Hai tuyến cao tốc, một tầm nhìn mới cho hạ tầng giao thông Đông Nam Bộ
Vành đai 3 TP.HCM và tuyến cao tốc TP.HCM – Mộc Bài là hai dự án đường cao tốc Đông Nam Bộ đang tạo nên một trục kết nối chiến lược, vừa tái cấu trúc dòng giao thông vùng, vừa mở rộng không gian kinh tế từ đô thị trung tâm tới khu vực cửa khẩu giáp Campuchia, với tham vọng hình thành các hành lang vận tải tốc độ cao và mạng lưới logistics mới cho toàn vùng. Hai dự án này không chỉ là câu chuyện xây thêm đường, mà là bước ngoặt về cách TP.HCM và các tỉnh lân cận đầu tư hạ tầng giao thông để bứt phá năng lực cạnh tranh.
Điểm nhấn đầu tiên là quyết định nâng đoạn Tân Vạn – Nhơn Trạch thuộc Vành đai 3 TP.HCM từ tiêu chuẩn đường cấp III đồng bằng lên đường cao tốc 4 làn xe. Song song, trục cao tốc TP.HCM – Mộc Bài gần 23.000 tỷ đang bước vào giai đoạn xây dựng với những hạng mục đầu tiên tại cửa ngõ phía Tây Bắc thành phố hướng về cửa khẩu quốc tế Mộc Bài. Đặt cạnh nhau, hai dự án cho thấy một tư duy nhất quán: phải có mạng lưới cao tốc liên hoàn thì câu chuyện kết nối cửa khẩu Campuchia mới trở nên thực tế, chứ không chỉ là khẩu hiệu trong các quy hoạch vùng.
Tân Vạn – Nhơn Trạch: từ đường cấp III lên cao tốc, bước thăng hạng chất lượng kết nối
Việc Bộ Xây dựng phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án thành phần 1A đoạn Tân Vạn – Nhơn Trạch, sử dụng vốn vay ưu đãi của Chính phủ Hàn Quốc, là một quyết định mang tính "thăng hạng" cho cả Vành đai 3 TP.HCM. Thay vì một tuyến đường cấp III đồng bằng với tốc độ thiết kế 80 km/h, đoạn dài khoảng 8,75 km này được nâng lên chuẩn cao tốc 4 làn xe, tốc độ thiết kế 100 km/h. Đó không chỉ là tăng tốc độ tối đa trên giấy, mà là chuyển dịch tư duy từ "chắp vá kết nối" sang xây dựng một vành đai thực sự đóng vai trò trục cao tốc quanh vùng đô thị.
Tác động thực tế sẽ rất rõ với người dân và doanh nghiệp hai bờ sông Đồng Nai. Mục tiêu đầu tư là rút ngắn hành trình từ khu vực Nhơn Trạch đến TP.HCM, tạo thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa, tăng cường giao thương, phân luồng từ xa và giảm ùn tắc cho các tuyến đường nội đô. Cầu Nhơn Trạch dài 2,6 km, kết nối TP.HCM với Đồng Nai, được xem như mắt xích quan trọng tạo ra một hướng kết nối mới giữa thành phố và vùng Đông Nam Bộ. Theo hồ sơ, phần dự án đầu tư ban đầu đã hoàn thành và được quyết toán vào cuối tháng 5/2026, trong khi Ban quản lý Mỹ Thuận được yêu cầu nghiên cứu rút ngắn thời gian thi công để bảo đảm khai thác đồng bộ toàn tuyến Vành đai 3.
Cao tốc TP.HCM – Mộc Bài: trục Tây Bắc hướng ra cửa khẩu Campuchia
Nếu Vành đai 3 đóng vai trò "vòng ngoài" của vùng đô thị trung tâm, cao tốc TP.HCM – Mộc Bài lại là mũi nhọn đâm thẳng lên hướng Tây Bắc, nối thẳng tới cửa khẩu Campuchia. Sau thời gian chuẩn bị, những hạng mục đầu tiên trên tuyến đã dần hiện rõ tại khu vực nút giao với Vành đai 3 ở xã Phú Hòa Đông, nơi máy móc được tập kết, nền đường san lấp và các hạng mục cầu vượt, xử lý nền móng được triển khai. Tuyến cao tốc dài khoảng 50,98 km, trong đó đoạn qua TP.HCM khoảng 24,66 km và qua Tây Ninh khoảng 26,32 km, kết nối Vành đai 3 với Quốc lộ 22 tại khu vực Bến Cầu, hướng tới cửa khẩu quốc tế Mộc Bài.
