Tân Phước và bước ngoặt trở thành hạt nhân đô thị cảng thông minh
Đô thị cảng thông minh Tân Phước gắn với khu thương mại tự do Cái Mép Hạ là mô hình phát triển tích hợp giữa cảng biển, logistics, công nghiệp, đô thị và dịch vụ, vận hành nhờ hạ tầng số và thể chế linh hoạt để tạo ra một hệ sinh thái kinh tế biển mới có khả năng kết nối toàn cầu. Ngày 21/8, UBND phường Tân Phước phối hợp Viện Quy hoạch Xây dựng Thành phố tổ chức hội thảo khoa học “Kiến tạo Đô thị Cảng thông minh Tân Phước – Hạt nhân của Khu Thương mại tự do Cái Mép Hạ trong cực tăng trưởng phía Nam Thành phố Hồ Chí Minh” với sự tham dự và phát biểu của Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Công Vinh. Đây không chỉ là một hội thảo chuyên môn, mà là tuyên bố chính trị rõ ràng: Tân Phước từ một khu dân cư ven biển đang được nâng lên vị thế hạt nhân trong cấu trúc phát triển phía Nam.
Vì sao Tân Phước được chọn làm hạt nhân khu thương mại tự do Cái Mép Hạ
Điểm mấu chốt không phải là khẩu hiệu, mà là địa lý và quy mô. Phường Tân Phước có hơn 8.361 ha diện tích tự nhiên, tiếp giáp trực tiếp cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải và ôm trọn Khu Thương mại tự do Cái Mép Hạ. Trong quy hoạch, FTZ Cái Mép Hạ được giao quy mô hơn 4.174 ha, tích hợp cả bến cảng container, cảng thủy nội địa, trung tâm logistics và ga Cái Mép Hạ của tuyến đường sắt Biên Hòa – Vũng Tàu. Việc UBND Thành phố ban hành Quyết định 4560/QĐ-UBND thành lập FTZ Cái Mép Hạ là cú kích hoạt thể chế, đánh dấu việc Tân Phước không còn là “vùng ven” mà trở thành đầu mối kết nối sản xuất, thương mại và dịch vụ với khu vực và thế giới.
Đô thị cảng thông minh gắn khu thương mại tự do: hệ sinh thái kinh tế biển mới
Điểm đột phá của Tân Phước Cái Mép nằm ở việc không dừng lại ở một cảng biển hiện đại. Theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Công Vinh, nếu chỉ đầu tư cảng biển, giá trị gia tăng vẫn chủ yếu đến từ hoạt động bốc xếp hàng hóa; nhưng khi kiến tạo thành công một đô thị cảng thông minh gắn với khu thương mại tự do, giá trị tạo ra sẽ lớn hơn rất nhiều lần giá trị của hạ tầng cảng biển đơn thuần. FTZ Cái Mép Hạ được định hướng tích hợp logistics, công nghiệp, đô thị, dịch vụ, gắn với kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và trung chuyển hàng hóa quốc tế. Nói cách khác, mỗi container cập cảng không chỉ được bốc dỡ rồi rời đi, mà đi qua cả một chuỗi giá trị: chế biến, lắp ráp, phân phối, dịch vụ tài chính, logistic thông minh – đúng nghĩa một hệ sinh thái phát triển kinh tế biển mới.
Tầm nhìn đô thị cảng tích hợp và vai trò "phòng thí nghiệm mở"
Lãnh đạo và địa phương đang nói khá rõ họ muốn gì ở Tân Phước. Bí thư Đảng ủy phường Dương Ngọc Châu xác định mục tiêu là mô hình đô thị cảng tích hợp "Sản xuất – Dịch vụ – Sinh thái", trong đó cảng nước sâu và khu thương mại tự do là bệ đỡ kết nối toàn cầu, còn công nghiệp công nghệ cao và logistics thông minh là động lực. Đô thị dịch vụ TOD quanh ga Cái Mép Hạ được định hình để thu hút nhân tài, dựa trên hạ tầng xanh thích ứng tự nhiên. Tân Phước cũng tuyên bố sẵn sàng đóng vai trò “phòng thí nghiệm mở” cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, từ logistics kỹ thuật số, đô thị cảng thông minh, ứng dụng AI, kinh tế tuần hoàn đến các mô hình kinh tế tầm thấp như drone giao hàng. Nếu thực hiện nhất quán, đây có thể là nơi Việt Nam thử sai, học nhanh và xuất khẩu kinh nghiệm về đô thị cảng thông minh.
Thách thức thực thi và đường dài để trở thành trung tâm kinh tế biển
Tuy nhiên, biến tầm nhìn thành thực tế là bài toán dài hơi. Thành phố xác định ba nguyên tắc cốt lõi: quy hoạch đi trước một bước, hạ tầng số làm nền tảng song hành cùng đường sá và cầu cảng, và cạnh tranh bằng chất lượng thể chế, môi trường đầu tư, nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo thay vì chạy theo mở rộng quy mô vật lý. Đối với FTZ Cái Mép Hạ, giai đoạn 2026–2030 sẽ tập trung nâng cao hiệu quả các phân khu hiện hữu, kiện toàn bộ máy quản lý, lập quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết, ban hành quy chế hoạt động và đề xuất ưu đãi đầu tư; từ 2031–2035 hướng tới tối ưu hóa quỹ đất và hình thành hệ sinh thái kinh tế hàng hải có khả năng cạnh tranh. Sau 2035, mục tiêu là đưa FTZ trở thành hạt nhân của trung tâm kinh tế biển vùng Đông Nam Bộ, cảng trung chuyển lớn nhất cả nước với tầm khu vực châu Á và quốc tế.
