Tầm soát sớm là một phần của điều trị
Tầm soát tim mạch và thận ở người đái tháo đường là việc kiểm tra sức khỏe có chủ đích nhằm nhận diện sớm nguy cơ tổn thương tim, thận và rối loạn chuyển hóa, kể cả khi người bệnh chưa thấy triệu chứng rõ rệt. Đây không phải việc nên chờ đến khi đường huyết tăng cao hay cơ thể phát tín hiệu bất thường mới thực hiện. Ngày 24/10, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu phối hợp Boehringer Ingelheim (Đức), Sở Y tế TP.HCM và các đơn vị y tế tổ chức chương trình “Hành trình sức khỏe - Bảo vệ tim mạch, thận, chuyển hóa cho người đái tháo đường”, đưa hoạt động tầm soát và tư vấn đến gần 1.200 người dân. Chương trình tại phường Chánh Phú Hòa đáng chú ý không chỉ vì quy mô, mà còn bởi cách đặt phòng ngừa và phát hiện nguy cơ bên cạnh điều trị.
Bệnh thận mạn thường bị phát hiện muộn
Khoảng trống phát hiện sớm khiến việc chủ động kiểm tra càng có ý nghĩa. Tại Việt Nam, hơn 8,7 triệu người mắc bệnh thận mạn, tương đương khoảng 12,8% dân số; tỷ lệ phát hiện sớm còn thấp, chỉ 4,5–15,5% bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn 3. Những con số này cho thấy chờ triệu chứng xuất hiện không phải chiến lược an toàn, nhất là với người mắc đái tháo đường hoặc tăng huyết áp. Theo Hiệp hội Đái tháo đường Thế giới, khoảng 20–40% người mắc đái tháo đường có thể phát triển biến chứng thận, trong đó có bệnh thận mạn và nguy cơ tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối. Vì thế, kiểm soát đường huyết là cần thiết nhưng chưa đủ: chăm sóc tốt phải tính đến cả tim mạch, suy tim và chức năng thận.
Bản chất âm thầm của bệnh cũng khiến nhiều người đánh giá thấp nguy cơ. Khi chưa đau hay mệt rõ rệt, việc trì hoãn khám có thể khiến cơ hội nhận diện sớm bị bỏ lỡ. Tầm soát không thay thế chẩn đoán hay điều trị; giá trị của nó nằm ở việc giúp người dân biết mình có yếu tố nguy cơ nào và cần trao đổi bước tiếp theo với nhân viên y tế.
Từ buổi kiểm tra đến cuộc trao đổi với nhân viên y tế
Một chương trình cộng đồng có ích không chỉ ở khâu đo, kiểm tra, mà còn ở cơ hội giải thích kết quả và hướng dẫn phòng ngừa. Tại sự kiện, người dân được kiểm tra sức khỏe tổng quát, đánh giá các yếu tố nguy cơ liên quan đến tim mạch, thận và rối loạn chuyển hóa; đội ngũ y tế cũng tư vấn, chia sẻ kiến thức và cấp phát thuốc miễn phí. Với người bệnh, buổi tư vấn là dịp để hỏi rõ về nguy cơ biến chứng tiểu đường, lịch theo dõi phù hợp và những thay đổi lối sống cần thiết, thay vì tự suy đoán từ một chỉ số đơn lẻ. Người dân nên trao đổi với nhân viên y tế về bệnh nền, thuốc đang dùng và tiền sử gia đình, đồng thời hỏi khi nào cần tái kiểm tra. Một lần sàng lọc không bảo đảm loại trừ bệnh; theo dõi đều đặn mới giúp biến thông tin thành hành động.
Cần biến tầm soát thành thói quen lâu dài
Ý nghĩa lớn hơn của chương trình là thúc đẩy chuyển dịch từ cách làm thiên về điều trị khi bệnh đã biểu hiện sang nhận diện nguy cơ, phát hiện sớm và quản lý chủ động. Đại diện ngành y tế TP.HCM nêu những khoảng trống còn tồn tại trong phát hiện, điều trị và quản lý lâu dài người mắc đái tháo đường tại cộng đồng. Long Châu và Boehringer Ingelheim cho biết sẽ tiếp tục đồng hành trong các hoạt động cộng đồng, hướng tới nhân rộng chương trình ở nhiều địa phương và khuyến khích kiểm tra sức khỏe định kỳ. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, nhưng hiệu quả sau một ngày tầm soát phụ thuộc vào việc người dân có được kết nối với theo dõi liên tục hay không. Người mắc đái tháo đường nên chủ động kiểm tra theo hướng dẫn chuyên môn, duy trì lối sống lành mạnh và trao đổi với nhân viên y tế khi có thắc mắc. Phát hiện nguy cơ sớm không xóa bỏ bệnh, nhưng mở rộng cơ hội can thiệp trước khi biến chứng tiến triển.
