Hành lang kinh tế Việt-Trung: Không còn là khẩu hiệu kết nối
Hành lang kinh tế Việt-Trung là tuyến kết nối chiến lược giữa Vân Nam và các tỉnh Lào Cai, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, gắn các trung tâm kinh tế, cửa khẩu, cảng biển và thị trường hai nước thành một không gian liên kết đầu tư, thương mại, logistics và giao lưu kinh tế khu vực.
Hội nghị hợp tác hành lang kinh tế lần thứ XII do Lào Cai đăng cai với chủ đề “Tăng cường kết nối, thúc đẩy phát triển hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh” đã khẳng định một thông điệp rõ ràng: thời của những cam kết chung chung đã hết, nếu không xây dựng chuỗi giá trị Việt-Trung dựa trên lợi ích cùng chia sẻ, hành lang này sẽ bị vượt qua bởi các tuyến cạnh tranh khác. Việc có sự tham dự của đại diện Bộ Ngoại giao Việt Nam và lãnh đạo cấp cao tỉnh Vân Nam cho thấy đây không chỉ là câu chuyện địa phương, mà là phép thử cho cả chiến lược hành lang kinh tế Việt-Trung trong giai đoạn mới.
Đầu tư, thương mại xuyên biên giới: Từ tăng trưởng số liệu tới yêu cầu đổi chất
Phiên thảo luận về “Đầu tư, thương mại” đã đặt trọng tâm vào việc biến hành lang kinh tế Việt-Trung thành trục đầu tư thương mại xuyên biên giới có chiều sâu, thay vì chỉ là một tuyến thông quan hàng hóa. Khi Giám đốc Sở Tài chính Lào Cai nhấn mạnh vai trò của hành lang trong kết nối các trung tâm kinh tế, cửa khẩu, cảng biển và thị trường giữa hai nước, vấn đề cốt lõi đã được nêu ra: nếu không có một cơ chế liên kết xuyên tỉnh, xuyên biên và xuyên ngành, tăng trưởng xuất nhập khẩu hiện tại khó duy trì bền vững.
Theo tham luận tại hội nghị, tổng giá trị xuất nhập khẩu qua Lào Cai trong một năm gần đây đã tăng 35,5% so với cùng kỳ, cho thấy sức sống của đầu tư thương mại xuyên biên giới. “Các địa phương dọc hành lang thống nhất tăng cường liên kết đầu tư, thương mại và khai thác hiệu quả tiềm năng khu vực” là câu nói có thể trích dẫn, nhưng nếu chỉ dừng ở liên kết lỏng lẻo thì con số tăng trưởng hiện nay vẫn chỉ là lợi thế tạm thời. Điểm đáng chú ý là các bên không né tránh khái niệm “điểm nghẽn” và cùng nhìn nhận nhu cầu một cơ chế phối hợp thực chất để xử lý kịp thời các vướng mắc về thủ tục, hạ tầng và dịch vụ logistics.
Hợp tác Lào Cai – Vân Nam: Cửa ngõ hay trung tâm chuỗi giá trị?
Trong bức tranh hành lang kinh tế Việt-Trung, hợp tác Lào Cai Vân Nam là mấu chốt: không có một “cửa ngõ” đủ mạnh ở Lào Cai và một “cửa mở” đủ quyết tâm ở Vân Nam, hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh khó trở thành kênh kết nối chiến lược theo đúng nghĩa. Lào Cai đang được định hướng trở thành cực phát triển, trung tâm kết nối giao thương và điểm đầu kết nối với Vân Nam, trong khi Vân Nam đẩy mạnh mở cửa về phía Nam, liên kết với Đông Nam Á và các khu hợp tác kinh tế qua biên giới.
Điểm mới của hội nghị lần này là Lào Cai không tự nhận vai trò “trạm trung chuyển”, mà công khai đề xuất xây dựng chuỗi giá trị Việt-Trung gắn với logistics và công nghiệp biên giới. Tham luận về “Phát huy vai trò cửa ngõ của Lào Cai – Kiến tạo chuỗi giá trị đầu tư, thương mại và logistics đồng bộ” cho thấy một tư duy khác hẳn: không chỉ chờ hàng hóa đi qua, mà phải kéo doanh nghiệp hai bên vào cùng một chuỗi sản xuất, chế biến, phân phối. Nếu các đề xuất này được Vân Nam và các tỉnh phía sau như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh chia sẻ bằng những dự án cụ thể, hợp tác Lào Cai – Vân Nam sẽ vượt khỏi khái niệm “cửa khẩu”, trở thành một cụm giá trị chung.
Hạ tầng, logistics và cửa khẩu thông minh: Thước đo thực chất của hành lang
Không thể nói về hành lang kinh tế Việt-Trung mà bỏ qua bài toán hạ tầng và logistics. Việc các địa biểu cùng ưu tiên tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn 1.435 mm Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và dự án cửa khẩu thông minh tại Lào Cai cho thấy nhận thức chung: nếu hàng hóa vẫn phải phụ thuộc đường bộ truyền thống, mọi khẩu hiệu về hành lang chiến lược đều bị kéo tụt xuống hiện trạng quá tải.
Tuyến đường sắt tiêu chuẩn và mô hình cửa khẩu thông minh không chỉ là “dự án giao thông”, mà là điều kiện tồn tại của chuỗi giá trị Việt-Trung. Khi dữ liệu thông quan được số hóa, logistics liên thông, thời gian vận chuyển rút ngắn và chi phí giảm, các mô hình hợp tác công nghiệp xuyên biên giới như “Hai quốc gia – hai khu công nghiệp” mới có nền tảng để chạy. Nếu không, đầu tư thương mại xuyên biên giới vẫn chỉ quanh quẩn ở biên giới, khó lan sâu vào các khu công nghiệp phía sau Hà Nội, Hải Phòng hay các khu kinh tế biển của Quảng Ninh.
Từ hội nghị Sa Pa tới Hải Phòng: Hành lang kinh tế Việt-Trung có giữ được đà?
Một hội nghị, dù tổ chức trang trọng đến đâu, cũng chỉ có ý nghĩa nếu là bước đệm cho những cam kết tiếp theo. Các bên đã ký biên bản hội nghị hợp tác giai đoạn tới và thống nhất đưa Hội nghị hợp tác Hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố lần thứ XIII về Hải Phòng. Điều này không chỉ là sự luân phiên đăng cai, mà là phép thử xem Hải Phòng – với định hướng xây dựng Khu Thương mại tự do thế hệ mới – có biến hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh thành một trục logistics – cảng biển cạnh tranh trong khu vực hay không.
Trong bối cảnh Hà Nội tái định vị vai trò thủ đô tri thức, Hải Phòng mở rộng không gian cảng biển, Quảng Ninh hướng tới thành phố trực thuộc Trung ương và Vân Nam mở cửa mạnh về phía Nam, hội nghị Sa Pa đã gửi đi một thông điệp đáng suy nghĩ: hành lang kinh tế Việt-Trung phải chuyển từ “có hợp tác” sang “hợp tác tạo ra giá trị”. Nếu ba trụ cột – đầu tư thương mại xuyên biên giới, hạ tầng logistics hiện đại, và chuỗi giá trị Việt-Trung có tính chia sẻ – không được hiện thực hóa bằng dự án cụ thể, Hội nghị Hải Phòng sẽ chỉ là một điểm dừng nữa trên bản đồ hội nghị. Còn nếu làm được, trục Vân Nam – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh có thể trở thành một trong những hành lang kinh tế có ảnh hưởng nhất trong khu vực.
