VIFC là gì và vì sao khung pháp lý chưa đủ để bảo đảm thành công?
Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) là mô hình “một trung tâm, hai điểm đến” tại TP.HCM và Đà Nẵng, được thiết kế như một không gian pháp lý và tài chính đặc thù nhằm thu hút dòng vốn trong và ngoài nước, giảm rủi ro cho nhà đầu tư, đồng thời hỗ trợ phân bổ nguồn lực vào các dự án và doanh nghiệp trong nền kinh tế với chi phí cạnh tranh.
Nghị quyết 222/2025/QH15 đã đặt nền móng cho VIFC, tiếp đó là 8 nghị định và Luật Tòa án chuyên biệt tạo nên một khuôn khổ tương đối đầy đủ. Nhưng khung pháp lý mới chỉ là “bộ xương”; thành công của trung tâm tài chính quốc tế sẽ được quyết định bởi cách các cơ chế đặc thù kết nối với hệ thống pháp luật chung và với dòng vốn thực trong nền kinh tế. Nếu VIFC tách rời nhu cầu vốn của doanh nghiệp nội địa, nó sẽ trở thành một “ốc đảo” pháp lý đẹp trên giấy nhưng ít ý nghĩa với người đi vay và nhà đầu tư. Câu hỏi trọng tâm hiện nay không còn là xây thêm bao nhiêu luật mới, mà là làm cho các ưu đãi, ngoại lệ thực sự giảm chi phí vốn và rủi ro pháp lý cho các giao dịch.
Cải cách pháp lý Việt Nam: từ trọng tài quốc tế đến Luật Xây dựng 2025
Điểm đáng chú ý là VIFC đang được xây dựng song song với quá trình cải cách pháp lý Việt Nam rộng hơn, đặc biệt trong lĩnh vực trọng tài quốc tế và pháp luật xây dựng. Tuần lễ Công ước Singapore 2026 quy tụ chuyên gia từ hơn 100 quốc gia, nơi đoàn VIAC và Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam thảo luận sâu về cải cách tư pháp, hình thành trung tâm tài chính quốc tế và những điểm mới của Luật Xây dựng 2025.
Ở bình diện thực tiễn, số lượng và độ phức tạp của tranh chấp tại Việt Nam đang tăng lên, giá trị vụ việc ngày càng lớn. Điều này buộc các tổ chức trọng tài phải nâng cao chất lượng hoạt động, đồng thời buộc nhà nước nhìn lại toàn bộ thiết kế cơ chế giải quyết tranh chấp. Luật Xây dựng 2025 cùng các thay đổi trong pháp luật trọng tài tạo ra yêu cầu mới về quản lý hợp đồng, phòng ngừa và xử lý tranh chấp cho các dự án hạ tầng, xây dựng quy mô lớn với sự tham gia đan xen của nhà thầu trong nước và quốc tế. Nếu VIFC không gắn với bước ngoặt này, trung tâm sẽ khó trở thành nơi doanh nghiệp chọn để giải quyết tranh chấp và cấu trúc các giao dịch phức tạp.
Giải quyết tranh chấp: VIFC phải là cầu nối, không phải “vùng ngoại lệ”
Luật Tòa án chuyên biệt tại trung tâm tài chính quốc tế cho phép sử dụng tiếng Anh, lựa chọn pháp luật nước ngoài và tập quán thương mại quốc tế trong một số trường hợp, tạo nên một không gian pháp lý khác biệt so với mặt bằng chung. Quyền lựa chọn luật quen thuộc là quan trọng, nhưng như các chuyên gia từ Vương quốc Anh nhấn mạnh tại Loseby Lecture 2026, điểm quyết định lại nằm ở khả năng thực thi các phán quyết và tính chắc chắn mà hệ thống đó mang lại.
