Tại sao phim tài liệu về nhân vật gây tranh cãi đang được săn đón?
Xu hướng phim tài liệu về những nhân vật gây tranh cãi là việc các hãng phim và nền tảng streaming ưu tiên sản xuất, phát hành các tác phẩm điều tra, dựng chân dung những người vừa được tung hô vừa bị lên án, từ doanh nhân lừa đảo, tỷ phú công nghệ đến nhà hoạt động xã hội, nhằm thu hút sự chú ý của công chúng trong bối cảnh khán giả ngày càng mê đắm các câu chuyện quyền lực và scandal. Điều dễ thấy là các nhân vật càng polarizing, càng chia rẽ dư luận thì càng được coi là "mỏ vàng" cho nội dung dài tập, bởi họ kéo được cả người hâm mộ lẫn người ghét đến xem, tranh luận và chia sẻ. Vấn đề không còn là ai đúng ai sai, mà là ai kiểm soát câu chuyện về họ.
Elizabeth Holmes: từ Theranos đến phòng xử án rồi vào ống kính A24
Phim tài liệu Elizabeth Holmes mới của Nathan Fielder và Lance Oppenheim, mang tên "You Can See Everything", là cú chốt hạ cho một câu chuyện Theranos scandal film mà Hollywood đã rượt đuổi nhiều năm. Ba mươi tư ngày trước khi vào tù, Holmes mời một ê-kíp mà cô biết là hoài nghi đến ghi lại mọi khoảnh khắc của mình. Động thái ấy vừa là nỗ lực giành lại quyền kiểm soát hình ảnh, vừa là một canh bạc đạo đức: liệu một người bị kết án lừa đảo nhà đầu tư hơn 11 năm tù có xứng đáng thêm đặc quyền làm nhân vật chính trong một phim tài liệu được A24 phát hành? Teaser cho thấy Nathan Fielder trực diện chất vấn Holmes về việc cô có "thật" hay không khi bế con nhỏ. Ở đây, A24 phim điều tra không chỉ săn scandal; họ thử phá vỡ lớp diễn xuất đã giúp Holmes quyến rũ Phố Wall.
Elon Musk và tham vọng bóc tách một "huyền thoại" đang sống
Ở chiều ngược lại của quang phổ đạo đức là Elon Musk documentary do Alex Gibney thực hiện, một bộ phim dài gần bốn tiếng mang tên "Musk" ra mắt toàn cầu tại Liên hoan phim Venice và được phát hành rạp từ ngày 16/10. Ngay từ khi dự án được công bố năm 2023, Musk đã gọi Gibney là "tên khốn nạn từ tận gốc rễ" và dự đoán đây sẽ là một "hit piece" công kích mình. Trailer xác nhận cách tiếp cận phê phán: bắt đầu bằng những mỹ từ dành cho "nhà phát minh vĩ đại nhất còn sống" rồi nhanh chóng biến ông thành hình mẫu hỗn loạn, tàn nhẫn, ích kỷ. Gibney không làm tiểu sử tôn vinh, ông điều tra cách Musk xây dựng huyền thoại cá nhân và hệ quả khi một doanh nhân tư nhân nắm trong tay công nghệ, hạ tầng thông tin và ảnh hưởng chính trị ở mức chưa ai mà ông từng làm phim có thể so sánh được. Đây là kiểu phim tài liệu điều tra sinh ra để gây tranh cãi chứ không phải để tạo đồng thuận.
Từ Holmes đến Musk: trò chơi quyền lực của các nền tảng streaming
Nếu Holmes đại diện cho mặt tối của giấc mơ start-up và Musk là biểu tượng của thứ quyền lực công nghệ mới, thì việc họ lần lượt trở thành trung tâm của phim tài liệu đã nói lên cuộc cạnh tranh nội dung khốc liệt. Một mặt, có những tác phẩm như "The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley" về Theranos scandal film, đặt nền móng cho cách kể chuyện điều tra về các CEO trẻ đầy tham vọng. Mặt khác, sự xuất hiện liên tiếp của You Can See Everything và Musk cho thấy các hãng sẵn sàng đi xa hơn: nhảy thẳng vào vùng tranh cãi, chọn những nhân vật vừa được sùng bái vừa bị ghét bỏ. Mỗi phim là một nỗ lực chiếm lấy "phiên bản chính thức" của câu chuyện, trước khi chính các nhân vật hoặc mạng xã hội viết lại nó. Trong cuộc chơi đó, streaming không chỉ bán nội dung, mà đang bán quyền diễn giải lịch sử đương đại.
Khi khán giả say mê tranh cãi: cơ hội và rủi ro của phim tài liệu
Netflix tài liệu gây tranh cãi, A24 phim điều tra hay các hãng phát hành rạp như Bleecker Street đều đang tận dụng sự hấp dẫn của những nhân vật "vừa anh hùng vừa phản diện" để giữ chân người xem. Tuy nhiên, mỗi dự án đặt ra câu hỏi khó: liệu phim tài liệu có còn là nỗ lực đi tìm sự thật, hay đã biến thành vũ khí trong chiến tranh hình ảnh của thời đại mạng xã hội? Khi Elizabeth Holmes mời ê-kíp vào ghi hình trước giờ vào tù, hoặc khi Elon Musk từ chối tham gia một bộ phim mà ông cho là công kích, quyền lực không nằm trọn trong tay đạo diễn nữa. Nó được chia nhỏ cho nhân vật, nền tảng, thuật toán và chính khán giả – những người quyết định xem và tranh luận. Kết luận không mấy dễ chịu: càng xem nhiều phim về những nhân vật gây tranh cãi, chúng ta càng phải học cách hoài nghi cả nhân vật lẫn người kể chuyện.
