Hành lang kinh tế Việt Trung đang đổi vai: từ đường qua lại thành trục giá trị
Hành lang kinh tế Việt Trung là tuyến kết nối phát triển gồm Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh liên thông với tỉnh Vân Nam, tập trung đồng bộ hạ tầng giao thông, cửa khẩu, logistics, chuỗi cung ứng và thị trường để tạo ra giá trị kinh tế chung thay vì chỉ là kênh quá cảnh hàng hóa.
Hội nghị hợp tác hành lang kinh tế lần thứ XII diễn ra ngày 24/8 tại phường Sa Pa, Lào Cai, với sự tham gia của 4 địa phương phía Bắc Việt Nam và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Tại đây, các bên không chỉ rà soát kết quả hợp tác mà quan trọng hơn là thống nhất chuyển trọng tâm sang một mô hình tích hợp, coi hành lang kinh tế Việt Trung là trục phát triển hoàn chỉnh từ sản xuất đến logistics và phân phối. Sau hơn hai thập kỷ “có hợp tác”, các địa phương thừa nhận chỉ duy trì trao đổi hàng hóa là không đủ; hành lang phải trở thành hệ sinh thái chuỗi cung ứng xuyên biên giới nếu muốn doanh nghiệp và người dân dọc tuyến hưởng lợi rõ rệt.
Từ kết nối rời rạc đến tích hợp hạ tầng và chuỗi giá trị
Điểm then chốt của hội nghị Sa Pa là lời kêu gọi “chuyển dứt khoát từ sáng kiến rời rạc sang hợp tác tích hợp, dựa trên giá trị” trên toàn tuyến hành lang. Nói cách khác, hành lang kinh tế Việt Trung không thể chỉ là một loạt dự án địa phương; nó phải là một mạng lưới kết nối giao thông biên giới, logistics hành lang kinh tế và chuỗi giá trị thống nhất, có ưu tiên rõ ràng về hạ tầng, cửa khẩu và dữ liệu. Giai đoạn 2024–2026 được mô tả là bước chuyển từ “kết nối quan hệ” sang “kết nối phát triển”.
Các bên thống nhất ưu tiên tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, tuyến Móng Cái – Hạ Long – Hải Phòng, cùng các công trình kết nối cửa khẩu và đường bay thẳng giữa Côn Minh, Lệ Giang và Vân Đồn. Đây là nền tảng cứng cho chuỗi cung ứng xuyên biên giới. Ở tầng mềm, bản ghi nhớ mới nhấn mạnh đẩy mạnh thương mại, đầu tư, logistics, thương mại điện tử và thương mại số, tăng cường kết nối cảng biển, đường sắt, đường bộ và chuỗi cung ứng. Nếu được triển khai nhất quán, doanh nghiệp sẽ đi từ “đi lại bằng quan hệ” sang “vận hành bằng hệ thống” – ít rủi ro tùy tiện, nhiều dư địa tối ưu chi phí.
Lào Cai kiến tạo trục xuyên biên giới: tham vọng trung tâm logistics mới
Với vị trí cửa ngõ, Lào Cai đang chủ động định hình lại vai trò của mình: không chỉ là điểm thông quan mà là hạt nhân của một trục kinh tế xuyên biên giới nối Vân Nam với cảng biển phía Bắc. Theo lãnh đạo địa phương, sau sắp xếp đơn vị hành chính, Lào Cai sở hữu không gian phát triển lớn hơn, đường biên khoảng 182 km với Vân Nam và được xem là trung tâm của hành lang Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh.
“Đáng chú ý, tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng cùng các dự án kết nối cửa khẩu, logistics, cảng biển và cửa khẩu thông minh đang từng bước hình thành trục liên kết kinh tế xuyên biên giới.” Trên nền đó, Lào Cai đề xuất hình thành Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Lào Cai – Vân Nam gắn với các khu kinh tế, khu thương mại tự do và không gian kinh tế biển của Hải Phòng, Quảng Ninh và thị trường Hà Nội. Cơ chế “Luồng ưu tiên” cho nông sản đã chứng minh biên giới có thể vận hành theo chế độ chuỗi chứ không chỉ là cổng thu phí. Nếu trục này được cấu hình như một “đường cao tốc dữ liệu – logistics – thủ tục”, doanh nghiệp logistics hành lang kinh tế có thể dùng Lào Cai như hub trung chuyển sang cả ASEAN.
Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp logistics và thương mại biên giới
Đối với doanh nghiệp, hội nghị lần thứ XII không chỉ là tín hiệu ngoại giao; đó là thông điệp thay đổi luật chơi. Các bên thống nhất “tăng cường kết nối cảng biển, đường sắt, đường bộ và chuỗi cung ứng; ủng hộ thí điểm cửa khẩu thông minh, vận tải không người lái qua biên giới”. Hải Phòng đề xuất xây dựng danh mục chung về dự án kêu gọi đầu tư, năng lực logistics, sản phẩm chủ lực, nhu cầu thị trường và doanh nghiệp đầu mối, ưu tiên các lĩnh vực như logistics thông minh, thương mại điện tử xuyên biên giới và công nghiệp chế biến. Điều này mở ra sân chơi có cấu trúc, giúp doanh nghiệp dễ tìm đối tác, chuẩn hóa dịch vụ, giảm chi phí tìm kiếm thông tin.
Tuy vậy, lãnh đạo Lào Cai thừa nhận tính liên kết tổng thể còn hạn chế, nhiều hoạt động phân tán, chưa hình thành chương trình mang tính lan tỏa lớn, và hiệu quả kinh tế của hành lang chưa được lượng hóa rõ. Nghĩa là doanh nghiệp bước vào giai đoạn tích hợp sâu sẽ phải đối mặt với hai áp lực: đầu tư nâng cấp năng lực logistics, chuyển đổi số; và chủ động tham gia xây dựng chuỗi từ sản xuất – chế biến – logistics – thương mại – phân phối – thị trường trên quy mô toàn hành lang. Nếu không nhanh chiếm vị trí trong chuỗi cung ứng xuyên biên giới, doanh nghiệp nội địa hoàn toàn có thể bị các tập đoàn lớn “chiếm lane” ngay trên sân nhà.
Người dân được gì và hành lang sẽ đi đâu tiếp theo?
Cơ chế hợp tác hành lang kinh tế hình thành từ năm 2004 đã trở thành kênh hợp tác quan trọng, thúc đẩy kết nối hạ tầng, đầu tư, thương mại, du lịch, giáo dục – đào tạo, y tế và giao lưu nhân dân. Khi kết nối giao thông biên giới và chuỗi giá trị được tích hợp, lợi ích thiết thực cho người dân dọc tuyến là thời gian vận chuyển nông sản và hàng hóa ngắn hơn, chi phí logistics giảm, cơ hội việc làm trong dịch vụ logistics, thương mại, du lịch tăng lên. Các bên tin rằng nếu duy trì đối thoại, tôn trọng lợi ích lẫn nhau và tham vấn kịp thời, những thách thức hiện tại có thể được vượt qua để mở rộng con đường hợp tác chung.
Về tương lai, các địa phương đã ký biên bản hợp tác giai đoạn tiếp theo và thống nhất tổ chức hội nghị lần thứ XIII tại Hải Phòng vào năm 2028. Đây sẽ là bài kiểm tra xem các cam kết tại Sa Pa có trở thành dự án cụ thể với kết quả “đo đếm được” hay lại dừng ở tuyên bố chính trị. Đối với hành lang kinh tế Việt Trung, cơ hội đã rõ: trở thành trục kết nối giữa Vân Nam, Lào Cai và ASEAN. Phần còn lại là liệu chính quyền và doanh nghiệp có đủ kiên trì, đồng thời dám chấp nhận chuẩn chơi mới dựa trên dữ liệu, chuẩn hóa và chia sẻ lợi ích hay không.
