng chung, cập nhật dữ liệu theo toàn địa bàn và tra cứu trùng lặp trước khi địa phương thông qua tên mới. Nếu thiếu công cụ chung, phân cấp có thể rút ngắn khâu duyệt nhưng lại làm tăng công việc điều chỉnh về sau.
Dự thảo gồm 3 chương, 9 điều, quy định nguyên tắc, thẩm quyền, tiêu chí bổ sung ngân hàng tên đường và kinh phí triển khai. Đây là nền tảng đáng chú ý, nhưng chất lượng thực thi sẽ phụ thuộc vào tiêu chí rõ ràng: ưu tiên tên có liên hệ với lịch sử, địa danh, di tích và đặc trưng văn hóa địa phương, đồng thời kiểm tra khả năng nhận diện và tránh trùng trên toàn thành phố.
HĐND phường xã có thể chủ động đề xuất và lựa chọn, nhưng tên đường không dừng trong ranh giới một phường: nó đi vào bản đồ, hồ sơ hành chính và hệ thống giao nhận dùng chung. Vì vậy, quyền quyết định tại chỗ cần được đặt trong cơ chế phối hợp liên thông, không phải những danh mục tên riêng biệt.
Đổi tên phải cân nhắc cái giá thủ tục người dân gánh
Rà soát tên trùng là cần thiết, nhưng đổi tên hàng loạt có thể chuyển chi phí cải cách sang người dân và doanh nghiệp. Một tuyến đường đổi tên có thể kéo theo việc cập nhật giấy tờ nhà đất, đăng ký kinh doanh, tài khoản ngân hàng, hợp đồng và dữ liệu định vị, tốn thời gian, công sức. Vì vậy, nên ưu tiên xử lý các tuyến mới hình thành hoặc chưa gắn bó sâu với cộng đồng; với trường hợp buộc phải đổi tên, cần thông báo sớm và hướng dẫn thủ tục đồng bộ.
Nghị quyết, nếu được ban hành, được cho biết sẽ không làm tăng biên chế và không phát sinh thêm kinh phí thực hiện. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa người dân không phải cập nhật thông tin hay không gặp bất tiện. Cải cách chỉ thuyết phục khi chính quyền giảm được phiền hà thực tế, thay vì đo thành công bằng số tầng nấc hành chính đã cắt bỏ.
Trao quyền đặt tên đường cho cấp xã là bước đi có lý nếu đi kèm cơ sở dữ liệu thống nhất, cơ chế tham vấn rõ và quy trình kiểm tra trùng tên trước khi thông qua. Thành phố nên để địa phương quyết định những gì họ hiểu rõ nhất, nhưng giữ chuẩn chung để mọi địa chỉ vẫn dễ tìm, dễ dùng và không biến mỗi lần đổi tên thành gánh nặng cho cư dân.
