Hai dự án quanh sân bay Hải Phòng: không chỉ là hạ tầng, mà là chiến lược tăng trưởng
Dự án đường nối cảng Lạch Huyện – sân bay Gia Bình và khu đô thị 5,4 ha cạnh sân bay Cát Bi là hai bước đi song song nhằm gắn kết hạ tầng giao thông với phát triển đô thị quanh sân bay Hải Phòng, qua đó tạo trục logistics – thương mại mới cho vùng Đông Bắc, đồng bằng sông Hồng và duyên hải Bắc Bộ. Các động thái này cho thấy thành phố đang chọn cách tăng tốc bằng liên kết sân bay – cảng biển – đô thị, thay vì mở rộng rời rạc từng mảng. Ở tầng sâu hơn, đây là cách Hải Phòng biến vị thế cửa ngõ quốc tế thành động lực tăng trưởng GRDP hai chữ số, thay vì chỉ là khẩu hiệu quy hoạch trên giấy. Việc thành phố chủ động thiết kế cả tuyến đường chiến lược lẫn không gian đô thị cạnh sân bay cho thấy họ coi logistics và dịch vụ hàng không là ngành mũi nhọn, không phải phần phụ của công nghiệp nặng.
Đường nối cảng Lạch Huyện – sân bay Gia Bình: xương sống mới của hạ tầng logistics vùng
Tuyến đường nối cảng Lạch Huyện – sân bay Gia Bình được Hải Phòng kêu gọi đầu tư theo mô hình đối tác công tư (dự án PPP), áp dụng hợp đồng BOT hoặc BT. Đây không phải là một tuyến đường thông thường, mà là trục giao thông chiến lược liên vùng kết nối trực tiếp cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện với sân bay Gia Bình, đồng thời ăn khớp với mạng lưới đường hiện hữu và các tuyến theo quy hoạch. Với chiều dài khoảng 46,55 km, trong đó 44,8 km nằm trên địa bàn Hải Phòng và phần còn lại thuộc Bắc Ninh cùng cầu vượt sông Thái Bình, dự án được thiết kế như "xa lộ logistics" khi đường chính cho ô tô tốc độ cao từ 80 km/h, có đường bên song hành cho xe máy và ô tô tốc độ thấp để kết nối các trục ngang. Sơ bộ tổng mức đầu tư được ước tính khoảng 43.743,26 tỷ đồng – con số cho thấy quy mô không chỉ ở tầm thành phố mà là hạ tầng vùng. Theo UBND thành phố, mục tiêu là hoàn thiện mạng lưới giao thông vùng đồng bằng sông Hồng và duyên hải Bắc Bộ, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố vai trò cửa ngõ quốc tế của Hải Phòng. Quan trọng hơn, quỹ đất hai bên tuyến đường sẽ được hình thành để phát triển hành lang kinh tế – hạ tầng logistics – công nghiệp – đô thị liên vùng, tạo dư địa mới cho thu hút đầu tư và tăng trưởng bền vững. Đây là cách thiết kế hạ tầng có tầm nhìn: đường không chỉ để đi lại, mà còn để tổ chức không gian kinh tế quanh nó.
Khu đô thị 5,4 ha cạnh sân bay Cát Bi: đô thị hoá quanh sân bay Hải Phòng
Song song với tuyến đường liên vùng, Hải Phòng đã phê duyệt phương án đấu giá quyền sử dụng khu đất 5,4 ha tại phường Hải An để làm tổ hợp nhà ở thương mại cạnh sân bay Cát Bi, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 1.167 tỷ đồng. Vị trí khu đất nằm trên trục đường Bùi Viện, phía Nam giáp khu đất mở rộng sân bay Cát Bi – sân bay Hải Phòng hiện nay – phía Bắc giáp khu tái định cư Đằng Lâm 2, phía Đông là khu nhà ở thương mại và phía Tây là khu đất xây dựng trường tiểu học Cát Bi. Thành phố đã hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng và kết nối với hệ thống hạ tầng giao thông hiện hữu, nghĩa là nhà đầu tư có thể tập trung vào phát triển sản phẩm và mô hình đô thị thay vì mất thời gian xử lý thủ tục nền. Theo phương án, khoảng 1,46 ha sẽ xây nhà ở thương mại dạng liền kề, 3.738 m2 dành cho chung cư nhà ở xã hội, 5.834 m2 đất thương mại dịch vụ và 3.171 m2 cho trường mầm non; phần còn lại phục vụ giao thông, cây xanh và hạ tầng kỹ thuật. Đây là cấu trúc khá cân bằng, vừa tạo không gian ở cho lực lượng lao động quanh sân bay và khu logistics, vừa bổ sung dịch vụ – giáo dục cần thiết, tránh tình trạng "khu ở thuần ngủ" thiếu tiện ích. UBND thành phố đã xác định giá đất bình quân cho phần nhà ở liền kề ở mức 30,3 triệu đồng/m2, hệ số điều chỉnh K là 1,03, tương ứng giá trị quyền sử dụng đất khoảng 458 tỷ đồng; đất thương mại dịch vụ có giá thuê bình quân 9 triệu đồng/m2, trả tiền một lần cho cả thời gian thuê với giá trị khoảng 53 tỷ đồng. Từ các khoản này, tổng giá khởi điểm đấu giá quyền sử dụng đất được xác định hơn 510 tỷ đồng. Thành phố dự kiến tổ chức đấu giá trong quý 4 năm 2026, yêu cầu nhà đầu tư có vốn góp tối thiểu 20% tổng mức đầu tư – tức khoảng 233 tỷ đồng. Đây là "tấm lọc" cần thiết để bảo đảm chỉ những nhà đầu tư có năng lực tài chính và tầm nhìn đô thị mới tham gia, giảm rủi ro dự án treo ngay cạnh sân bay.
