Nậm Kha Á – kho báu vàng quặng 99,9% hay bài thử sức của khai thác vàng Việt Nam?
Dự án Nậm Kha Á là dự án khai thác và chế biến quặng vàng gốc tại xã Mù Cả và xã Mường Tè, tỉnh Lai Châu, với kế hoạch khai thác hàng trăm nghìn tấn quặng để thu hồi vàng quặng 99,9% và bạc thương phẩm, trở thành một mỏ vàng Lai Châu tiêu biểu cho tham vọng khai thác vàng Việt Nam quy mô công nghiệp. Điểm nổi bật của dự án là quy mô và tính hệ thống: tổng mức đầu tư khoảng 422,5 tỷ đồng, diện tích 126ha, công suất khai thác 17.000 tấn quặng nguyên khai mỗi năm. Đây không phải một mỏ nhỏ lẻ, mà là bài kiểm tra lớn về cách Việt Nam sẽ tổ chức khai khoáng nhóm I – nhóm được pháp luật xếp loại có nguy cơ tác động xấu đến môi trường ở mức cao. Nếu vận hành trơn tru, Nậm Kha Á có thể trở thành minh chứng cho việc khai thác vàng Việt Nam có thể bước lên tầm dự án dài hạn, có tuổi thọ 27 năm kể từ ngày được cấp phép khai thác, đi kèm quy trình luyện kim thủy luyện, hóa tách rồi thu hồi vàng, bạc từ quặng.
Quy mô kho báu: hàng trăm nghìn tấn quặng, hơn một tấn vàng và hàng tấn bạc
Các con số trữ lượng cho thấy Nậm Kha Á không chỉ là một dự án “vừa phải”, mà là một kho báu khoáng sản đáng kể trong bức tranh khai thác vàng Việt Nam. Báo cáo đánh giá tác động môi trường ghi nhận trữ lượng khai thác gần 410.000 tấn quặng, trong đó quặng nguyên khai chứa hơn 1.383kg vàng và 4.613kg bạc. Theo quyết định phê duyệt trữ lượng khoáng sản quốc gia, trữ lượng quặng chứa vàng và bạc cấp 122 tại Nậm Kha Á còn được xác định ở mức 468.000 tấn với 1.584kg vàng và 5.132kg bạc. Điểm hấp dẫn nhất với nhà đầu tư là đầu ra vàng thương phẩm: “Dự kiến, toàn bộ dự án sẽ thu được trên 1.247kg vàng chất lượng trên 99,9%Au và 3.898kg bạc trên 99,9%Ag”. Với tỷ lệ vàng quặng 99,9%, mỗi kilogram vàng hay bạc thu được không chỉ là sản phẩm thương mại, mà là tài sản tài chính có thể định giá cao trên thị trường. Từ góc độ kinh tế, kho báu này mang ý nghĩa kép: tài nguyên quốc gia được cụ thể hóa thành sản lượng kim loại quý, trong khi doanh nghiệp có cơ hội mở rộng biên lợi nhuận nhờ chuỗi giá trị từ khai thác, chế biến đến tiêu thụ.
Tiến trình pháp lý kéo dài và bước ngoặt khi doanh nghiệp niêm yết nhập cuộc
Nậm Kha Á không xuất hiện trong một sớm một chiều; dự án là kết quả của nhiều năm thăm dò địa chất và đi qua hàng loạt thủ tục pháp lý. Hoạt động thăm dò được tiến hành theo Giấy phép thăm dò khoáng sản số 2118/GP-BTNMT từ cuối 2010, được gia hạn qua các giấy phép tháng 10/2013 và năm 2016, với thi công thực địa từ tháng 10/2011 đến tháng 9/2016. Trữ lượng sau đó được Hội đồng đánh giá trữ lượng khoáng sản quốc gia phê duyệt tại Quyết định 1082/QĐ-HĐTLQG. Sau giai đoạn thăm dò, đến năm 2026, UBND tỉnh Lai Châu chấp thuận chủ trương đầu tư và nhà đầu tư dự án Nậm Kha Á, kèm theo hướng dẫn thủ tục môi trường từ cơ quan chuyên môn. Đây là khoảnh khắc dự án chuyển từ “giấc mơ khoáng sản” sang “kế hoạch xây dựng” với tiến độ rõ ràng: hai năm xây dựng và 25 năm sản xuất. Điều đáng chú ý là sự tham gia của một doanh nghiệp niêm yết. Khi CTCP Halcom Việt Nam nhận chuyển nhượng cổ phần và biến CTCP Khoáng sản Sao Phương Bắc thành công ty con, quyền tiếp cận kho báu Nậm Kha Á được đặt vào tay một doanh nghiệp hạ tầng – năng lượng đang mở rộng sang khoáng sản. Đây là bước xoay trục chiến lược: từ nước sạch, năng lượng sang khai khoáng kim loại quý, doanh nghiệp đặt cược vào lợi nhuận dài hạn của mỏ vàng Lai Châu.
