Việt Nam dẫn đầu ASEAN: tăng trưởng cao giữa thời điểm bất định
Tăng trưởng GDP Việt Nam ở mức 9,01% trong 9 tháng và 9,95% riêng quý III là sự tăng lên mạnh của tổng giá trị hàng hóa, dịch vụ được sản xuất trong nền kinh tế, phản ánh năng lực sản xuất, đầu tư và xuất khẩu đang mở rộng nhanh hơn hầu hết các nước Đông Nam Á, đưa nước ta lên vị trí dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng trong khu vực. Trong khi các tổ chức quốc tế đồng loạt hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu vì kinh tế thế giới bất định và chịu ảnh hưởng cú sốc năng lượng từ Trung Đông, Việt Nam lại nổi bật như một ngoại lệ tích cực. Đà tăng trưởng 9,01% không chỉ cao hơn mặt bằng ASEAN mà còn vượt xa mức trung vị 8,65% từng được khảo sát bởi một hãng tin lớn, cho thấy nền kinh tế đang "chạy nhanh hơn" những gì giới phân tích từng kỳ vọng. Câu hỏi không còn là liệu chúng ta có chạm 9% cả năm, mà là liệu Việt Nam có đủ động lực để bước vào “đường đua” hai con số.
Đầu tư và sản xuất: cỗ máy tăng trưởng GDP Việt Nam
Nếu phải chọn một động cơ chính cho tăng trưởng GDP Việt Nam, đó là sự kết hợp giữa đầu tư và sản xuất công nghiệp. Báo cáo thống kê cho thấy tổng vốn đầu tư toàn xã hội 9 tháng tăng 15,1% so với cùng kỳ, cao hơn đáng kể mức tăng 11,6% của năm trước, trong đó công nghiệp và xây dựng tiếp tục là trụ cột tăng trưởng. Các dự án FDI mới trong ngành chế biến, chế tạo được cấp phép với tỷ trọng lớn trong tổng vốn đăng ký, phản ánh niềm tin dài hạn của nhà đầu tư với nền sản xuất hướng tới xuất khẩu. Theo một chuyên gia kinh tế Malaysia, các số liệu thực tế đã vượt qua dự báo 7%-8% trước đó và Việt Nam "xứng đáng được nâng hạng triển vọng tăng trưởng". Nói cách khác, thế mạnh sản xuất và đầu tư không còn là lợi thế tiềm năng, mà đã chuyển thành kết quả cụ thể trên bảng số liệu GDP. Đây là sự khác biệt quan trọng so với nhiều nền kinh tế ASEAN đang chứng kiến tỷ trọng sản xuất giảm trong GDP, trong khi Việt Nam tiếp tục đi ngược xu hướng đó.
Làn sóng AI và xuất khẩu: cơ hội vàng nhưng đầy biến số
Một phần lý do Việt Nam dẫn đầu ASEAN nằm ở chỗ chúng ta bám sát đúng chu kỳ xuất khẩu AI Đông Nam Á. Trong sáu tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của khu vực tăng 23,4%, với nhóm hàng phục vụ AI chiếm hơn hai phần ba mức tăng. Theo một báo cáo khu vực, từ tháng 1 đến tháng 4, hàng hóa liên quan AI chiếm hơn 70% mức tăng xuất khẩu tại Việt Nam, kéo tỷ trọng xuất khẩu AI/GDP từ 29% lên 50% chỉ sau 12 tháng. Đó là cú nhảy hiếm thấy, đưa Việt Nam sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu của AI. Tuy nhiên, chính điểm mạnh này lại là rủi ro nếu nhu cầu AI hạ nhiệt. AMRO cảnh báo xuất khẩu khu vực đang dồn vào hàng hóa liên quan AI, phụ thuộc vào một chu kỳ đầu tư toàn cầu. Khi động cơ tăng trưởng bị “tập trung hóa” như vậy, bất kỳ bước ngoặt công nghệ hay điều chỉnh đầu tư nào cũng có thể nhanh chóng lan sang GDP, đặc biệt với những nền kinh tế đang đặt cược lớn vào xuất khẩu AI như Việt Nam.
Quý IV và tham vọng hai con số: đà bứt phá có đủ mạnh?
Muốn bước vào vùng tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần một cú tăng tốc rõ rệt trong quý IV. Thông lệ nhiều năm cho thấy đây là mùa cao điểm sản xuất, tiêu dùng và xuất khẩu: hoạt động sản xuất – kinh doanh tăng tốc, nhu cầu mua sắm cuối năm bùng lên, đơn hàng xuất khẩu được đẩy mạnh. Điều tra xu hướng kinh doanh trong ngành chế biến, chế tạo cũng cho thấy doanh nghiệp khá lạc quan về sản lượng và đơn hàng quý cuối năm. Một nhà kinh tế Malaysia dự báo tăng trưởng kinh tế quý IV của Việt Nam có thể đạt 9–10% so với cùng kỳ, khiến khả năng tăng trưởng cả năm trên 9% "ngày càng khả thi". Song, để vượt hẳn lên vùng hai con số, chỉ trông vào mùa vụ là chưa đủ. Cần duy trì nhịp đầu tư, bảo đảm chuỗi cung ứng không gián đoạn và tránh phụ thuộc quá mức vào một nhóm hàng AI duy nhất. Nếu quý IV giữ được nhịp sản xuất và xuất khẩu đa dạng, mục tiêu hai con số không phải là giấc mơ xa vời mà là bước tiếp theo trên quỹ đạo hiện tại.
Triển vọng 10 năm: Việt Nam có thể vượt SEA-6 nhưng cần thận trọng
Các dự báo dài hạn cho thấy tăng trưởng GDP Việt Nam không chỉ là câu chuyện nhất thời. AMRO điều chỉnh dự báo, xếp Việt Nam dẫn đầu ASEAN+3 với mức tăng trưởng 8% năm nay và 7,6% vào năm sau. Một báo cáo khu vực khác ước tính Việt Nam sẽ duy trì tăng trưởng bình quân 6,2% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2035, cao hơn Indonesia, Philippines, Malaysia, Singapore và Thái Lan, qua đó trở thành nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm SEA-6. Đằng sau các con số lạc quan là lợi thế bền vững về sản xuất, được hỗ trợ bởi dòng vốn dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu theo chiến lược “China Plus One” trong lĩnh vực điện tử và máy móc. Nhưng tăng trưởng nhanh đi kèm trách nhiệm lớn: phải đa dạng hóa cơ cấu xuất khẩu ngoài nhóm hàng AI, củng cố năng lực nội địa trước các cú sốc năng lượng, khí hậu hay thương mại quốc tế. Việt Nam đang ở vị thế tốt để dẫn đầu, song để giữ vững ngôi đầu trong 10 năm tới, chúng ta cần chủ động giảm rủi ro và kiên trì với mô hình tăng trưởng dựa trên sản xuất, đầu tư hiệu quả và xuất khẩu có chọn lọc.