Đấu giá đất, quỹ đất đối ứng và bài toán lợi ích – rủi ro của mô hình PPP
Hai dự án cho thấy Hải Phòng đang sử dụng song song hai công cụ: đấu giá đất Hải Phòng để lấy vốn và quỹ đất đối ứng để thanh toán cho nhà đầu tư PPP. Với tuyến đường nối cảng Lạch Huyện – sân bay Gia Bình, nếu áp dụng hợp đồng BT, nhà đầu tư được thanh toán bằng quỹ đất hai bên tuyến và các quỹ đất khác trên địa bàn phù hợp quy định pháp luật về PPP. Đây là cách chuyển hoá giá trị đất đai thành hạ tầng – một mô hình hấp dẫn nhưng cũng dễ gây tranh cãi nếu định giá đất thiếu minh bạch. Trong khi đó, khu 5,4 ha cạnh sân bay Cát Bi được đấu giá công khai, với giá khởi điểm hơn 510 tỷ đồng cho tiền sử dụng đất và tiền thuê đất, cùng yêu cầu nhà đầu tư hoàn trả khoảng 20 tỷ đồng chi phí Nhà nước đã bỏ ra trước đó. Theo phương án, Nhà nước đã chi cho quản lý dự án, tư vấn đầu tư xây dựng và các chi phí khác, và khoản này được nêu rõ để người trúng đấu giá phải hoàn trả. Nếu nhìn tổng thể, việc kết hợp đấu giá đất với quỹ đất đối ứng cho dự án PPP có thể tạo chuỗi giá trị: đất được đấu giá ở khu ven sân bay để thu ngân sách và tái đầu tư vào tuyến đường chiến lược, còn quỹ đất dọc tuyến đường trở thành tài sản trao đổi cho nhà đầu tư hạ tầng. Tuy nhiên, bài toán nằm ở chỗ: thành phố có đủ năng lực quy hoạch để biến những quỹ đất này thành các cụm logistics – công nghiệp – đô thị hiệu quả, hay sẽ lặp lại mô hình phân lô – bán nền thiếu kết nối? Câu trả lời phụ thuộc nhiều vào cách Hải Phòng đặt ra tiêu chí đầu tư và giám sát sau khi giao đất.
Tác động tới chiến lược logistics vùng Đông Bắc và kết luận
Các bước đi hiện nay của Hải Phòng rõ ràng bám sát mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 13%/năm trở lên giai đoạn 2026–2030 theo nghị quyết của Đảng bộ thành phố. Bằng việc thiết kế trục giao thông nối cảng Lạch Huyện – sân bay Gia Bình và đô thị hoá xung quanh sân bay Cát Bi, thành phố đang quyết tâm củng cố vai trò cửa ngõ quốc tế, thay vì chỉ là một cực công nghiệp ven biển. Tuyến đường mới góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông vùng đồng bằng sông Hồng và duyên hải Bắc Bộ, mở ra khả năng hình thành các trung tâm hạ tầng logistics quy mô lớn dọc hành lang kinh tế – đô thị. Khu đô thị cạnh sân bay Cát Bi lại bổ sung nguồn cung nhà ở, dịch vụ và không gian kinh doanh gắn trực tiếp với hoạt động hàng không, tạo lợi thế cho các doanh nghiệp vận tải, kho bãi, thương mại quanh sân bay Hải Phòng. Theo UBND thành phố, các nhà đầu tư quan tâm đến dự án đường nối cảng Lạch Huyện – sân bay Gia Bình có thể liên hệ Sở Tài chính Hải Phòng hoặc Phó Trưởng phòng Quản lý đầu tư ngoài ngân sách để nghiên cứu tham gia. Điều này cho thấy cửa đang mở cho khu vực tư nhân đồng hành trong cả hai dự án, từ PPP đến đấu giá đất Hải Phòng. Nếu Hải Phòng giữ được kỷ luật quy hoạch và tính minh bạch trong lựa chọn nhà đầu tư, hai dự án sẽ không chỉ tạo thêm vài tuyến đường và khu nhà ở, mà còn đặt nền cho một cấu trúc phát triển mới: logistics đa phương thức, đô thị hoá gắn với sân bay, và tăng trưởng kinh tế dựa trên giá trị dịch vụ thay vì chỉ dựa vào lợi thế cảng biển.