Bài toán môi trường: dự án nhóm I và vùng rừng tự nhiên phải đánh đổi
Đằng sau những con số vàng quặng 99,9% là lớp rủi ro môi trường không thể xem nhẹ. Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường, dự án Nậm Kha Á được xếp vào nhóm khai khoáng I, thuộc danh mục có nguy cơ tác động xấu đến môi trường ở mức độ cao theo Luật Bảo vệ môi trường. Lý do không chỉ nằm ở công nghệ luyện kim, mà ở việc sử dụng các loại rừng và đất có rừng tự nhiên, với kế hoạch chuyển đổi hơn 66ha rừng tự nhiên sản xuất sang hoạt động khoáng sản. Báo cáo còn nêu rõ dự án không đủ điều kiện xác nhận thuộc danh mục phân loại xanh theo quyết định của Thủ tướng, cho thấy hồ sơ môi trường của Nậm Kha Á mang nhiều yếu tố nhạy cảm. Việc khu vực dự trữ thiên nhiên Mường Tè đang được quy hoạch với khoảng cách 6–10km theo đường chim bay càng làm tăng mức độ giám sát cần thiết. Từ góc nhìn địa phương, bài toán đặt ra là liệu các cam kết về đóng cửa mỏ, cải tạo khai trường, hoàn trả mặt bằng và trồng cây phục hồi môi trường sau 25 năm sản xuất có đủ sức bù đắp việc mất đi hàng chục hecta rừng tự nhiên, hay đây sẽ trở thành một vết sẹo dài hạn trên bản đồ sinh thái Lai Châu.
Cơ hội lợi nhuận dài hạn và những thách thức phía trước
Với doanh nghiệp niêm yết đứng sau dự án Nậm Kha Á, câu chuyện không dừng ở quy mô sản lượng. Việc thâu tóm CTCP Khoáng sản Sao Phương Bắc cho thấy chiến lược rõ ràng: bổ sung mảng khoáng sản – cụ thể là khai thác vàng gốc Nậm Kha Á – vào danh mục bên cạnh năng lượng, nước sạch và hạ tầng. Trong 27 năm tuổi thọ dự án, doanh nghiệp có cơ hội xây dựng một dòng doanh thu dài hạn từ vàng và bạc, với trữ lượng đã được cơ quan nhà nước phê duyệt. Tuy vậy, cơ hội lợi nhuận lớn luôn đi kèm áp lực minh bạch và trách nhiệm. Dự án phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về đất đai, khoáng sản, xây dựng và môi trường từ quý II/2026 đến quý IV/2027, trước khi khởi công và đưa vào khai thác từ quý II/2029. Bất kỳ trễ nải hoặc vi phạm nào trong quản lý nước thải, hoàn thổ, xử lý bãi thải đều có thể khiến doanh nghiệp trả giá bằng uy tín và chi phí bổ sung. Kết lại, dự án Nậm Kha Á là phép thử lớn: nếu quản trị tốt, đây sẽ là hình mẫu mới cho khai thác vàng Việt Nam – gắn lợi ích doanh nghiệp niêm yết với ngân sách địa phương và việc làm vùng cao. Nếu không, kho báu hơn một tấn vàng và hàng tấn bạc sẽ bị che mờ bởi những tranh cãi môi trường kéo dài.
