Hiệp định thương mại Việt Nam - Mỹ: vì sao đây là thời điểm phải ký
Hiệp định thương mại Việt Nam Mỹ là một thỏa thuận đối ứng công bằng nhằm thiết lập khuôn khổ thuế quan và rào cản thương mại ổn định, giúp doanh nghiệp hai nước giảm bất định, tăng khả năng dự báo và tái cân bằng dòng thương mại song phương trong bối cảnh điều tra và nguy cơ áp thuế gia tăng. Điểm quan trọng nhất lúc này không phải là việc hai bên có đàm phán hay không, mà là việc tiến trình đã đi đến chặng cuối. Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc khẳng định về cơ bản các nội dung hiệp định thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã được đàm phán xong, và phía Việt Nam đã gửi lời văn cuối cùng sang Hoa Kỳ. Đây là bước đi mang tính chủ động, cho thấy Hà Nội không chờ bị áp sức ép thuế quan mới hành động, mà muốn định hình luật chơi thương mại đối ứng công bằng ngay từ bây giờ. Trong bối cảnh Mỹ tiến hành nhiều cuộc điều tra thương mại và để ngỏ khả năng tăng thuế với hàng hóa Việt Nam, một hiệp định được ký kết hiệp định sớm là cách duy nhất để giảm rủi ro chính sách cho cả nhà xuất khẩu lẫn nhà đầu tư. Không có khuôn khổ rõ ràng, mọi chiến lược thị trường Mỹ của doanh nghiệp Việt Nam đều treo lơ lửng trên một trần nhà pháp lý chưa cố định.
Tiến trình đàm phán: từ nhiều tháng thương lượng đến lời văn cuối cùng
Nếu nhìn lại tiến trình, có thể thấy hiệp định thương mại Việt Nam Mỹ không phải là kết quả của vài cuộc gặp xã giao. Từ tháng 4/2025 đến nay, hai nước đã trải qua 7 phiên đàm phán chính thức cùng nhiều phiên làm việc ở cấp bộ trưởng và kỹ thuật, và hiện hai bên cơ bản đã hoàn tất gần như toàn bộ nội dung. Việc Bộ Công Thương tuyên bố đã gửi các ý kiến cuối cùng cho phía Mỹ cho thấy giai đoạn thương lượng chi tiết đã gần khép lại. Điều đáng chú ý là Việt Nam bước vào bàn đàm phán trong thế vừa là đối tác sản xuất lớn của Mỹ, vừa là nền kinh tế có thặng dư thương mại thuộc nhóm cao nhất với thị trường này. Thặng dư tăng 23,8% lên 122,6 tỉ USD trong chín tháng đầu năm đã khiến Washington không thể phớt lờ yêu cầu tái cân bằng. Trong bối cảnh đó, việc Hà Nội chủ động chấp nhận một hiệp định thương mại đối ứng công bằng là lựa chọn thực tế: thà chấp nhận điều chỉnh có trật tự còn hơn để các biện pháp thuế quan đơn phương định đoạt cuộc chơi. Một câu nói đáng chú ý từ Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc là: “Hiện nay, hai đoàn đàm phán Việt Nam và Hoa Kỳ về cơ bản các nội dung cũng đã đàm phán xong, chúng tôi đã gửi lời văn cuối cùng sang phía Hoa Kỳ.” Đây không chỉ là cập nhật kỹ thuật, mà là tín hiệu chính trị rằng Việt Nam đã sẵn sàng ký kết hiệp định ngay khi Washington gật đầu.