Dự án được đầu tư theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, với tổng mức đầu tư sau điều chỉnh lên 22.975 tỷ đồng và thời gian thực hiện kéo dài đến năm 2028. Giai đoạn đầu, tuyến được xây dựng với 4 làn xe, tốc độ thiết kế 120 km/h, quy mô hoàn chỉnh theo quy hoạch là 6 làn. Về ý nghĩa, tuyến này mở thêm một trục kết nối trực tiếp giữa hai không gian kinh tế đang có nhu cầu giao thương lớn. Khi cao tốc hình thành, luồng giao thông liên tỉnh sẽ có thêm một hành lang tốc độ cao, giảm áp lực cho Quốc lộ 22 và rút ngắn thời gian di chuyển. Xa hơn, nó được kỳ vọng tăng năng lực lưu thông hàng hóa, hành khách giữa TP.HCM, Tây Ninh và Campuchia, tạo thêm dư địa cho logistics và các hoạt động kinh tế dọc hành lang phía Tây Bắc vùng Đông Nam Bộ.
Tác động kinh tế vùng và bài toán mặt bằng, vốn bổ sung
Đặt hai dự án cạnh nhau, có thể thấy một "bộ khung" đường cao tốc Đông Nam Bộ đang hình thành: Vành đai 3 làm trục vòng, TP.HCM – Mộc Bài làm trục xuyên hướng cửa khẩu Campuchia. Hạng mục cầu Nhơn Trạch không chỉ nối TP.HCM với Đồng Nai mà còn mở ra một hướng kết nối mới tới các địa phương Đông Nam Bộ. Khi cao tốc TP.HCM – Mộc Bài hoàn thành, một hành lang giao thông mới sẽ chạy từ Vành đai 3 qua Tây Ninh tới cửa khẩu quốc tế Mộc Bài. Về mặt kinh tế, đó là điều kiện nền để hình thành các trung tâm logistics, khu công nghiệp và dịch vụ dọc tuyến, giảm chi phí vận tải, tăng sức hút đầu tư.
Nhưng lợi ích dài hạn chỉ trở thành hiện thực nếu hai dự án vượt qua những nút thắt cũ của hạ tầng giao thông Việt Nam: mặt bằng và vốn. Với Vành đai 3, Ban quản lý dự án Mỹ Thuận phải phối hợp nhà tài trợ thống nhất phương thức và điều kiện khoản vay bổ sung, rà soát thủ tục gia hạn bố trí vốn để đủ kế hoạch theo tiến độ, tránh phát sinh kéo dài thời gian thực hiện. Trên tuyến TP.HCM – Mộc Bài, thành phố yêu cầu đẩy nhanh bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để bàn giao mặt bằng dự án thành phần qua địa bàn trong quý III/2026, trong khi phía Tây Ninh cũng điều chỉnh chi phí dự án thành phần, góp phần làm tổng mức đầu tư tăng và tiến độ kéo dài đến năm 2028. Bài toán không mới, nhưng áp lực đã khác: chậm trễ không chỉ làm tăng chi phí mà còn trì hoãn cả chiến lược kết nối vùng.
Kết luận: từ hai dự án đến tầm nhìn hành lang cao tốc liên vùng
Nhìn từ hôm nay, việc nâng cấp đoạn Tân Vạn – Nhơn Trạch thành cao tốc 4 làn và khởi công trục TP.HCM – Mộc Bài không phải những mảnh ghép rời rạc mà là bước đi có tính chiến lược để hoàn thiện mạng lưới đường cao tốc Đông Nam Bộ. Khi Vành đai 3 thực sự trở thành vành đai cao tốc quanh vùng đô thị, và khi tuyến TP.HCM – Mộc Bài vận hành với 4 làn tốc độ 120 km/h, không gian kinh tế từ Đồng Nai, Nhơn Trạch tới Tây Ninh, cửa khẩu Mộc Bài và xa hơn là Campuchia sẽ được đặt trên một nền tảng kết nối hoàn toàn khác. Hạ tầng giao thông lúc đó không chỉ "đi sau" phát triển, mà trở thành công cụ chủ động dẫn dắt dòng vốn, dòng hàng và cả dòng lao động trong vùng.
Tuy nhiên, để tầm nhìn đó không dừng ở bản vẽ, điều kiện tiên quyết là kỷ luật tiến độ và chất lượng thi công. Việc Bộ Xây dựng yêu cầu rút ngắn thời gian thi công đoạn Tân Vạn – Nhơn Trạch để bảo đảm khai thác đồng bộ toàn tuyến Vành đai 3, cùng yêu cầu TP.HCM đẩy nhanh bồi thường, tái định cư cho cao tốc TP.HCM – Mộc Bài, cho thấy các cơ quan quản lý đã ý thức được điều này. Hai dự án càng về sau sẽ càng ít còn là chuyện xây đường mà trở thành phép thử về năng lực triển khai các kế hoạch kết nối cửa khẩu Campuchia, biến lợi thế địa lý thành sức mạnh kinh tế thực sự cho Đông Nam Bộ.
