Từ Elizabeth Holmes đến Elon Musk: Cuộc đua phim tài liệu gây tranh cãi trên streaming

Làn sóng phim tài liệu về nhân vật gây tranh cãi: streaming đang chơi trò mạo hiểm

Làn sóng phim tài liệu về những nhân vật gây tranh cãi trên các nền tảng streaming là xu hướng các hãng phim và dịch vụ số tập trung vào các nhân vật đầy mâu thuẫn, dùng ngôn ngữ điện ảnh để kể lại những câu chuyện quyền lực, gian dối và ảnh hưởng xã hội, đồng thời biến đời sống thật của họ thành sản phẩm giải trí mang màu sắc điều tra và phê phán. Trong cuộc chơi mới này, phim tài liệu Elizabeth Holmes và tài liệu Elon Musk trở thành hai ví dụ điển hình cho cách streaming vừa khai thác sức hút của các “biểu tượng thời đại”, vừa đẩy khán giả vào vùng xám giữa thông tin, phán xét và trách nhiệm nền tảng. Các hãng sản xuất và nền tảng streaming hiểu rất rõ một điều: tranh cãi là tài sản. Thay vì né tránh, họ chủ động săn tìm những cái tên đang nóng – từ nữ doanh nhân công nghệ bị kết tội gian lận đến tỷ phú công nghệ bị xem là người nắm quyền lực quá lớn – rồi xây dựng quanh họ những phim gây tranh cãi streaming được tối ưu cho thảo luận xã hội lẫn độ lan truyền. Đây không phải là bước tiến trung lập của báo chí, mà là lựa chọn mang tính chiến lược: dùng chính sự phân cực trong dư luận để giữ chân người xem, bất chấp rủi ro đạo đức và thông tin.

“You Can See Everything”: A24 biến Elizabeth Holmes thành nhân vật của một hành trình ba năm

Phim tài liệu Elizabeth Holmes mới mang tên “You Can See Everything” không chỉ là một dự án nữa về Theranos, mà là bước đi táo bạo của một A24 documentary vốn nổi tiếng thích thử nghiệm ranh giới giữa hư cấu và sự thật. Ba mươi tư ngày trước khi được đưa vào tù, Elizabeth Holmes đã mời một ê-kíp quay phim hoài nghi đến ghi lại từng cử chỉ của mình. Điều khởi đầu như một chân dung thân mật nhanh chóng biến thành hành trình ba năm đi vào “vực thẳm” của một nhân vật vừa là tội phạm, vừa là biểu tượng sụp đổ của Silicon Valley. Theo mô tả chính thức, Holmes hiện đang thụ án hơn 11 năm vì tội gian lận nhà đầu tư liên quan đến công ty công nghệ y tế Theranos của mình. Việc A24 giữ kín dự án cho đến khi công bố suất chiếu bí mật tại một liên hoan phim, rồi tuyên bố phát hành tại rạp vào tháng Mười, cho thấy họ xem đây là quân bài chiến lược, đủ sức trở thành tâm điểm bàn luận khi lên streaming sau đó. Thành công hay thất bại của “You Can See Everything” sẽ là phép thử xem khán giả còn sẵn sàng đồng cảm với Holmes, hay coi phim như một phiên tòa công luận ở dạng điện ảnh.

“Musk” của Alex Gibney: phim điều tra hay bài công kích kéo dài bốn tiếng?