Thuế quan và rào cản phi thuế: nội dung cốt lõi của thương mại đối ứng công bằng
Hiệp định thương mại Việt Nam Mỹ không thể chỉ nói chung chung về hợp tác; trọng tâm là đàm phán thuế quan và xử lý các rào cản thương mại khác. Hiện phần lớn hàng hóa Việt Nam nhập khẩu vào Mỹ đang chịu mức thuế 12,5%, trong khi các cuộc điều tra về dư thừa năng lực sản xuất và vi phạm sở hữu trí tuệ có thể khiến mức thuế tăng thêm. Đối với doanh nghiệp, đây là rủi ro trực tiếp lên biên lợi nhuận và kế hoạch đầu tư dài hạn. Ở chiều ngược lại, phía Mỹ nhấn mạnh cần xử lý các rào cản phi thuế quan, từ quy định an toàn phương tiện cơ giới đến tiêu chuẩn khí thải. Những yêu cầu này không phải để làm khó Việt Nam, mà để bảo đảm thương mại đối ứng công bằng: nếu muốn tiếp cận thị trường Mỹ sâu hơn, hàng hóa Việt Nam phải đáp ứng chuẩn mực tương đương. Đàm phán thuế quan vì thế gắn chặt với cải cách quy chuẩn trong nước. Thực tế, thương mại song phương đang đối mặt với thách thức về thuế quan, mức thuế biến động mạnh trong khoảng một năm rưỡi qua và các cuộc điều tra vẫn tiếp diễn. Một hiệp định rõ ràng về thuế và rào cản phi thuế sẽ là “bộ khung” giúp doanh nghiệp đọc được luật chơi thay vì đoán ý chính sách.
Cơ hội và trách nhiệm: Việt Nam phải chấp nhận tái cân bằng
Không thể nói về hiệp định thương mại Việt Nam Mỹ mà bỏ qua câu chuyện mất cân đối thương mại. Thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ tăng mạnh, đưa nước ta vào nhóm nền kinh tế có mức mất cân đối lớn nhất cùng Mexico, Đài Loan và Trung Quốc. Khi một quan chức Mỹ nhận định “Hà Nội hiện cần có những bước đi quyết liệt để giải quyết tình trạng mất cân đối thương mại này”, đó là lời nhắc rằng hiệp định không chỉ là ưu đãi, mà còn là cam kết điều chỉnh. Việt Nam đã nhiều lần cam kết mua thêm hàng hóa công nghệ cao của Mỹ, từ máy bay đến khí thiên nhiên hóa lỏng, nhằm thu hẹp thặng dư. Đồng thời, Chính phủ xác định năm lĩnh vực hợp tác ưu tiên: công nghệ cao, năng lượng sạch, chuỗi cung ứng bền vững, tài chính – đổi mới sáng tạo và giáo dục – đào tạo nhân lực chất lượng cao. Nếu được đưa vào khuôn khổ hiệp định, những trụ cột này sẽ biến tái cân bằng thương mại thành cơ hội nâng cấp cấu trúc kinh tế, thay vì chỉ là nhượng bộ ngắn hạn. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là trách nhiệm cải cách trong nước: từ việc xem xét lại các giới hạn sở hữu nước ngoài ở những ngành còn đặt trần dưới 50%, đến việc hoàn thiện môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và dễ dự báo hơn. Nếu Việt Nam không chuyển động, hiệp định sẽ chỉ là văn bản đẹp trên giấy.
Khi nào ký kết hiệp định và kỳ vọng thực chất cho doanh nghiệp?
Câu hỏi lớn hiện nay không còn là “có ký hay không”, mà là “khi nào ký và nội dung cuối cùng sẽ thực chất đến đâu”. Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc cho biết Việt Nam đã gửi lời văn cuối cùng sang phía Hoa Kỳ và nếu hai bên thống nhất, hiệp định sẽ sớm được ký kết, mở ra cơ hội mới lớn hơn cho cộng đồng doanh nghiệp hai nước. Đại diện Chính phủ Việt Nam kỳ vọng các tổ chức và doanh nghiệp Mỹ cùng đẩy nhanh tiến trình, sớm đưa hiệp định vào ký kết. Từ góc độ doanh nghiệp, giá trị của hiệp định nằm ở mức độ chắc chắn và khả năng dự báo mà nó mang lại. Một phó chủ tịch Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ nhận xét rằng một thỏa thuận thành công sẽ gửi đi tín hiệu quan trọng, tạo dựng niềm tin để doanh nghiệp đưa ra quyết định đầu tư dài hạn. Nói cách khác, ký kết hiệp định chỉ là điểm khởi đầu; điều quan trọng là cách hai bên thực thi để biến các cam kết về thương mại đối ứng công bằng thành luật chơi ổn định. Kết luận, Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt: hoặc chủ động chốt hiệp định để khóa lại rủi ro thuế quan và nâng cấp quan hệ kinh tế, hoặc tiếp tục để doanh nghiệp sống trong vùng xám chính sách. Với những gì đã đàm phán và gửi sang Washington, không có lý do hợp lý nào để trì hoãn thêm việc ký kết hiệp định.
