Hiệp định thương mại Việt Mỹ: Bước ngoặt chiến lược, không chỉ là giảm thuế
Hiệp định thương mại Việt Mỹ là khuôn khổ đối ứng công bằng và cân bằng giữa hai nền kinh tế, nhằm ổn định quan hệ thương mại, xử lý mất cân đối kéo dài và tạo thêm sự chắc chắn cho xuất khẩu Việt Nam trong bối cảnh Mỹ gia tăng điều tra và xem xét thuế quan đối với hàng hóa từ các đối tác có thặng dư lớn. Chiều 7/10 tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức họp báo quý III, do Thứ trưởng Phan Thị Thắng chủ trì, để thông tin về tiến trình đàm phán hiệp định này. Theo ông Ngô Chung Khanh, từ tháng 4/2025 đến nay, hai bên đã trải qua 7 phiên đàm phán chính thức cùng nhiều phiên ở cấp Bộ trưởng và kỹ thuật, và hiện đã cơ bản hoàn tất gần như toàn bộ nội dung, chỉ còn một số vấn đề kỹ thuật cần làm rõ thêm. Nói cách khác, hiệp định không còn là khả năng xa vời mà là một thực tế đang chờ chữ ký cuối cùng.
Vì sao hiệp định cần được ký nhanh: Áp lực từ thuế quan Mỹ và rào cản thương mại
Động lực thúc đẩy đàm phán thương mại giữa Việt Nam và Mỹ lúc này không chỉ là mong muốn mở rộng thị trường, mà là nhu cầu cấp bách giảm rủi ro chính sách. Thỏa thuận được kỳ vọng giúp các nhà xuất khẩu có thêm sự chắc chắn trong bối cảnh Việt Nam đối mặt nguy cơ Mỹ áp thêm thuế sau các cuộc điều tra thương mại đang diễn ra. Hiện phần lớn hàng hóa Việt Nam nhập khẩu vào Mỹ chịu mức thuế 12,5%, và kết quả các cuộc điều tra về dư thừa năng lực sản xuất, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể đẩy thuế lên cao hơn nữa. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng doanh nghiệp không thể tiếp tục dựa vào lợi thế chi phí mà bỏ qua yêu cầu tuân thủ. Các vấn đề trung chuyển hàng hóa và rào cản phi thuế quan vẫn là điểm nghẽn, cho thấy hiệp định sẽ không dễ dãi với những mô hình kinh doanh thiếu minh bạch.
Cơ hội cho xuất khẩu Việt Nam: Thị trường lớn, nhưng luật chơi chặt chẽ hơn
Hoa Kỳ là đối tác thương mại có tầm quan trọng hàng đầu đối với hoạt động xuất khẩu Việt Nam, nên hiệp định thương mại Việt Mỹ được xem là tấm "bảo hiểm" cho tăng trưởng dài hạn. Bộ Công Thương nhấn mạnh hiệp định sẽ góp phần bảo đảm một khuôn khổ thương mại ổn định, cân bằng, hướng tới phát triển bền vững và mở ra cơ hội hợp tác mạnh mẽ hơn nữa giữa hai nước. Trong thực tế, các nhà máy Việt Nam vẫn ghi nhận lượng hàng xuất sang Mỹ ở mức kỷ lục, góp phần đưa tăng trưởng kinh tế quý III lên 9,95%. Tuy nhiên, thặng dư thương mại với Mỹ tăng 23,8%, lên 122,6 tỉ USD trong chín tháng đầu năm, đặt Việt Nam vào nhóm nền kinh tế có mất cân đối lớn nhất. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp xuất khẩu sẽ hưởng lợi từ thị trường rộng mở, nhưng phải chấp nhận yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn kỹ thuật và minh bạch dữ liệu nếu muốn giữ được vị thế tại thị trường này.
Tái cân bằng thương mại: Cam kết mua hàng công nghệ cao và bài toán chiến lược
Việt Nam không thể kỳ vọng hiệp định thương mại Việt Mỹ chỉ xoay quanh thuế quan Mỹ mà bỏ qua câu hỏi lớn về thặng dư. Nhiều tháng qua, Việt Nam đã nhiều lần cam kết mua thêm hàng hóa công nghệ cao của Mỹ, bao gồm máy bay và khí thiên nhiên hóa lỏng, như một phần nỗ lực thu hẹp thặng dư với thị trường xuất khẩu lớn nhất của mình. Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc cho biết phía Việt Nam đã gửi các ý kiến cuối cùng cho Mỹ và nếu hai bên thống nhất, thỏa thuận sẽ sớm được ký kết, mở ra nhiều cơ hội hơn cho doanh nghiệp hai nước. Về phía Mỹ, Trợ lý Ngoại trưởng Michael George DeSombre nhấn mạnh Hà Nội cần có bước đi quyết liệt để giải quyết mất cân đối thương mại, trong đó có xử lý rào cản phi thuế quan như quy định an toàn phương tiện cơ giới, tiêu chuẩn khí thải và giới hạn sở hữu nước ngoài dưới 50% ở một số ngành. Nói cách khác, tái cân bằng không chỉ là mua thêm hàng, mà là chấp nhận mở cửa sâu hơn và cải cách thể chế.
Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì: Từ tâm thế "ăn xổi" sang chiến lược dài hạn
Khi hiệp định thương mại Việt Mỹ tiến gần về đích, câu hỏi quan trọng không phải là "có ký hay không" mà là "doanh nghiệp sẽ thích ứng thế nào". Bộ Công Thương kỳ vọng với sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan liên quan của Mỹ, đặc biệt là Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ, hai bên sẽ sớm hoàn thiện nội dung để ký kết và đưa hiệp định vào thực hiện trong thời gian sớm nhất. Nhưng nếu doanh nghiệp vẫn coi hiệp định là giấy thông hành để tăng xuất khẩu ngắn hạn, cơ hội sẽ nhanh chóng biến thành rủi ro. Thỏa thuận được thiết kế để tái cân bằng thương mại, xử lý rào cản phi thuế quan và tăng tính dự đoán của chính sách. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào tuân thủ tiêu chuẩn, nâng cấp quản trị, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường, thay vì phụ thuộc vào một vài mặt hàng giá rẻ. Kết luận thẳng thắn là: hiệp định sẽ thưởng cho chiến lược dài hạn, và trừng phạt tư duy "ăn xổi".