Trong bối cảnh Việt Nam triển khai nhiều dự án hạ tầng với quan hệ hợp đồng ngày càng phức tạp, cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và tòa chuyên biệt phải được thiết kế như cầu nối giữa chuẩn mực quốc tế và thẩm quyền trong nước. VIAC không chỉ xử lý vụ việc mà còn phổ biến kiến thức để doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro. Tuy nhiên, để cơ chế mới đi vào đời sống, Việt Nam còn cần đào tạo đội ngũ chuyên gia, xây dựng hướng dẫn chi tiết và các dự án thí điểm để tích lũy kinh nghiệm. Nếu không, ưu thế về trọng tài quốc tế và tòa chuyên biệt của VIFC sẽ chỉ nằm trên văn bản, khó tạo niềm tin thực sự cho nhà đầu tư.
Không cần ‘đua’ với Singapore, Hong Kong: VIFC phải phục vụ nhu cầu thật và hút vốn đầu tư
Tham vọng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế dễ khiến Việt Nam rơi vào tâm lý “đua” với Singapore hay Hong Kong. Nhưng các nhà đầu tư quốc tế nhắc lại một điều rất đơn giản: VIFC không nhất thiết phải cạnh tranh trực diện với những trung tâm đã hình thành hàng thập kỷ; điều quan trọng là trung tâm này phải phục vụ một nhu cầu thực sự của Việt Nam.
Nhu cầu đó rất rõ: nền kinh tế đang cần hút vốn đầu tư để duy trì tăng trưởng cao và tài trợ cho hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn. Bài học từ thị trường trái phiếu doanh nghiệp cho thấy tăng trưởng nóng mà thiếu minh bạch, thiếu thông tin và thiếu niềm tin sẽ dẫn đến đổ vỡ niềm tin kéo dài. Trung tâm tài chính quốc tế vì thế phải trở thành điểm hội tụ của dữ liệu đáng tin cậy, chuẩn mực công bố thông tin, cơ chế thực thi chắc chắn và hệ sinh thái trọng tài quốc tế đủ mạnh để bảo vệ lợi ích các bên. Theo một chuyên gia xếp hạng tín nhiệm, khôi phục niềm tin sau một biến cố có thể mất nhiều thời gian hơn rất nhiều so với việc tạo ra tăng trưởng. Đây là cảnh báo trực tiếp đối với cách VIFC vận hành.
Kinh nghiệm quốc tế và bài toán kết nối VIFC với nền kinh tế
Việt Nam không xây dựng trung tâm tài chính quốc tế trong cô lập. Tuần lễ Công ước Singapore 2026, các hội thảo chuyên đề và chuỗi đối thoại với chuyên gia từ Anh, Singapore và nhiều nước khác đang cung cấp nguồn kinh nghiệm phong phú về thiết kế cơ chế, cải cách tư pháp và vận hành IFC. Từ kinh nghiệm Singapore, các luật sư quốc tế đặt vấn đề về điều kiện để tạo môi trường thuận lợi cho trọng tài quốc tế và sự phối hợp giữa tòa án, trọng tài, cơ quan quản lý.
Tuy vậy, giai đoạn tiếp theo của VIFC không nằm ở việc ban hành thêm nhiều ngoại lệ, mà ở việc làm rõ cách các cơ chế đã có kết nối với nhau và với hệ thống pháp luật chung. Hiệu quả của VIFC cuối cùng sẽ được đo bằng khả năng vốn huy động tại đây đi vào doanh nghiệp và dự án với chi phí cạnh tranh. Trong bối cảnh cải cách pháp lý Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới, nếu VIFC trở thành “nơi thử nghiệm” gắn chặt với cải cách tư pháp, trọng tài quốc tế và quản lý hợp đồng xây dựng, nó có thể tạo ra một chuẩn mực pháp lý mới cho cả thị trường. Ngược lại, nếu chỉ là một thương hiệu hào nhoáng để quảng bá, trung tâm tài chính quốc tế sẽ bỏ lỡ cơ hội lịch sử để tái thiết niềm tin và chất lượng vốn của nền kinh tế.
