Hội đồng thẩm định quy hoạch: bước ngoặt thật sự hay chỉ là thủ tục?
Quy hoạch sân bay Lai Châu là quá trình xây dựng và thẩm định kế hoạch phát triển một cảng hàng không nội địa cấp 4C tại tỉnh miền núi Lai Châu, nhằm phục vụ vận tải hành khách, hàng hóa, quốc phòng và cứu trợ cho khu vực vùng núi phía Bắc trong giai đoạn 2021-2030 với tầm nhìn đến năm 2050. Việc Bộ Xây dựng thành lập Hội đồng thẩm định Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không Lai Châu cho thấy dự án đã bước sang giai đoạn không thể quay lưng: từ ý tưởng quy hoạch sang chuẩn bị cho triển khai thực tế. Nhìn bề ngoài, đây có thể bị xem là một bước thủ tục hành chính nữa, nhưng thực tế, hội đồng thẩm định chính là “cửa ải” quan trọng quyết định quy hoạch sân bay có đủ chặt chẽ, khả thi và phù hợp chiến lược phát triển hạ tầng vùng núi hay không. Nếu vượt qua được, sân bay Lai Châu sẽ thoát khỏi tình trạng nằm trên giấy suốt nhiều năm.
Thiết kế sân bay 4C: tham vọng 1,5 triệu khách và câu hỏi về nhu cầu thực
Theo phương án đang được nghiên cứu, sân bay Lai Châu đặt tại xã Tân Uyên và Mường Khoa, được định hướng là cảng hàng không nội địa dùng chung cho dân dụng và quân sự, đạt tiêu chuẩn 4C của ICAO với công suất khoảng 300.000 hành khách/năm và 1.000 tấn hàng hóa/năm trong thời kỳ 2021-2030. Tầm nhìn xa hơn, quy hoạch nâng công suất lên khoảng 1,5 triệu hành khách/năm và 4.000 tấn hàng hóa/năm vào năm 2050. Đây là con số tham vọng đối với một tỉnh có mật độ dân số thấp và khoảng cách lớn tới các trung tâm kinh tế. Về lý thuyết, quy mô này cho phép khai thác các loại tàu bay như A320/A321, B737 và tương đương, mở cửa cho các đường bay kết nối khu vực rộng hơn. Câu hỏi đặt ra là liệu nhu cầu thực tế về du lịch, giao thương và đi lại có bắt kịp với tốc độ phát triển công suất, hay sân bay sẽ phải chờ kinh tế địa phương tăng trưởng đủ mạnh để lấp đầy các đường bay.
Hạ tầng vùng núi và bài toán kết nối khu vực cho Lai Châu
Lai Châu là một tỉnh miền núi có địa hình phức tạp, thường xuyên bị chia cắt bởi đồi núi và thời tiết, lại cách xa các trung tâm kinh tế lớn, nên hạ tầng vùng núi luôn là điểm nghẽn phát triển. Chính trong bối cảnh đó, sân bay Lai Châu được đặt rõ ràng trong tổng thể quy hoạch giao thông và không gian kinh tế của tỉnh, bên cạnh các tuyến đường kết nối với cao tốc Nội Bài – Lào Cai và các hành lang giao thông liên vùng. Sân bay không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại của người dân mà còn được kỳ vọng trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới kết nối khu vực, giúp Lai Châu tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị du lịch, thương mại và dịch vụ của vùng Tây Bắc. Nói cách khác, đây là nỗ lực giải bài toán lâu năm: làm thế nào đưa một tỉnh vùng núi mật độ dân số thấp ra khỏi “vùng trũng” kết nối và hòa vào dòng chảy kinh tế rộng hơn.
Thách thức địa hình, thời tiết và rủi ro quy hoạch trên giấy
Điểm đáng lo ngại nhất của sân bay Lai Châu lại nằm ở chính yếu tố tự nhiên: địa hình đồi núi chia cắt và thời tiết sương mù dày đặc. Theo góp ý của đơn vị khai thác, phương án mặt bằng hiện tại đòi hỏi khối lượng san lấp rất lớn, khoảng 2 triệu m3 đất đào và 12 triệu m3 đất đắp, kéo theo chi phí và rủi ro kỹ thuật không nhỏ. Bên cạnh đó, điều kiện sương mù có thể làm tăng nguy cơ chậm, hủy chuyến và gây dồn ứ hành khách tại nhà ga, nên quy mô nhà ga 2.250 m2 phục vụ 150 khách/giờ cao điểm được khuyến nghị phải có thêm dự phòng. Nếu những yếu tố này không được tính toán kỹ trong quy hoạch sân bay, sân bay Lai Châu dễ rơi vào "cái bẫy" hạ tầng: làm xong nhưng vận hành thiếu hiệu quả, chi phí cao, thậm chí buộc phải hạn chế khai thác trong điều kiện thời tiết bất lợi.
Vì sao giai đoạn thẩm định chi tiết mang tính bản lề cho tương lai sân bay Lai Châu?
Hội đồng thẩm định quy hoạch sân bay Lai Châu được thành lập sau khi Bộ Xây dựng công khai hồ sơ từ 12–25/8 và lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp hàng không liên quan. Kể từ đây, Cục Hàng không Việt Nam phải tiếp thu, giải trình, hoàn thiện hồ sơ, cung cấp đầy đủ thông tin cho Hội đồng, đồng thời mời chuyên gia hàng không dân dụng phản biện độc lập. Quy trình này không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà là cơ hội để “gạn lọc” những điểm yếu trong quy hoạch, từ lựa chọn vị trí, phương án san lấp đến tính toán công suất và an toàn khai thác. Theo một nhận định đáng chú ý, việc quy hoạch Cảng hàng không Lai Châu phù hợp với mạng cảng hàng không toàn quốc và phục vụ phát triển kinh tế – xã hội gắn với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, khẩn nguy cứu trợ cho vùng núi phía Bắc là "hết sức cần thiết, cấp bách hiện nay". Nếu Hội đồng không làm tròn vai, dự án có nguy cơ trở thành thêm một bản quy hoạch đẹp nhưng khó triển khai; nếu làm tốt, đây sẽ là nền tảng cho chiến lược hạ tầng vùng núi được thực thi thực chất.
