Từ khu cảng đơn chức năng đến hệ sinh thái kinh tế biển tích hợp
Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ là một không gian kinh tế ven biển quy mô hơn 4.174ha được TP.HCM định hướng phát triển như một trung tâm logistics, công nghiệp, đô thị và dịch vụ tích hợp, gắn với kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và hoạt động trung chuyển hàng hóa quốc tế, nhằm tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây không phải một dự án hạ tầng đơn lẻ, mà là bước nhảy về tư duy phát triển kinh tế biển Việt Nam: từ khai thác lợi thế vị trí sang xây dựng hệ sinh thái cạnh tranh toàn diện. Quyết định số 4560/QĐ-UBND thành lập khu thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ được UBND TP.HCM ban hành ngày 23/7/2026. Ngay sau đó, Thành phố tiếp tục ban hành kế hoạch triển khai để bảo đảm dự án đi vào hoạt động đúng lộ trình. Việc làm song song này cho thấy Cái Mép Hạ được xem như một dự án chiến lược, không thể để mắc kẹt ở khâu thủ tục.
Quy mô 4.174,35 ha: Không gian mới cho logistics TP.HCM và cảng biển Đông Nam Bộ
Điểm đáng chú ý của khu thương mại tự do Cái Mép Hạ là quy mô khoảng 4.174,35ha với 3 khu chức năng và 8 phân khu liền kề, trong đó có khu bến cảng container hiện hữu 305ha, bến container Cái Mép Hạ 351,2ha, bến hạ lưu 780,66ha và trung tâm logistics Cái Mép Hạ 906ha. Cấu trúc này tạo ra một “siêu nút” logistics TP.HCM, nơi cảng biển nước sâu, cảng thủy nội địa, đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu và các khu công nghiệp, đô thị, dịch vụ được sắp xếp trong cùng một không gian. Theo định hướng, khu thương mại tự do Cái Mép Hạ lấy kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn làm trọng tâm, gắn với trung tâm logistics xanh, cụm cảng biển và cảng trung chuyển hàng hóa quốc tế. Nếu triển khai đúng hướng, đây sẽ là động lực tăng trưởng mới cho trung tâm kinh tế biển vùng Đông Nam Bộ, mở rộng đáng kể biên độ phát triển cho kinh tế biển Việt Nam.
Cạnh tranh cảng khu vực: cuộc đua hạ tầng, thể chế và chất lượng dòng vốn
Để Cái Mép Hạ không chỉ là một khu đất lớn bên bờ biển, bài toán cạnh tranh cảng khu vực phải được đặt lại. Một cảng biển có năng lực tiếp nhận tàu lớn không đồng nghĩa chuỗi logistics đã vận hành tối ưu; nếu kết nối chậm và chi phí vận chuyển đắt đỏ, lợi thế địa lý tự nhiên khó chuyển thành năng lực cạnh tranh. Chính vì vậy, FTZ Cái Mép Hạ được thiết kế như một mắt xích trong mạng lưới liên kết vùng: kết nối cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và cảng hàng không quốc tế Long Thành. Ý nghĩa lớn hơn nằm ở cách FTZ này cạnh tranh. Các khu thương mại tự do thế hệ mới không còn dựa chủ yếu vào ưu đãi thuế hay giá đất; năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế, tốc độ lưu chuyển hàng hóa và khả năng thu hút doanh nghiệp có giá trị gia tăng cao. Nói cách khác, thành công của khu thương mại tự do Cái Mép Hạ nên được đo bằng chất lượng dòng vốn và vị thế mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Liên kết vùng: Cái Mép Hạ mở rộng không gian phát triển cho TP.HCM
TP.HCM định vị FTZ Cái Mép Hạ là đầu mối kết nối sản xuất, thương mại và dịch vụ của Thành phố với khu vực và thế giới, qua đó tạo thêm không gian phát triển cho vùng Đông Nam Bộ và cả nước. Tham vọng ở đây không phải “đem cảng về TP.HCM”, mà là kéo dài trục kinh tế của Thành phố ra biển, hình thành hành lang phát triển ven biển phía Nam kết nối Đồng bằng sông Cửu Long, TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ. Theo quy hoạch, khu thương mại tự do Cái Mép Hạ còn được định hướng trở thành trung tâm sản xuất xanh, xuất khẩu sản phẩm giá trị gia tăng cao, ứng dụng công nghệ thân thiện môi trường và thu hút các tập đoàn đa quốc gia trong lĩnh vực logistics, dịch vụ hàng hải, thương mại quốc tế. Nếu Cần Giờ, Long Thành, Cái Mép - Thị Vải được gắn kết thông suốt bằng đường bộ, đường sắt, đường thủy, TP.HCM sẽ sở hữu một không gian kinh tế biển liên tục, đủ sức cạnh tranh với các cụm cảng và trung tâm logistics trong khu vực.
Lộ trình triển khai: bài test năng lực điều hành dài hạn
Điểm tích cực là FTZ Cái Mép Hạ có lộ trình khá rõ ràng. Giai đoạn 2026–2030, TP.HCM tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động của các phân khu hiện hữu, kiện toàn bộ máy quản lý, xây dựng nền tảng phần mềm quản lý – giám sát, ban hành quy chế hoạt động, phát triển hạ tầng giao thông kết nối, giải phóng mặt bằng và lựa chọn nhà đầu tư chiến lược. Đây là giai đoạn xây nền, không đặt mục tiêu lấp đầy diện tích mà tạo móng về hạ tầng, thể chế và nhà đầu tư. Giai đoạn 2031–2035, Thành phố sẽ hoàn thành các hạng mục đầu tư còn lại, xây dựng và đưa toàn bộ khu chức năng vào vận hành, hướng tới tối ưu hóa quỹ đất và hình thành hệ sinh thái kinh tế hàng hải có khả năng cạnh tranh. Sau năm 2035, mục tiêu là đưa khu thương mại tự do Cái Mép Hạ trở thành hạt nhân của trung tâm kinh tế biển vùng Đông Nam Bộ, đồng thời trở thành cảng trung chuyển lớn nhất cả nước, có tầm cỡ khu vực châu Á và quốc tế. Kế hoạch được triển khai theo tinh thần “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền – nếu làm được, đây sẽ là minh chứng cho năng lực điều hành dài hạn của TP.HCM.