Ở chiều ngược lại, tài liệu Elon Musk của Alex Gibney lựa chọn cách tiếp cận đối đầu ngay từ trailer. Đoạn phim giới thiệu cho “Musk” được mô tả là đúng như “bài công kích” mà Elon đã dự đoán. Musk thậm chí lên tiếng gọi Gibney là “một tên khốn nạn từ tận gốc rễ” và “cực kỳ thành kiến” với mình. Khi một nhân vật chính từ chối tham gia dự án và công khai tố đạo diễn trước ngày ra mắt, bản thân bộ phim đã mang trên mình nhãn “gây chiến” trước cả khi người xem có cơ hội đánh giá nội dung. “Musk” có thời lượng gần bốn tiếng và sẽ ra mắt toàn cầu tại một liên hoan phim lớn trước khi phát hành tại rạp tháng Mười, với lịch chiếu tại Mỹ dự kiến từ ngày 16/10. Trailer mở đầu bằng lời ca ngợi Musk như “nhà phát minh vĩ đại nhất còn sống”, “Iron Man ngoài đời thực”, rồi nhanh chóng lật giọng, mô tả ông là hỗn loạn, thất thường, tàn nhẫn, ích kỷ và thậm chí “một kẻ mất trí” thông qua hình ảnh tên lửa bay lên rồi nổ tung. Việc Gibney tập trung vào quyền lực khổng lồ của Musk trong công nghệ, kinh doanh, truyền thông và chính trị, thay vì liệt kê các thành tựu, cho thấy ông chủ định biến phim thành cuộc chất vấn: điều gì xảy ra khi một doanh nhân tư nhân nắm quá nhiều hạ tầng và ảnh hưởng?

Khi streaming dùng tranh cãi làm chiến lược: sức hút và mặt trái

Nhìn vào hai thái cực Elizabeth Holmes và Elon Musk, dễ thấy vì sao phim gây tranh cãi streaming trở thành chiến lược hấp dẫn: khán giả bị hút bởi những nhân vật đa diện, còn nền tảng thì có được nội dung đủ dài, đủ sâu và đủ chia rẽ để giữ người xem bàn luận không dứt. Một phim tài liệu đẳng cấp giờ không còn dừng ở việc kể tiểu sử hay hành trình khởi nghiệp; nó phải dám đặt nhân vật lên bàn mổ, dám cho thấy cả vết nhơ lẫn huyền thoại. Với “You Can See Everything”, câu hỏi là liệu Holmes là nạn nhân của văn hóa startup cực đoan hay là kẻ thiết kế gian lận. Với “Musk”, câu hỏi trung tâm lại là rủi ro khi một cá nhân kiểm soát quá nhiều công nghệ và thông tin. Sự khác biệt nằm ở thái độ: một bên có nhân vật chủ động mời ê-kíp quay phim trong những ngày cuối cùng trước khi ngồi tù, bên kia là nhân vật hoàn toàn vắng mặt, công khai xem phim như “hit piece” – tác phẩm nhằm hạ thấp mình. Hai lựa chọn trái ngược này tạo ra hai kiểu phim tài liệu, nhưng đều cùng góp phần chứng minh một điều: tranh cãi không phải tai nạn, mà là nguyên liệu chính cho nội dung được thiết kế để gây tiếng vang.

Kết luận: Trách nhiệm nền tảng trong cuộc chơi quyền lực và hình ảnh

Khi phim tài liệu Elizabeth Holmes và tài liệu Elon Musk cùng xuất hiện trong không gian streaming, chúng cho thấy cuộc đua mới giữa các nền tảng: ai dám kể những câu chuyện khó, ai chiếm được ưu thế trong cuộc chiến định nghĩa hình ảnh những người có quyền lực bất thường. Một bên là nữ doanh nhân đang thụ án hơn 11 năm vì gian lận nhà đầu tư, một bên là tỷ phú công nghệ bị đặt dưới lăng kính phê phán gay gắt về phạm vi ảnh hưởng chính trị và công nghệ. Cả hai đều không còn là nhân vật “an toàn” để kể, và chính vì thế mà họ trở thành nội dung vàng. Tuy nhiên, khi các nền tảng streaming dùng tranh cãi làm nhiên liệu, họ khó có thể né tránh câu hỏi về trách nhiệm: ở ranh giới nào thì phim tài liệu điều tra biến thành bài công kích, và ở điểm nào thì việc khuếch đại hình ảnh một tội phạm hay một tỷ phú quyền lực lại tiếp tay cho chính hệ sinh thái mà phim tuyên bố muốn chất vấn? Cuộc đua kể chuyện về Holmes và Musk chưa dừng lại ở rạp chiếu; nó sẽ tiếp tục trên mọi nền tảng, nơi người xem buộc phải tự định vị mình giữa thông tin, giải trí và đạo đức.