Nậm Kha Á là gì và vì sao mỏ vàng này đặc biệt?
Dự án khai thác và chế biến quặng vàng gốc khu vực Nậm Kha Á là một mỏ vàng – bạc quy mô lớn tại huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, do Công ty cổ phần Khoáng sản Sao Phương Bắc làm chủ đầu tư, với trữ lượng đã được phê duyệt hơn 468.000 tấn quặng và hàng tấn khoáng sản quý giá nằm sâu dưới lớp rừng tự nhiên.
Điểm then chốt ở Nậm Kha Á là trữ lượng vàng khoảng 1.584 kg và bạc hơn 5 tấn, đã được Hội đồng đánh giá trữ lượng khoáng sản quốc gia phê duyệt. Đây không chỉ là một dự án khai thác vàng Lai Châu thông thường, mà là một trong những mỏ vàng gốc hiếm hoi được đánh giá bài bản về trữ lượng, quy hoạch và tác động môi trường ngay từ đầu. Sau nhiều năm thăm dò, dự án đã rời khỏi “vùng xám” pháp lý và bước vào giai đoạn triển khai cụ thể, đặt ra câu hỏi: chúng ta sẽ biến khoáng sản quý giá này thành động lực phát triển hay lặp lại vòng xoáy khai thác – ô nhiễm quen thuộc?
Hành trình pháp lý của dự án Nậm Kha Á: 15 năm để đến vạch xuất phát
Nhìn vào tiến trình dự án Nậm Kha Á, có thể thấy đây là một trong những dự án khai thác vàng gốc được chuẩn bị lâu và kỹ hiếm thấy. Công tác thăm dò bắt đầu theo Giấy phép thăm dò khoáng sản số 2118/GP-BTNMT từ năm 2010, triển khai thực địa liên tục từ tháng 10/2011 đến 9/2016 trên diện tích hơn 200 ha. Kết quả thăm dò được phê duyệt trữ lượng vào năm 2017 với 468.000 tấn quặng chứa 1.584 kg vàng và 5.132 kg bạc.
Bước ngoặt chỉ đến khi UBND tỉnh Lai Châu ban hành Quyết định số 1036/QĐ-UBND chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư cho dự án khai thác và chế biến quặng vàng gốc Nậm Kha Á. Cùng lúc, chủ đầu tư công bố báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), đánh dấu việc dự án rời khỏi giai đoạn “thăm dò trên giấy” và bước vào giai đoạn hoàn thiện thủ tục đất đai, khoáng sản, xây dựng, lâm nghiệp từ quý II/2026 đến hết quý IV/2027. Cần thẳng thắn: mất hơn một thập kỷ để một mỏ vàng được phép bước đến vạch xuất phát là cái giá không nhỏ, nhưng cũng là lớp “bộ lọc” cần thiết trong bối cảnh rủi ro môi trường ngày càng được siết chặt.
Quy mô trữ lượng và tham vọng khai thác: con số lớn và áp lực lớn hơn
Theo hồ sơ được phê duyệt, tổng trữ lượng quặng cấp 122 tại Nậm Kha Á là 468.000 tấn, trong đó khu I chiếm 70.000 tấn và khu II 398.000 tấn, chứa 1.584 kg vàng và 5.132 kg bạc. Tuy nhiên, phần tài nguyên dự kiến đưa vào khai thác theo ĐTM là khoảng 410.000 tấn quặng, tương đương hơn 1.383 kg vàng và 4.613 kg bạc. Đây là mức trữ lượng đủ để đưa Nậm Kha Á vào nhóm dự án khai thác vàng Lai Châu quan trọng bậc nhất hiện nay.
Với công suất 17.000 tấn quặng nguyên khai mỗi năm, quặng sẽ được đưa về nhà máy để tuyển, luyện và tinh chế, sản phẩm cuối cùng là vàng, bạc thương mại với hàm lượng trên 99,9%. Trong toàn bộ vòng đời dự án, chủ đầu tư dự kiến thu hồi hơn 1.247 kg vàng và khoảng 3.898 kg bạc. Một phát biểu dễ trích dẫn từ hồ sơ là: "Tính trong toàn bộ vòng đời dự án, chủ đầu tư dự kiến thu hồi hơn 1.247 kg vàng thương phẩm cùng khoảng 3.898 kg bạc". Tham vọng này đồng nghĩa áp lực rất lớn về công nghệ tuyển luyện, quản lý nước thải và chất thải rắn, nếu không muốn khoáng sản quý giá đổi lấy chi phí môi trường lâu dài.
Nhà đầu tư và cấu trúc dự án: Sao Phương Bắc bước ra ánh sáng
Ở tầng sở hữu, Công ty cổ phần Khoáng sản Sao Phương Bắc là chủ đầu tư đứng tên dự án Nậm Kha Á, thực hiện khai thác và chế biến tại địa bàn hai xã Mù Cả và Mường Tè với diện tích sử dụng đất khoảng 126 ha. Sau thương vụ nhận chuyển nhượng cổ phần, Sao Phương Bắc trở thành công ty con của một doanh nghiệp niêm yết hoạt động trong các lĩnh vực năng lượng, nước sạch và hạ tầng. Điều này đưa dự án Nậm Kha Á ra khỏi “vùng tối” của các công ty khai khoáng nhỏ lẻ, đặt nó dưới sức ép minh bạch tài chính và quản trị.
Dự án có tổng vốn đầu tư 422,5 tỷ đồng; trong đó Sao Phương Bắc dự kiến góp khoảng 30% vốn, phần còn lại huy động từ tín dụng. Cấu trúc vốn này cho thấy mỏ vàng không phải là “cuộc chơi riêng” của một doanh nghiệp địa phương, mà là sản phẩm của chuỗi liên kết tài chính – công nghiệp dài hạn. Quan điểm đáng lưu ý: khi một dự án khai thác khoáng sản quý giá được đưa lên bàn cân của thị trường vốn, rủi ro quản trị và môi trường không còn là chuyện nội bộ, mà trở thành vấn đề uy tín của cả hệ sinh thái nhà đầu tư.
27 năm khai thác, 66 ha rừng và bài toán đánh đổi
Theo tiến độ đã đề xuất, dự án Nậm Kha Á sẽ có tuổi thọ 27 năm kể từ khi được cấp giấy phép khai thác, gồm 2 năm xây dựng và 25 năm sản xuất liên tục. Dự án dự kiến khởi công quý I/2028 và hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị để đưa vào khai thác từ quý II/2029. Về mặt kinh tế, 27 năm khai thác nghĩa là nguồn thu ổn định lâu dài cho ngân sách địa phương và cơ hội việc làm cho người dân Mường Tè, tạo thêm “chân kiềng” kinh tế bên cạnh nông – lâm nghiệp.
Nhưng cái giá đánh đổi không nhỏ: khoảng 66,35 ha rừng tự nhiên sản xuất dự kiến được chuyển đổi để phục vụ hoạt động khoáng sản, khiến dự án được xếp vào nhóm I – có nguy cơ tác động xấu đến môi trường ở mức độ cao. Hồ sơ yêu cầu chủ đầu tư tiếp tục hoàn thiện thủ tục môi trường và tham vấn chuyên gia trong nhiều lĩnh vực trước khi khai thác. Kết luận thẳng thắn là: với dự án Nậm Kha Á, câu hỏi không còn là “có khai thác hay không”, mà là “khai thác thế nào để 1,5 tấn vàng không trở thành gánh nặng môi trường kéo dài cả thế hệ”.
